58 เสียง 'อะไหล่ทางการเมือง' จับตาสมการ 'ภูมิใจไทย-เพื่อไทย'

การตัดสินใจปรับพรรคกล้าธรรมออกจากองค์ประกอบคณะกรรมการประสานงานพรรคการเมืองฝ่ายค้าน หรือ “วิปฝ่ายค้าน” หลัง สส.พรรคกล้าธรรม 58 คน ลงมติเห็นชอบร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปี พ.ศ.2570 สวนทางกับมติวิปฝ่ายค้าน ทำให้เกิดคำถามทันทีว่า นี่อาจเป็นจุดเริ่มต้นของการ “เปลี่ยนขั้ว” และนำไปสู่การปรับคณะรัฐมนตรีเพื่อดึงพรรคกล้าธรรมเข้าร่วมรัฐบาลหรือไม่

คำถามนี้มีเหตุผลรองรับ เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นแตกต่างจากปรากฏการณ์ “งูเห่า” ที่มักเป็นกรณี สส.ฝ่ายค้านบางส่วนโหวตสวนมติพรรคหรือแนวทางฝ่ายค้านเป็นรายบุคคล

กรณีพรรคกล้าธรรมเป็นท่าทีระดับพรรค และ สส.ทั้ง 58 คนลงมติไปในทิศทางเดียวกัน การสนับสนุนกฎหมายงบประมาณซึ่งเป็นกฎหมายสำคัญของรัฐบาล จึงมีน้ำหนักมากกว่าการลงมติแตกแถวของ สส.ไม่กี่คน

เมื่อเกิดเหตุการณ์ต่อเนื่องในวันที่ 22 กันยายน “พริษฐ์ วัชรสินธุ” สส.พรรคประชาชน ในฐานะประธานวิปฝ่ายค้าน ประกาศปรับพรรคกล้าธรรมออกจากวิปฝ่ายค้าน พร้อมตั้งคำถามถึงท่าทีของพรรคในการตรวจสอบรัฐบาล โดยเฉพาะเมื่อฝ่ายค้านกำลังเตรียมยื่นญัตติอภิปรายไม่ไว้วางใจรัฐบาลอนุทิน ชาญวีรกูล ภาพของกล้าธรรมในฐานะพรรคฝ่ายค้านจึงยิ่งถูกตั้งคำถาม

แต่สำหรับคนที่ติดตามการเมือง กล้าธรรมไม่ใช่พรรคที่เพิ่งถูกมองว่าอาจเข้าร่วมรัฐบาลหลังการโหวตงบประมาณ 58 เสียงของพรรคอยู่ใน “สมการการเมือง” มาแต่เดิม และไม่ได้ปิดประตูต่อการเข้าร่วมรัฐบาลหากมีโอกาสทางการเมืองเปิดขึ้น

สิ่งที่การโหวตงบประมาณทำให้เห็นชัดขึ้น คือท่าทีดังกล่าวไม่ได้อยู่ในระดับ สส.บางคน แต่ปรากฏออกมาพร้อมกันทั้งพรรค 58 เสียง ก่อนจะตามมาด้วยการพ้นจากวิปฝ่ายค้าน

อย่างไรก็ตาม การพร้อมเข้าร่วมรัฐบาลกับการที่รัฐบาลจะดึงเข้าร่วมในเวลานี้เป็นคนละเรื่องกัน

รัฐบาลที่มีพรรคภูมิใจไทยเป็นแกนนำมีเสียงในสภาเกินกึ่งหนึ่งอยู่แล้ว และมีพรรคเพื่อไทย 74 เสียงเป็นพรรคร่วมรัฐบาลสำคัญ รัฐบาลจึงไม่ได้อยู่ในภาวะที่ต้องการ 58 เสียงของพรรคกล้าธรรมเพื่อรักษาเสถียรภาพ

การดึงพรรคขนาด 58 เสียงเข้าร่วมรัฐบาลยังหมายถึงการจัดสรรพื้นที่ในฝ่ายบริหารใหม่ พรรคขนาดนี้จะเข้าร่วมรัฐบาลโดยไม่มี “โควตาทางการเมือง” เลยย่อมเป็นไปได้ยาก และเมื่อจำนวนเก้าอี้ในคณะรัฐมนตรีมีจำกัด การเพิ่มพรรคร่วมก็ต้องกระทบกับสัดส่วนของพรรคร่วมเดิม

“ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์“ รองนายกรัฐมนตรี

และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุปมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ในฐานะแกนนำพรรคเพื่อไทย จึงตอบคำถามเรื่องกระแสดึงกล้าธรรมเข้าร่วมรัฐบาลว่า ยังไม่มีสัญญาณดังกล่าว พร้อมย้ำว่าพรรคเพื่อไทยยังรับผิดชอบ 5 กระทรวง และเมื่อถูกถามถึงเสถียรภาพรัฐบาลก็ตอบว่า “ตอนนี้เราก็อยู่ได้”

