เครื่องกระดาษกงเต๊กหลวง รักษางานช่างฝีมือใกล้สูญหาย

ในพิธีบำเพ็ญกุศลทักษิณานุปทาน (กงเต็ก) ถวายพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงของคณะสงฆ์อนัมนิกายแห่งประเทศไทยรวบรวมคณะศิษยานุศิษย์ช่างฝีมือทั่วประเทศไทยร่วมกันจัดสร้างเครื่องกระดาษอันวิจิตรงดงามตามแบบฉบับฝีมือสกุลช่างอนัมนิกายที่สืบทอดมา นับเป็นครั้งแรกที่ได้รื้อฟื้นเครื่องกระดาษเมื่อครั้งงานพระราชพิธีพระบรมศพของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงกลับมา ซึ่งคณะช่างอนัมนิกายและผู้ที่มีความรู้ความสนใจเครื่องกระดาษโบราณและจิตอาสาคนรุ่นใหม่พิถีพิถันจัดสร้างครื่องกระดาษอ้างอิงอย่างโบราณตามรูปแบบที่ค้นคว้าได้จากภาพถ่ายประวัติศาสตร์ในหนังสือจดหมายเหตุเมื่อครั้งงานพระราชพิธีพระบรมศพของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ซึ่งหาชมได้ยาก ว่างเว้นจากการจัดสร้างใช้ประกอบในงานพระบรมศพพระมหากษัตริย์

คณะสงฆ์อนัมนิกายแห่งประเทศไทย เป็นคณะสงฆ์ในพุทธศาสนาฝ่ายมหายานที่สืบทอดมาจากประเทศเวียดนาม ได้เข้ามาเผยแผ่ศาสนาในปลายสมัยกรุงธนบุรี ต้นกรุงรัตนโกสินทร์ อยู่ใต้ร่มพระบรมโพธิสมภารมาจนถึงปัจจุบัน พิธีกงเต๊กหลวงครั้งนี้คณะสงฆ์ต้องการแสดงความจงรักภักดีตามขนบธรรมเนียมจีนแด่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เป็นครั้งสุดท้าย และมุ่งมั่นในการอนุรักษ์ สืบสาน รักษา และต่อยอดงานฝีมือช่างกระดาษตามแบบโบราณให้คงอยู่คู่สังคมไทย สอดคล้องกับแนวพระราชดำริของสมเด็จพระพันปีหลวง ทรงตั้งมั่นชุบชีวิตงานหัตถศิลป์ไทยที่ใกล้ศูนย์หายให้ฟื้นคืนกลับมามีคุณค่า

องธรรมธรธนกฤต เพื๊อกหงาย เลขานุการส่วนตัวเจ้าคณะใหญ่อนัมนิกาย กล่าวว่า พิธีกงเต๊กที่จัดขึ้นเพื่อเป็นการน้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณแห่งสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง และสมเด็จพระบูรพกษัตริย์แห่งพระมหาจักรีบรมราชวงศ์ที่ได้ทรงมีพระเมตตาต่อผสกนิกรชาวอนัมหรือชาวญวนให้ได้เข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภารตลอดมาตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบันเป็นเวลากว่า 200 ปี พิธีกงเต๊กหลวงเป็นธรรมเนียมในศาสนาพุทธนิกายมหายานประสานกับงานพิธีพระบรมศพพิธี จำลองภพภูมิของผู้ล่วงลับอย่างเป็นรูปธรรม เช่น พิธีข้ามสะพานเพื่อชำระหนี้พ้นจากวัฎสงสารไปสู่ดินแดนที่สงบสุข ตลอดจนมั่นใจได้ว่าเจ้านายที่ได้รับการประกอบพิธีนี้จะไม่ขาดแคลนเครื่องใช้ต่างๆ เช่นเมื่อครั้งดำรงพระชนม์ชีพ

สำหรับเครื่องกระดาษที่จะทำการเผาอุทิศถวาย แบ่งออก 2 ประเภท ได้แก่ เครื่องกระดาษสำหรับพิธีสงฆ์ ได้แก่ เทวทูตม้า และ เทวทูตนก สำหรับส่งพุทธฎีกาประกาศพิธี หรือธงพุ่มสถิตดวงพระวิญญาณ  หอสรงสนาน สำหรับดวงพระวิญญาณรับน้ำพระพุทธมนต์ชำระดวงพระวิญญาณ สิ่งของเครื่องใช้ นายพระคลังในพิธีข้ามสะพาน พิธีทิ้งกระจาด รูปหุ่นพระอมฤตราช ชุดกระดาษสำหรับอุทิศแก่ดวงวิญญาณผู้ยากไร้

