เว็บแอปฯ 'ค่าไฟไปไหน' ชวนชำแหละ'บิลค่าไฟ'   อะไร?ซ่อนอยู่ในแต่ละเดือน

จากกรณีการเปิดเผยว่าค่าไฟที่มาจากไฟสาธารณะต่างๆ ถูกบรรจุอยู่ในบิลค่าไฟ ในส่วนของค่าไฟฐานประมาณ 10 สตางค์ จนเกิดเป็นข้อถกเถียงในสังคมอยู่ในตอนนี้นั้น

ในบิลค่าไฟที่ทุกคนต้องจ่ายในแต่ละเดือนนั้น มีทั้งค่าพลังงานไฟฟ้า ค่าไฟฟ้าผันแปร (Ft) และค่าอื่นๆ แต่แท้จริงแล้วมันประกอบด้วยอะไรบ้าง ปลายทางของเงินที่เราจ่ายให้การไฟฟ้าฯ สุดท้ายไปอยู่ในกระเป๋าใคร แล้วค่าไฟที่เราต้องจ่ายอยู่ตอนนี้ ถือว่าเป็นธรรมแล้วหรือยัง?

JustPow แพลตฟอร์มที่เป็นการรวมตัวกันขององค์กรที่ทำงานด้านข้อมูล องค์ความรู้ การสื่อสารในด้านพลังงานและสิ่งแวดล้อม ได้จัดทำเว็บแอปฯ ‘ค่าไฟไปไหน’ ขึ้น เพื่อตอบคำถามดังกล่าว โดยเมื่อผู้ใช้กรอกตัวเลขค่าไฟที่จ่ายไปในเดือนนั้นๆ เว็บแอปฯ จะแสดงผลการคำนวณแบบเฉพาะบุคคล (personalized) แตกรายละเอียดว่าเงินนั้นไปที่ภาครัฐหรือภาคเอกชนซึ่งเป็นผู้ผลิตไฟฟ้ารายหลักในปัจจุบัน ในสัดส่วนเท่าใด คิดเป็นเงินกี่บาท โดยในการคำนวณอาศัยข้อมูลจากเอกสารองค์ประกอบค่าไฟฟ้าปี 2566 และรายงานประมาณการค่า Ft ปี 2566

ไม่เพียงแค่นั้น เว็บแอปฯ ‘ค่าไฟไปไหน’ ยังแสดงรายละเอียดปลีกย่อยลงไปด้วยว่า ในจำนวนเงินที่จ่ายไปนั้น ในส่วนค่าไฟที่จ่ายไปยังภาครัฐและภาคเอกชน แบ่งเป็น 3 ค่าหลักคือ ค่าเชื้อเพลิง ค่าดำเนินการและค่าใช้จ่ายอื่นๆ แต่ในขณะเดียวกัน เมื่อแตกรายการย่อยออกมา ก็จะพบว่า ค่าไฟที่จ่ายไปยังภาครัฐและภาคเอกชนในส่วนของค่าเชื้อเพลิงนั้น มีรายการที่เหมือนกัน คือ ก๊าซ ถ่านหิน น้ำมันดีเซล และน้ำมันเตา แต่จำนวนเงินที่จ่ายนั้นไม่เท่ากัน ในขณะที่ค่าดำเนินการและค่าใช้จ่ายอื่นๆ จากค่าไฟที่จ่ายไปยังภาครัฐและภาคเอกชนมีรายการที่แตกต่างกัน เช่น ในส่วนค่าใช้จ่ายอื่นๆ ของภาครัฐจะมีค่าสายส่ง ส่วนเอกชนจะมีค่าผ่านท่อ เป็นต้น ซึ่งทำให้สุดท้ายแล้วจำนวนเงินค่าไฟที่จ่ายไปยังภาครัฐและภาคเอกชนนั้นไม่เท่ากัน

