
การรีไซเคิลไม่ใช่แค่เรื่องของการนำขยะกลับมาใช้ใหม่ แต่กำลังกลายเป็นกติกาสำคัญของการทำธุรกิจทั่วโลก หลายประเทศเริ่มออกกฎหมายควบคุมบรรจุภัณฑ์ กำหนดสัดส่วนวัสดุรีไซเคิล และเพิ่มความรับผิดชอบให้ผู้ผลิต ตั้งแต่ต้นทางไปจนถึงการจัดการหลังการใช้งาน การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้กำลังส่งสัญญาณให้ภาคธุรกิจต้องเร่งปรับตัว ขณะเดียวกันก็เป็นโจทย์สำคัญของประเทศไทยในการวางระบบรีไซเคิลให้เดินหน้าได้จริง
ด้วยเหตุนี้ บริษัท อินโดรามา เวนเจอร์ส จำกัด (มหาชน) ผู้ผลิตเคมีภัณฑ์ชั้นนำระดับโลกที่ดำเนินธุรกิจอย่างยั่งยืน โดยดร.แอนโทนี เอ็ม. วาตานาเบ ประธานเจ้าหน้าที่บริหารด้านความยั่งยืน อินโดรามา เวนเจอร์ส ได้ถ่ายทอดมุมมองจากการมองเห็นความเปลี่ยนแปลง ทั้งทิศทางกฎระเบียบการรีไซเคิล และบทเรียนที่ประเทศไทยสามารถนำมาปรับใช้ได้ว่า กฎระเบียบด้านบรรจุภัณฑ์และการรีไซเคิลกำลังเปลี่ยนแปลงไปในหลายประเทศทั่วโลก โดยมีสหภาพยุโรปเป็นผู้นำในการกำหนดมาตรการด้านสิ่งแวดล้อม ทั้งการจัดการพลาสติกใช้ครั้งเดียวและการนำบรรจุภัณฑ์กลับมาใช้ประโยชน์ ส่งผลให้ภาคธุรกิจในภูมิภาคต่าง ๆ ต้องปรับตัวตามมาตรฐานใหม่
“โดยมี 5 ประเด็นสำคัญที่ต้องจับตา ได้แก่ เป้าหมายการจัดเก็บบรรจุภัณฑ์ใช้แล้ว (Collection Target) ความรับผิดชอบของผู้ผลิต (EPR) ระบบมัดจำและคืนเงินบรรจุภัณฑ์ (Deposit Return System) การออกแบบบรรจุภัณฑ์เพื่อให้รีไซเคิลได้ง่าย (Design for Recycling) และการกำหนดสัดส่วนวัสดุรีไซเคิลในผลิตภัณฑ์ (Recycled Content)” ดร.แอนโทนี กล่าว
ดร.แอนโทนี กล่าวต่อว่า ตามข้อกำหนดของสหภาพยุโรปว่าด้วยพลาสติกใช้ครั้งเดียว (Single-Use Plastics Directive) ซึ่งได้รับการรับรองในปี 2562 ได้กำหนดให้ขวดเครื่องดื่ม PET ต้องมีส่วนประกอบของพลาสติกรีไซเคิลอย่างน้อยร้อยละ 25 ตั้งแต่ปี 2568 เป็นต้นมา โดยต่อยอดจากกรอบข้อกำหนดดังกล่าว กฎระเบียบว่าด้วยบรรจุภัณฑ์และของเสียจากบรรจุภัณฑ์ ได้เริ่มมีผลบังคับใช้ในเดือนสิงหาคม 2569 โดยกำหนดข้อกำหนดที่ครอบคลุมมากขึ้นเกี่ยวกับความสามารถในการรีไซเคิลของบรรจุภัณฑ์และสัดส่วนการใช้วัสดุรีไซเคิล ตั้งแต่ปี 2573 เป็นต้นไป ขณะเดียวกัน ประเทศไทยกำลังอยู่ระหว่างการพัฒนาร่างพระราชบัญญัติการจัดการบรรจุภัณฑ์อย่างยั่งยืน ซึ่งเสนอกรอบการจัดการของเสียจากบรรจุภัณฑ์ตามหลักการขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิต (Extended Producer Responsibility: EPR) ควบคู่ไปกับการพัฒนาแนวทางการออกแบบบรรจุภัณฑ์ PET เพื่อการรีไซเคิล

