สปายแวร์ลามทั่วโลก! 'มาร์ค-เท้ง' ติดโผเตือนภัย ใครอยู่เบื้องหลัง?

จับตาภัยคุกคามทางไซเบอร์ระลอกใหม่ หลัง Apple ส่งสัญญาณเตือนผู้ใช้งานหลายประเทศเสี่ยงตกเป็นเป้าหมายสปายแวร์รับจ้าง ขณะที่ 'อภิสิทธิ์-ณัฐพงษ์' เผยว่าได้รับคำเตือนในลักษณะเดียวกัน รัฐบาลเตรียมนำเรื่องเข้าสู่ที่ประชุม สมช. ท่ามกลางคำถามว่าเป็นการโจมตีที่เชื่อมโยงกันหรือไม่ ใครเป็นผู้ลงมือ และข้อมูลทางการเมืองกำลังตกอยู่ในความเสี่ยงเพียงใด

วันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 ประเด็นความมั่นคงปลอดภัยทางไซเบอร์กำลังกลายเป็นเรื่องที่ต้องจับตาอย่างใกล้ชิด เมื่อมีรายงานว่าบริษัท Apple ได้ส่งข้อความแจ้งเตือนผู้ใช้งานโทรศัพท์ iPhone ในหลายประเทศทั่วโลก ว่าอาจตกเป็นเป้าหมายการโจมตีด้วยสปายแวร์รับจ้าง หรือ Mercenary Spyware ซึ่งเป็นเครื่องมือจารกรรมข้อมูลที่มีความซับซ้อนสูง

การแจ้งเตือนครั้งนี้เกิดขึ้นในช่วงเวลาใกล้เคียงกับที่นักการเมือง ระดับหัวหน้าพรรคอย่างนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ และนายณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ หัวหน้าพรรคประชาชน ต่างเปิดเผยว่าได้รับข้อความเตือนเกี่ยวกับความพยายามโจมตีโทรศัพท์มือถือของตนเอง

แม้ยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่าการแจ้งเตือนทั้งสองกรณีเกี่ยวข้องกับปฏิบัติการเดียวกัน แต่การที่นักการเมืองระดับหัวหน้าพรรคได้รับคำเตือนในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน ย่อมทำให้ประเด็นนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเรื่องความปลอดภัยของโทรศัพท์ส่วนบุคคล หากยังเกี่ยวข้องกับความปลอดภัยของข้อมูลทางการเมืองและการคุ้มครองสิทธิส่วนบุคคลด้วย

Apple เตือนภัยทั่วโลก

รายงานข่าวต่างประเทศระบุว่า เมื่อวันที่ 30 ตุลาคมที่ผ่านมา คอสติน ราจู (Costin Raiu) นักวิจัยด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์ ได้เผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับการแจ้งเตือนภัยคุกคามระลอกใหม่ของ Apple โดยระบุว่ามีผู้ใช้งานใน 99 ประเทศได้รับข้อความแจ้งเตือน

ข้อความที่นักวิจัยนำมาเผยแพร่ระบุด้วยว่า Apple เคยส่งการแจ้งเตือนลักษณะนี้ไปยังผู้ใช้งานในกว่า 150 ประเทศแล้วนับตั้งแต่เริ่มดำเนินมาตรการแจ้งเตือนภัยคุกคาม โดยบริษัทไม่ได้ระบุว่าการโจมตีเกิดจากผู้ลงมือรายใดหรือเกี่ยวข้องกับประเทศใด

ขณะที่รายงานข่าวต่างประเทศซึ่งสำนักข่าวแนวหน้านำเสนอเมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน ระบุว่า การแจ้งเตือนระลอกล่าสุดครอบคลุมผู้ใช้งานใน 110 ประเทศ

ตัวเลขทั้งสองชุดจึงต้องแยกพิจารณา โดยเฉพาะเมื่อยังไม่มีรายละเอียดต้นทางที่เพียงพอจะยืนยันว่าจำนวน 110 ประเทศเป็นการปรับปรุงยอดจากการแจ้งเตือนชุดเดียวกับที่นักวิจัยรายงานไว้ก่อนหน้านั้นหรือไม่