การออกแบบโครงสร้างค่าไฟแบบใหม่ของเว็บแอปฯ ค่าไฟไปไหนในครั้งนี้ทำให้เห็นรายละเอียดที่ซ่อนอยู่ใต้โครงสร้างค่าไฟอย่างชัดเจนและเข้าใจง่ายมากขึ้นผ่านทั้งการแตกรายละเอียดโครงสร้างค่าไฟ และคำอธิบายในแต่ละค่าใช้จ่าย โดยข้อมูลจากการคำนวณในครั้งนี้ยังชี้ให้เห็นถึงสัดส่วนค่าใช้จ่ายที่สูงที่สุดในบิลค่าไฟ และค่าใช้จ่ายแฝงอื่นๆ จากโครงสร้างวิธีคิดต้นทุนค่าไฟของไทย ที่เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ค่าไฟแพงอีกด้วย

นอกจากจะทำให้เห็นรายละเอียดที่ชัดเจนและเข้าใจง่ายมากขึ้นของโครงสร้างค่าไฟแล้ว ในเว็บแอปฯ ค่าไฟไปไหน ยังมีส่วนเนื้อหา ‘เงินค่าไฟไปไหนต่อ’ ให้ผู้ใช้งานได้ทำความเข้าใจอย่างลึกซึ้งว่าในแต่ละค่าใช้จ่ายในบิลค่าไฟ มีที่มาที่ไปอย่างไร มีข้อมูลอะไรที่ต้องรู้เพิ่มเติมบ้าง และที่สำคัญในแต่ละค่าใช้จ่ายนั้นจ่ายไปยังใครบ้าง โดยเฉพาะในส่วนที่เป็นค่าใช้จ่ายที่จ่ายไปยังภาคเอกชน มีบริษัทไหนบ้างที่เป็นผู้รับผิดชอบในส่วนของค่าใช้จ่ายส่วนนั้นๆ

เนื้อหาในส่วนนี้นอกจากจะให้ข้อมูลในแต่ละประเด็นอย่างละเอียดและลึกซึ้งแล้ว ยังทำให้ผู้อ่านได้เห็นถึงปัญหาของโครงสร้างค่าไฟของไทยที่เป็นอยู่ ที่ถึงแม้จะมีการลดค่าไฟอย่างต่อเนื่องแล้วแต่ก็ยังไม่ได้แก้ปัญหาเชิงโครงสร้างที่แท้จริงของค่าไฟ ไม่ว่าจะเป็นการที่ไฟฟ้าของไทยนั้นยังคงพึ่งพาก๊าซเป็นหลัก ยิ่งราคาก๊าซแพงขึ้นเท่าไร ค่าไฟยิ่งแพงขึ้นเท่านั้น หรืออีกประเด็นที่น่าตั้งคำถามไม่แพ้กันคือ ค่าความพร้อมจ่ายที่คนไทยจะต้องจ่ายให้โรงไฟฟ้าเอกชน ไม่ว่าโรงไฟฟ้านั้นจะจ่ายไฟเข้าระบบหรือไม่ก็ตาม

อันนำมาสู่ส่วนสุดท้ายของเว็บแอปฯ ค่าไฟไปไหนที่เปิดให้ผู้ใช้งานที่เห็นถึงโครงสร้างที่ไม่เป็นธรรมของค่าไฟได้ร่วมลงชื่อเรียกร้อง ผลักดัน โครงสร้างค่าไฟที่เป็นธรรมกับทาง “เครือข่ายค่าไฟที่เป็นธรรม” ซึ่งเป็นกลุ่มที่รวบรวมภาคประชาสังคมและภาคเอกชนที่รณรงค์ให้มีการกำหนดนโยบายด้านพลังงานไฟฟ้าที่ยั่งยืนและราคาที่เป็นธรรม โดยเคยมีแคมเปญ #ค่าไฟต้องแฟร์ ในช่วงปี 2566 ที่ผ่านมา

ผู้สนใจสามารถเข้าใช้งานเว็บแอปฯ ‘ค่าไฟไปไหน’ พร้อมกรอกตัวเลขค่าไฟฟ้า เพื่อแสดงผลการคำนวณและวิเคราะห์โครงสร้างอย่างละเอียดได้แล้วที่ https://electricity-bill-breakdown.justpow.co/