ดร.แอนโทนี กล่าวต่อว่า มาตรการเหล่านี้ครอบคลุมตั้งแต่การจัดเก็บบรรจุภัณฑ์หลังการใช้งาน การรับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการจัดการ ไปจนถึงการปรับรูปแบบบรรจุภัณฑ์และกำหนดปริมาณวัสดุรีไซเคิลที่ต้องนำมาใช้ ตัวอย่างเช่น อินเดียกำหนดให้สินค้าต้องมีส่วนผสมของวัสดุรีไซเคิลอย่างน้อย 60% ภายในปี 2029 สะท้อนให้เห็นว่ากฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อมกำลังเข้ามามีบทบาทต่อภาคการผลิตมากขึ้น ผู้ประกอบการไทยจึงจำเป็นต้องติดตามและเตรียมความพร้อม เพื่อรองรับทั้งต้นทุนการดำเนินงานและการแข่งขันในตลาดโลก
การออกแบบนโยบายรีไซเคิลของประเทศไทย ดร.แอนโทนี มีมุมมองว่า ควรศึกษาตัวอย่างความสำเร็จจากต่างประเทศ แต่ต้องปรับให้เหมาะสมกับบริบทของประเทศ ทั้งโครงสร้างเศรษฐกิจและระบบจัดเก็บวัสดุ โดยเฉพาะผู้ประกอบการในเศรษฐกิจนอกระบบ เช่น กลุ่มซาเล้งและร้านรับซื้อของเก่า ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการรวบรวมวัสดุรีไซเคิล และมีประชากรเกี่ยวข้องกับภาคส่วนนี้ราว 12 ล้านคน ภาครัฐจึงต้องคำนึงถึงผลกระทบต่ออาชีพและรายได้ของคนกลุ่มนี้ พร้อมกำหนดนโยบายแบบค่อยเป็นค่อยไป ให้ทุกภาคส่วนมีเวลาปรับตัว ไม่ตั้งเป้าหมายสูงเกินไปจนภาคธุรกิจไม่สามารถดำเนินการได้จริง

ขณะเดียวกัน การพัฒนาระบบ EPR ต้องครอบคลุมผู้ประกอบการตลอดห่วงโซ่คุณค่า (Value Chain) ตั้งแต่ผู้ผลิตบรรจุภัณฑ์ เจ้าของแบรนด์ ผู้รวบรวมวัสดุ ไปจนถึงโรงงานรีไซเคิล โดยเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการรายย่อยในระบบเดิมเข้ามามีส่วนร่วม ภาครัฐควรกำหนดแนวทางและมาตรฐานที่ชัดเจน ทั้งด้านคุณภาพ ความปลอดภัย และการดำเนินธุรกิจ เช่นเดียวกับอินโดรามา เวนเจอร์สที่มีข้อกำหนด Supplier Code of Conduct สำหรับซัพพลายเออร์ที่รวบรวมและอัดขวดพลาสติกใช้แล้วเป็นก้อน (Bale) ก่อนส่งเข้าโรงงาน เพื่อควบคุมคุณภาพวัสดุให้เหมาะสมกับกระบวนการผลิต รวมถึงสนับสนุนข้อตกลงทางการค้า และระบบรายงานข้อมูล ที่เข้าถึงง่าย เพื่อช่วยให้ผู้ประกอบการเข้าใจเงื่อนไขและปรับตัวได้อย่างเหมาะสม