ในสภาพเช่นนี้ ภูมิใจไทยยังไม่มีเหตุผลต้องเปิดการจัดสรรอำนาจใหม่เพียงเพื่อเพิ่มอีก 58 เสียงเข้ามาในรัฐบาล การพ้นวิปฝ่ายค้านของกล้าธรรมจึงยังไม่ใช่สัญญาณเพียงพอว่า การปรับ ครม.เพื่อเปิดทางให้พรรคนี้เข้าร่วมรัฐบาลกำลังจะเกิดขึ้น

แต่หากมอง 58 เสียงนี้ผ่านความสัมพันธ์ระหว่าง “ภูมิใจไทย” กับ “เพื่อไทย” ภาพจะเป็นอีกแบบหนึ่ง

ตราบใดที่พรรคเพื่อไทยยังอยู่ในรัฐบาล 58 เสียงของพรรคกล้าธรรมแทบไม่มีความจำเป็นต่อการรักษาเสียงข้างมาก แต่หากวันหนึ่งความสัมพันธ์ระหว่างภูมิใจไทยกับเพื่อไทยเดินไปถึงจุดแตกหัก “สมการ” จะเปลี่ยนทันที

หากใช้ฐานเสียงรัฐบาลประมาณ 291 เสียง แล้วหัก 74 เสียงของพรรคเพื่อไทยออก จะเหลือประมาณ 217 เสียง ซึ่งไม่เพียงพอสำหรับรัฐบาลเสียงข้างมาก แต่หากเติม 58 เสียงของพรรคกล้าธรรมเข้าไป จะกลับขึ้นมาอยู่ที่ประมาณ 275 เสียง

ขณะนี้ยังไม่เห็นสัญญาณความขัดแย้งระหว่างภูมิใจไทยกับเพื่อไทยรุนแรงถึงระดับที่จะต้องแยกทาง และตัวเลขดังกล่าวไม่ได้บอกว่ามีข้อตกลงระหว่างภูมิใจไทยกับกล้าธรรมรออยู่แล้ว

การโหวตงบประมาณสวนมติฝ่ายค้านแบบยกพรรค 58 เสียงของกล้าธรรม จึงเป็นการส่งสัญญาณเปิดตัวอย่างชัดเจนในฐานะ “อะไหล่ทางการเมือง” หากวันหนึ่งสมการรัฐบาลจำเป็นต้องเปลี่ยน แม้กล้าธรรมจะไม่ใช่ตัวเลือกที่เพิ่งปรากฏขึ้น แต่ครั้งนี้ทำให้เห็นชัดว่า 58 เสียงพร้อมถูกนำกลับมาคำนวณได้ทันที

ตรงนี้มีผลต่อเพื่อไทยโดยตรง

เพื่อไทยมี 74 เสียง และจำนวน สส.ก้อนนี้เป็นฐานสำคัญของ “อำนาจต่อรอง” ภายในรัฐบาล หากถอนออกพร้อมกัน รัฐบาลจะเสียเสียงข้างมากทันที น้ำหนักของเพื่อไทยจึงไม่ได้อยู่เพียงจำนวนกระทรวงที่รับผิดชอบ แต่อยู่ที่ผลซึ่งจะเกิดขึ้นกับรัฐบาลหาก 74 เสียงนี้หายไป

แต่การมี 58 เสียงของกล้าธรรมเป็นทางเลือก ทำให้ผลจากการถอนตัวของเพื่อไทยไม่เหมือนเดิม

รัฐบาลอาจเสีย 74 เสียง แต่มีอีก 58 เสียงที่สามารถนำเข้ามาเติม และจากฐานตัวเลขปัจจุบันยังเพียงพอให้รัฐบาลกลับมามีเสียงเกินกึ่งหนึ่ง

นี่ไม่ได้ทำให้ 74 เสียงของเพื่อไทยหมดความสำคัญ และ 58 เสียงก็ไม่ได้ทดแทน 74 เสียงได้ทั้งหมด แต่ในทางการเมือง สิ่งสำคัญอยู่ที่รัฐบาลยังสามารถรักษาเสียงข้างมากได้หรือไม่

หากคำตอบคือทำได้ อำนาจต่อรองของพรรคที่ถอนตัวก็ย่อมต่างจากกรณีที่การถอนตัวของพรรคนั้นทำให้รัฐบาลเสียเสียงข้างมากโดยไม่มีทางเติมกลับ

จุดนี้เองที่ทำให้การโหวตงบประมาณของกล้าธรรมมีผลไกลกว่าความสัมพันธ์ระหว่างกล้าธรรมกับฝ่ายค้าน เพราะ 58 เสียงที่แสดงท่าทีพร้อมกันทั้งพรรค กำลังเข้ามาอยู่ใน “สมการอำนาจ” ระหว่างพรรคร่วมรัฐบาลด้วย

และพรรคที่ได้รับผลจากสมการนี้โดยตรงคือ “เพื่อไทย”

