ดร.มานะ อธิบาย ‘คอร์รัปชันเชิงระบบ’ เกี่ยวข้องกับส่วย–สินบนอย่างไร

13 ส.ค.2566-ดร. มานะ นิมิตมงคล เลขาธิการองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) โพสต์เฟซบุ๊ก Mana Nimitmongkol หังข้อ “คอร์รัปชันเชิงระบบ” เกี่ยวข้องกับส่วย – สินบนอย่างไร? ระบุว่า คำอธิบาย…คอร์รัปชันเชิงระบบ มีสองความหมาย

ความหมายแรกคือ “การเอาช่องว่างของระบบราชการไปใช้ในการโกง” เช่น คอร์รัปชันในการจัดทำ พ.ร.บ. งบประมาณประจำปีของ ส.ส. คอร์รัปชันในการจัดซื้อจัดจ้างที่ปฏิบัติถูกระเบียบ เป็นไปตามขั้นตอนกฎหมาย (Process) แต่มีการโกงกิน จึงเกิดผลลัพธ์ (Result) คือ รัฐซื้อแพง ได้ของไม่ดี ไม่คุ้มค่า

ในความหมายนี้ยังพบได้ว่า มีหลายกรณีที่ผู้มีอำนาจเจตนาสร้างเงื่อนไขโดยเปลี่ยนแปลงหรือขยายระบบเดิม ด้วยการออกหรือแก้ไขนโยบาย กฎหมายหรือกฎระเบียบเพิ่มขึ้น เพื่อให้เกิดช่องว่างหรือไปรองรับแผนการโกงให้ดูดีมีความชอบธรรม (Legalized) เช่น โครงการสร้างโรงพักและแฟลตตำรวจ โครงการบ้านเอื้ออาทร

ความหมายที่สองคือ “ตัวระบบเองส่งเสริมให้เกิดการโกง” ที่กล่าวถึงกันมากเช่น วงการตำรวจที่ใครเข้าไปมักหนีไม่พ้นวังวนส่วย สินบน การวิ่งเต้นเส้นสาย ซื้อขายตำแหน่ง หากใครไม่ยุ่งเกี่ยวก็อยู่ยาก โตไม่ได้  หรือกรณีกฎหมายยอมให้หน่วยงานรัฐกว่าร้อยแห่ง ได้รางวัลนำจับจากการปฏิบัติตามหน้าที่จับกุมผู้กระทำผิด จนเกิดความลักลั่นไม่เป็นธรรมและเป็นช่องว่างให้พวกเขาเลือกเอาได้ว่าจะรับ “ส่วย – สินบน” จากคนทำผิด หรือรับรางวัลนำจับตามกฎหมายแถมยังได้ผลงาน

สรุปคือ เพราะมีระบบที่เอื้อให้คนโกง เราจึงไม่มีทางหยุดยั้งคอร์รัปชันได้เลยถ้าระบบไม่เปลี่ยนแปลง โดยสิ่งที่ต้องทำก่อนคือ การเปิดเผยข้อมูล การบริการประชาชนต้องปรับให้ทันโลก สั้น ง่าย ใช้เทคโนโลยี ที่เป็นเช่นนี้เพราะ ระบบราชการถูกออกแบบไว้นานแล้วโดยเน้นให้ง่ายสำหรับเจ้าหน้าที่ในการใช้อำนาจและปฏิบัติหน้าที่ สะดวกในการสอดส่องควบคุมกิจกรรมของเอกชนและประชาชน แต่มันขาดการประยุกต์ให้ทันสมัย ลดภาระให้ประชาชนและรัฐเอง การตรวจสอบถ่วงดุลและกำกับให้เกิดธรรมาภิบาลก็เป็นเรื่องยากเกินไป