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ตรงกันคือการแจ้งเตือนดังกล่าวเกี่ยวข้องกับภัยคุกคามประเภทสปายแวร์รับจ้าง ซึ่งมักถูกใช้โจมตีบุคคลเฉพาะกลุ่ม ไม่ใช่การแพร่กระจายมัลแวร์ทั่วไปที่มุ่งเล่นงานผู้ใช้งานจำนวนมากโดยไม่เลือกเป้าหมาย

รู้จักภัยสปายแวร์

สปายแวร์รับจ้างแตกต่างจากมัลแวร์ทั่วไปตรงที่มีการพัฒนาเทคนิคเพื่อเข้าถึงข้อมูลในอุปกรณ์ของบุคคลที่ตกเป็นเป้าหมาย โดยอาจใช้ช่องโหว่ของระบบปฏิบัติการหรือแอปพลิเคชันเพื่อหลบเลี่ยงระบบรักษาความปลอดภัย

การโจมตีบางรูปแบบสามารถทำงานได้โดยที่เจ้าของโทรศัพท์ไม่จำเป็นต้องกดลิงก์หรือดาวน์โหลดไฟล์ใด ๆ ซึ่งเรียกว่า Zero-click Attack

หากผู้โจมตีสามารถเจาะระบบได้สำเร็จ อาจเข้าถึงข้อมูลส่วนบุคคล เช่น ข้อความ รายชื่อผู้ติดต่อ ข้อมูลตำแหน่งที่ตั้ง และข้อมูลอื่น ๆ ภายในอุปกรณ์ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความสามารถของสปายแวร์และระดับการเข้าถึงที่ผู้โจมตีได้รับ

หนึ่งในชื่อที่ถูกกล่าวถึงมากที่สุดคือ Pegasus ซึ่งพัฒนาโดยบริษัท NSO Group ของอิสราเอล และเคยตกเป็นประเด็นถกเถียงระดับนานาชาติเกี่ยวกับการนำเทคโนโลยีสอดแนมไปใช้กับนักการเมือง นักข่าว นักกิจกรรม และผู้ทำงานด้านสิทธิมนุษยชน

อย่างไรก็ตาม การที่ Apple แจ้งเตือนผู้ใช้งานว่าตกเป็นเป้าหมายของสปายแวร์รับจ้าง ไม่ได้หมายความว่าเครื่องมือนั้นจะต้องเป็น Pegasus เสมอไป และไม่ได้ยืนยันว่าผู้โจมตีสามารถเข้าถึงข้อมูลในโทรศัพท์ได้สำเร็จแล้ว

'มาร์ค-เท้ง' ตกเป็นเป้า?

สำหรับประเทศไทย นายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ เปิดเผยเมื่อวันที่ 2 พฤศจิกายนว่า ได้รับข้อความแจ้งเตือนจาก Apple เกี่ยวกับความเป็นไปได้ที่โทรศัพท์มือถือของตนตกเป็นเป้าหมายความพยายามโจมตีด้วยสปายแวร์

นายอภิสิทธิ์ระบุว่า ได้ปรึกษาผู้มีประสบการณ์เกี่ยวกับภัยคุกคามลักษณะดังกล่าว และนำโทรศัพท์เข้ารับการตรวจสอบเบื้องต้น โดยยังไม่พบหลักฐานว่ามีการเจาะระบบสำเร็จ ทั้งนี้ การตรวจสอบเชิงลึกยังเป็นอีกขั้นตอนหนึ่งที่ต้องดำเนินการหากต้องการข้อสรุปทางเทคนิคที่ชัดเจน

ต่อมานายณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ หัวหน้าพรรคประชาชน เปิดเผยว่าได้รับการแจ้งเตือนเกี่ยวกับสปายแวร์ในลักษณะเดียวกัน ส่งผลให้กรณีดังกล่าวได้รับความสนใจมากขึ้น เนื่องจากผู้ได้รับคำเตือนทั้งสองคนต่างมีบทบาทสำคัญในฝ่ายการเมืองที่ทำหน้าที่ตรวจสอบรัฐบาล

ประเด็นที่น่าสนใจจึงอยู่ที่ว่า การแจ้งเตือนดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของการโจมตีข้ามประเทศที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาเดียวกัน หรือมีความพยายามเลือกเป้าหมายเฉพาะบุคคลในประเทศไทย