ดร.แอนโทนีย้ำว่า การเปลี่ยนผ่านสู่ระบบรีไซเคิลที่มีประสิทธิภาพต้องเป็นการเปลี่ยนผ่านอย่างทั่วถึง (Inclusive Transition) โดยเฉพาะประเทศไทยที่ยังเป็นประเทศรายได้ปานกลาง ภาครัฐจึงควรให้ความสำคัญกับการดูแลผู้ประกอบการรายย่อย ไม่ให้กลายเป็นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงนโยบาย แต่ต้องเปิดโอกาสให้สามารถปรับตัวและเติบโตไปพร้อมกับภาคอุตสาหกรรม ทั้งนี้ การสื่อสารและให้คำปรึกษาผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์หรือ Call Center ที่ติดต่อเจ้าหน้าที่ได้โดยตรง จะช่วยให้ผู้ประกอบการเข้าถึงข้อมูล ลดข้อจำกัดในการปฏิบัติตามนโยบาย และมีส่วนร่วมในระบบรีไซเคิลใหม่ได้อย่างต่อเนื่อง
อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญในการผลักดันนโยบายรีไซเคิลคือความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์ (Food Safety) ดร.แอนโทนี กล่าวว่า โดยเฉพาะการนำขวดพลาสติกใช้แล้วกลับมารีไซเคิลเป็นบรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่ม ซึ่งต้องผ่านกระบวนการทำความสะอาดและฆ่าเชื้อตามมาตรฐาน Food Grade เพื่อสร้างความมั่นใจให้ทั้งภาครัฐและผู้บริโภคว่าวัสดุรีไซเคิลมีความปลอดภัย การพัฒนามาตรฐานดังกล่าวจึงเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยสร้างความเชื่อมั่นและแสดงให้เห็นถึงศักยภาพของการนำวัสดุกลับมาใช้ใหม่ในภาคอุตสาหกรรม
ดร.แอนโทนี ได้ยกตัวอย่างประเทศบราซิลที่มีกฎหมายกำหนดสัดส่วนการใช้วัสดุรีไซเคิลในผลิตภัณฑ์ แต่ยังขาดกลไกควบคุมและบทลงโทษที่ชัดเจน ส่งผลให้ผู้ผลิตบางส่วนไม่ปฏิบัติตามกฎหมายอย่างจริงจัง แม้หลายแบรนด์ระดับโลกจะมีเป้าหมายด้านความยั่งยืนและต้องการเพิ่มสัดส่วนวัสดุรีไซเคิล แต่เมื่อการบังคับใช้ไม่มีประสิทธิภาพ บางบริษัทจึงต้องทบทวนและลดเป้าหมายลง บทเรียนนี้สะท้อนว่า การออกกฎหมายเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ แต่ต้องมีกลไกกำกับดูแลและบทลงโทษที่ทำให้ทุกฝ่ายปฏิบัติตามได้จริง
เวียดนามเป็นอีกประเทศ ซึ่งบังคับใช้กฎหมายความรับผิดชอบที่เพิ่มขึ้นของผู้ผลิต ( EPR) มาแล้วประมาณ 3 ปี กลับพบว่ามาตรการบางส่วนไม่สอดคล้องกับบริบทและข้อจำกัดในการดำเนินงานของประเทศ จนภาครัฐต้องกลับมาทบทวนและปรับปรุงนโยบายใหม่ แอนโทนีจึงมองว่า การออกแบบกฎหมายด้านบรรจุภัณฑ์ของไทยควรศึกษาบทเรียนจากต่างประเทศควบคู่กับการพิจารณาความพร้อมของทุกภาคส่วน เพราะนโยบายที่ประสบความสำเร็จในประเทศหนึ่งอาจไม่สามารถนำมาใช้ได้ทั้งหมดกับอีกประเทศหนึ่ง