เพื่อไทยยังเป็นพรรคร่วมรัฐบาลขนาดใหญ่ มี สส.74 คน รับผิดชอบ 5 กระทรวง และยังไม่มีสัญญาณว่าความสัมพันธ์กับภูมิใจไทยเดินไปถึงจุดที่จะต้องแยกทางกัน

การมีชื่อกล้าธรรมอยู่ในสมการจึงไม่ได้หมายความว่าเพื่อไทยกำลังจะถูกผลักออกจากรัฐบาล หรือภูมิใจไทยกำลังเตรียมปรับ ครม.เพื่อนำกล้าธรรมเข้ามาแทน เพราะรัฐบาลปัจจุบันยังเดินต่อได้โดยไม่ต้องเปลี่ยนองค์ประกอบ

แต่สถานะในการต่อรองระหว่างภูมิใจไทยกับเพื่อไทยมีเงื่อนไขเพิ่มขึ้นแล้ว

ก่อนหน้านี้ หากความขัดแย้งระหว่างสองพรรคเดินไปถึงขั้นเพื่อไทยถอน 74 เสียงออกจากรัฐบาล ภูมิใจไทยจะเผชิญปัญหาเสียงข้างมากทันที และต้องหาเสียงจำนวนมากเข้ามาทดแทน

วันนี้มีตัวเลข “58” วางอยู่ข้างตัวเลข “74”

แม้จำนวนจะไม่เท่ากัน แต่เพียงพอสำหรับทำให้รัฐบาลที่เหลือประมาณ 217 เสียง กลับขึ้นมาอยู่ที่ประมาณ 275 เสียง และรักษาสถานะรัฐบาลเสียงข้างมากต่อไปได้

ตรงนี้ต่างหากที่ทำให้ 58 เสียงของกล้าธรรมมีความสำคัญต่อเพื่อไทย

การต่อรองระหว่างพรรคร่วมรัฐบาลย่อมมีทั้งเรื่องนโยบาย การบริหาร และการจัดสรรอำนาจ แต่ฐานสำคัญที่สุดยังอยู่ที่จำนวน สส.ในมือ และความสามารถของแต่ละพรรคในการทำให้รัฐบาลอยู่ต่อหรืออยู่ไม่ได้

เพื่อไทยยังถือ 74 เสียง และยังมีน้ำหนักสูงในรัฐบาล แต่หากวันหนึ่งเกิดความขัดแย้งจนต้องตัดสินใจว่าจะอยู่หรือไป การถอนตัวของเพื่อไทยไม่ได้ทำให้ภูมิใจไทยเผชิญทางตันเรื่องเสียงเหมือนกรณีที่ไม่มีพรรคขนาดใหญ่รออยู่ข้างนอก

ภูมิใจไทยมี “ทางเลือก” อีกทางหนึ่งแล้ว

ทางเลือกนั้นมี 58 เสียง และการโหวตงบประมาณครั้งล่าสุดทำให้เห็นทิศทางของเสียงก้อนนี้ชัดกว่าที่ผ่านมา

ดังนั้น กระแสเรื่องกล้าธรรมเข้าร่วมรัฐบาลอาจยังไม่ใช่เรื่องของวันนี้ เพราะรัฐบาลไม่ได้ขาดเสียง และยังไม่มีเหตุให้ต้องรื้อโควตา ครม.ใหม่

สิ่งที่น่าจับตาหลังจากนี้อยู่ที่ความสัมพันธ์ระหว่างภูมิใจไทยกับเพื่อไทย หากยังเดินร่วมกันได้ กล้าธรรมก็ยังอยู่ข้างนอกต่อไปโดยไม่มีผลต่อเสียงข้างมากของรัฐบาล

แต่ถ้าวันหนึ่งความสัมพันธ์นั้นไปต่อไม่ได้ 58 เสียงของกล้าธรรมจะถูกหยิบขึ้นมาคำนวณทันที

และเมื่อถึงวันนั้น สิ่งที่เปลี่ยนไปจากเดิมไม่ใช่ว่ากล้าธรรมพร้อมเข้ารัฐบาลหรือไม่ เพราะท่าทีทางการเมืองในเรื่องนี้ไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นจากการโหวตงบประมาณ

สิ่งที่เปลี่ยนคือภูมิใจไทยมี “ตัวเลือก” สำหรับวันที่อาจไม่มีเพื่อไทย

สำหรับเพื่อไทย นี่คือ “เงื่อนไขใหม่” ในการต่อรองกับพรรคแกนนำรัฐบาล

74 เสียงยังสำคัญเหมือนเดิม แต่การถอน 74 เสียงออกไป ไม่ได้หมายความว่าภูมิใจไทยจะไม่มีเสียงก้อนอื่นเข้ามาแทน

เพราะ 58 เสียงนั้นมีอยู่แล้ว และวันนี้เห็นชัดขึ้นกว่าเดิมว่าอยู่ตรงไหนใน “สมการการเมือง”