คำถามนี้ยังไม่มีคำตอบ เพราะจำเป็นต้องอาศัยข้อมูลจาก Apple และผลตรวจสอบทางนิติวิทยาศาสตร์ดิจิทัลของอุปกรณ์แต่ละเครื่อง จึงจะสามารถประเมินได้ว่ามีความเชื่อมโยงกันหรือไม่

ที่สำคัญ ยังไม่มีหลักฐานที่เปิดเผยต่อสาธารณะว่ารัฐบาลไทย หน่วยงานของรัฐ หรือกลุ่มการเมืองใดมีส่วนเกี่ยวข้องกับความพยายามโจมตีครั้งนี้

ย้อนรอยเพกาซัสในไทย

กรณีสปายแวร์ไม่ได้เป็นเรื่องใหม่สำหรับประเทศไทย

ย้อนกลับไปในปี 2565 โครงการอินเทอร์เน็ตเพื่อกฎหมายประชาชน หรือ iLaw ร่วมกับองค์กรด้านความปลอดภัยดิจิทัลและนักวิจัยจากต่างประเทศ เปิดเผยผลการตรวจสอบโทรศัพท์ของนักกิจกรรมทางการเมืองและผู้ทำงานด้านสิทธิมนุษยชนในประเทศไทย ซึ่งพบหลักฐานการติดเชื้อสปายแวร์ Pegasus ในโทรศัพท์ของบุคคลบางราย

รายงานดังกล่าวใช้กระบวนการตรวจสอบหลักฐานดิจิทัลจากอุปกรณ์ เพื่อแยกกรณีที่ได้รับเพียงข้อความแจ้งเตือนออกจากกรณีที่สามารถยืนยันการติดเชื้อได้จริง

เหตุการณ์ในอดีตสะท้อนว่า การตรวจสอบสปายแวร์จำเป็นต้องอาศัยหลักฐานทางเทคนิค ไม่สามารถใช้เพียงข้อความแจ้งเตือนหรือข้อสงสัยทางการเมืองเป็นข้อสรุปว่าใครเป็นผู้โจมตี

สำหรับกรณีของนายอภิสิทธิ์และนายณัฐพงษ์ในครั้งนี้ จึงต้องแยกออกจากเหตุการณ์ในอดีตอย่างชัดเจน เพราะยังไม่มีผลตรวจสอบที่ยืนยันว่าโทรศัพท์ทั้งสองเครื่องติด Pegasus หรือสปายแวร์ชนิดอื่นแล้ว

รัฐบาลจ่อถก สมช.

ท่ามกลางกระแสข่าวดังกล่าว นายไชยชนก ชิดชอบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ให้สัมภาษณ์เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน ที่จังหวัดอุดรธานีว่า จากข้อมูลที่ได้รับยังไม่สามารถระบุได้ว่าเป็นสปายแวร์ Pegasus หรือซอฟต์แวร์ชนิดใด

นายไชยชนกระบุว่า กระทรวงดีอีอยู่ระหว่างประสานงานกับ Apple เพื่อขอข้อมูลเพิ่มเติม และจะนำประเด็นดังกล่าวเข้าสู่การประชุมสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) ในวันที่ 4 พฤศจิกายน เพื่อหารือร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องถึงแนวทางรับมือภัยคุกคามทางไซเบอร์

ขณะที่ น.ส.แนน บุณย์ธิดา สมชัย รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม เปิดเผยว่า ข้อมูลที่กระทรวงได้รับเกี่ยวกับนักการเมืองไทยในขณะนี้ยังมาจากรายงานข่าว โดยยังไม่มีผู้ได้รับผลกระทบติดต่อส่งข้อมูลให้กระทรวงตรวจสอบโดยตรง

กระทรวงจึงต้องการให้ผู้ได้รับการแจ้งเตือนนำข้อมูลมาให้ตรวจสอบ เพื่อยืนยันก่อนว่าเป็นข้อความจาก Apple จริงหรือไม่ และหากเป็นการแจ้งเตือนจริง ก็จะต้องประสานกับบริษัทเพื่อขอรายละเอียดเพิ่มเติม

การประชุม สมช.ครั้งนี้จึงเป็นอีกขั้นตอนสำคัญในการประเมินภัยคุกคาม แต่ยังไม่ใช่ข้อยืนยันว่ามีการเจาะระบบสำเร็จ หรือสามารถระบุผู้ลงมือได้แล้ว

ใครอยู่เบื้องหลัง?