นอกจากนี้อินโดรามา เวนเจอร์สมีส่วนสนับสนุนการพัฒนานโยบายและมาตรฐานด้านบรรจุภัณฑ์และรีไซเคิลของประเทศไทย โดยร่วมเป็นคณะทำงานให้ข้อเสนอแนะด้านการออกแบบบรรจุภัณฑ์ PET เพื่อการรีไซเคิล (Design for Recycling) กับสถาบัน TIPMSE สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย รวมถึงร่วมพัฒนามาตรฐาน Food Grade rPET สำหรับบรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่ม ควบคู่กับการสร้างความรู้ผ่านโครงการ Recycling Education ร่วมกับกรุงเทพมหานคร ให้ความรู้เรื่องการคัดแยกขยะและรีไซเคิลแก่เด็กและเยาวชนตลอด 4 ปีที่ผ่านมาแล้วกว่า 30,000 คน พร้อมขยายโครงการไปยังประเทศอื่นผ่านเครือข่ายและเว็บไซต์ของบริษัท โดยได้รับรางวัลจากหอการค้าอเมริกันในประเทศไทย (AMCHAM) สะท้อนถึงความต่อเนื่องในการส่งเสริมความรู้และความเข้าใจเรื่องการรีไซเคิลแก่สังคม

สำหรับเป้าหมาย ดร.แอนโทนี กล่าวว่า ในช่วง 2-3 ปีข้างหน้า อินโดรามา เวนเจอร์ส จะเดินหน้าพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียนร่วมกับลูกค้ารายใหญ่ โดยเฉพาะแบรนด์เครื่องดื่มและผู้ผลิตที่มีเป้าหมายเพิ่มการใช้วัสดุรีไซเคิล พร้อมพัฒนากระบวนการและเทคโนโลยีเพื่อสนับสนุนเป้าหมายด้านความยั่งยืนของลูกค้า ควบคู่กับการเพิ่มการลงทุนใน Textile Circularity หรือเศรษฐกิจหมุนเวียนในอุตสาหกรรมสิ่งทอ โดยมุ่งพัฒนาเทคโนโลยีรีไซเคิลเส้นใยและผืนผ้า เพื่อขยายขอบเขตการรีไซเคิลให้ครอบคลุมวัสดุประเภทอื่นนอกเหนือจากพลาสติกและขวด PET
“ บริษัทยังมุ่งสร้างความยั่งยืนในระยะยาวภายใต้แนวคิด Multi-generation Business เพื่อส่งต่อธุรกิจและความรับผิดชอบด้านเศรษฐกิจหมุนเวียนไปยังคนรุ่นถัดไป ไม่ใช่เพียงรักษาการเติบโตขององค์กร แต่ยังให้ความสำคัญกับการสร้างความร่วมมือกับลูกค้าและพันธมิตรทางธุรกิจ เพื่อร่วมกันขับเคลื่อนการรีไซเคิลให้เติบโตอย่างต่อเนื่องในอนาคต”ดร.แอนโทนี ทิ้งท้าย
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
RECO Collective ปี2 ขับเคลื่อนดีไซน์ด้วย rPET
ยุคที่ธรรมชาติเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรงและปัญหาสิ่งแวดล้อมเป็นประเด็นสำคัญของโลก การมองหาวัสดุที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้อย่างยั่งยืนกลายเป็นหัวใจสำคัญ โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมแฟชั่นสิ่งทอและเฟอร์นิเจอร์ ซึ่งพลาสติก PET รีไซเคิล (Recycled PET หรือ rPET)
เปิดตัวครั้งแรก! น้ำมันพืช ตราเกสร กับขวดรักษ์โลกจากเม็ดพลาสติกรีไซเคิลคุณภาพสูง rPET สะอาด ปลอดภัย พร้อมส่งถึงมือผู้บริโภค
จากจุดเริ่มต้นของความอร่อย สู่การจุดพลังเพื่อความยั่งยืน เปลี่ยนมาใช้ขวดน้ำมันพืชที่ผลิตจากเม็ดพลาสติกรีไซเคิล rPET เจ้าแรกในประเทศไทย อีกหนึ่งความภูมิใจในการร่วมพัฒนาขวด rPET