ความน่ากังวลของเหตุการณ์ครั้งนี้ไม่ได้อยู่ที่จำนวนประเทศซึ่งได้รับการแจ้งเตือนเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ลักษณะของภัยคุกคามซึ่งสามารถมุ่งเป้าไปยังบุคคลที่ครอบครองข้อมูลสำคัญได้โดยตรง

สำหรับนักการเมือง โทรศัพท์มือถือไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือสื่อสารส่วนตัว แต่ยังอาจมีข้อมูลการติดต่อกับสมาชิกพรรค ผู้ให้ข้อมูล ผู้ร้องเรียน และบุคคลที่เกี่ยวข้องกับการทำงานทางการเมือง

หากข้อมูลเหล่านี้ถูกเข้าถึงโดยไม่ได้รับอนุญาต ย่อมอาจกระทบทั้งสิทธิส่วนบุคคล ความลับของผู้ให้ข้อมูล และความปลอดภัยของบุคคลอื่นที่เกี่ยวข้อง

อย่างไรก็ตาม ความเสี่ยงดังกล่าวเป็นสิ่งที่อาจเกิดขึ้นได้หากการโจมตีประสบความสำเร็จ ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่ยืนยันว่าเกิดความเสียหายขึ้นแล้วในกรณีของนักการเมืองไทยทั้งสองราย

จุดที่รัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจำเป็นต้องให้ความชัดเจน จึงไม่ใช่เพียงการออกคำเตือนให้ประชาชนระวังลิงก์อันตรายหรือเปลี่ยนรหัสผ่าน แต่รวมถึงการตรวจสอบว่ามีความพยายามโจมตีแบบมุ่งเป้าจริงหรือไม่ ใช้เทคนิคใด และมีหน่วยงานใดสามารถช่วยตรวจสอบอย่างเป็นอิสระได้บ้าง

เพราะสำหรับสปายแวร์ที่มีความซับซ้อนสูง การไม่กดลิงก์อันตรายอาจยังไม่เพียงพอ หากผู้โจมตีใช้ช่องโหว่แบบไม่ต้องอาศัยการกดลิงก์จากเจ้าของเครื่อง

มาตรการที่ควรให้ความสำคัญจึงรวมถึงการอัปเดตระบบปฏิบัติการ การเปิดใช้งาน Lockdown Mode สำหรับผู้มีความเสี่ยงสูง และการขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญด้านนิติวิทยาศาสตร์ดิจิทัลเมื่อได้รับการแจ้งเตือนที่น่าเชื่อถือ

ถึงขณะนี้ ยังไม่มีหลักฐานเปิดเผยว่าคำเตือนที่นายอภิสิทธิ์และนายณัฐพงษ์ได้รับเป็นผลจากผู้โจมตีกลุ่มเดียวกัน และยังไม่มีข้อสรุปว่ามีการเข้าถึงข้อมูลในโทรศัพท์ของทั้งสองคนสำเร็จ

แต่การที่หัวหน้าพรรคการเมืองไทยสองคนได้รับคำเตือนในช่วงเดียวกับที่มีรายงานภัยคุกคามสปายแวร์ข้ามประเทศ ย่อมเป็นเหตุให้หน่วยงานด้านความมั่นคงต้องตรวจสอบอย่างจริงจัง

คำตอบที่สังคมต้องการจึงไม่ใช่เพียงว่าโทรศัพท์ของใครถูกเตือนบ้าง หากยังรวมถึงว่าเกิดการโจมตีขึ้นจริงเพียงใด ใครเป็นผู้ลงมือ และประเทศไทยมีระบบป้องกันการสอดแนมข้อมูลส่วนบุคคลที่เพียงพอหรือไม่

ทั้งหมดนี้ยังเป็นคำถามที่ต้องรอหลักฐานและผลการตรวจสอบ ไม่ใช่เรื่องที่จะตัดสินได้จากข้อสงสัยทางการเมืองเพียงอย่างเดียว.