เครื่องกระดาษสำหรับอุทิศถวายเป็นเครื่องราชูปโภค ได้แก่ พระตำหนักสิริยาลัยจำลอง โดยพระตำหนักดังกล่าวตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา  ตรงข้ามวัดไชยวัฒนาราม  จ.พระนครศรีอยุธยา พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งดำรงพระอิสริยยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สร้างถวายพระมารดา   พระตำหนักสิริวาลัยถือเป็นอนุสรณ์แห่งความรักและสายใยความผูกพันในสถาบันครอบครัว สร้างด้วยเทคนิคการใช้กระดาษชานอ้อยอัดแล้วนำมาประกอบขึ้นเป็นตัวเรือนและอาคารประกอบผสมผสานด้วยอุปกรณ์ตกแต่งขนาดจิ๋วที่มีความปราณีตเพื่อให้เกิดความงดงามสมจริงมากที่สุด

พิธีกงเต๊กครั้งประวัติศาสตร์นี้รื้อฟื้นการสร้างเครื่องกระดาษพระวอสีวิกากาญจน์จำลอง ซึ่งเป็นพระราชยานขนาดเล็กแบบประทับราบสำหรับเจ้านายฝ่ายใน ใช้ในการเสด็จพระราชดำเนินในกระบวนพยุหยาตราสถลมารคตามโบราณราชประเพณี พร้อมพลแบกหาม 4 นาย แต่งกายตามโบราณราชประเพณี จัดสร้างขึ้นโดยอ้างอิงจากภาพถ่ายพระวอสีวิกากาญจน์  รวมถึงหีบของใช้ส่วนพระองค์ เป็นหีบสีทองขนาดใหญ่ ภายในบรรจุ เงิน ทอง ฉลองพระองค์ และของใช้ส่วนพระองค์ที่พระราชโอรส และ พระราชธิดา ทรงพระราชอุทิศถวายแด่ดวงพระวิญญาณ จำนวน 4 หีบ ตามจำนวนพระราชโอรสและพระราชธิดา รวมถึงภูเขา หิรัญธนบรรพต ปติฏฐาวรบรรพต และสุวรรณบรรพต ประดับตกแต่งด้วยตุ๊กตาจีน เป็นนิทานพื้นบ้านจีนเรื่องความกตัญญู 24 ประการ ด้านข้างและด้านบนของภูเขาประดับตุ๊กตาและภาพเทพารักษ์แบบจีนนำเข้าจากสาธารณรัฐประชาชนจีน ตลอดจนจัดสร้างพระคลังเงิน พระคลังทอง มหาสมบัติ ซึ่งล้วนเป็นเครื่องกระดาษเมื่อครั้งพระราชพิธีพระบรมศพของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

รวมไปถึงชุดฉลองพระองค์ 3 รูปแบบ  ได้แก่ ฉลองพระองค์แบบผสมผสานไทยตัดเย็บจากผ้าไหมและผ้าไหมมัดหมี่จากห้องเสื้อบัลแมง โดยนายอีริก มอร์เทนเซน ทรงในโอกาสเสด็จแปรพระราชฐานไปประทับแรม ณ ภูพิงคราชนิเวศน์ จ.เชียงใหม่ พ.ศ.2527   ,ฉลองพระองค์ชุดไทยจักรพรรดิในงานพระราชทานเลี้ยงอาหารค่ำแก่นาย เซิน ดูฮวาน ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐเกาหลีและภริยา เมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม พ.ศ.2524 ณ พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง และฉลองพระองค์ปีกแมลงทับในการเสด็จพระราชดำเนินเยือน สหพันธรัฐรัสเซียอย่างเป็นทางการเมื่อปี พ.ศ.2550  จำลองขึ้นมางดงามเหมือนจริง

เครื่องกระดาษในพิธีกงเต๊กครั้งนี้จัดสร้างรถยนต์พระที่นั่ง ร.ย.ล. 1 จำลอง  โดยจำลองจากรถยนต์พระนั่ง ร.ย.ล.1 Daimler DE36 Landaulette รุ่นปี 1946 ซึ่งเคยเป็นรถยนต์พระที่นั่งหลัก จัดสร้างจากกระดาษพร้อมพลขับสารัตถี 1 นาย ตลอดจนหุ่นข้าราชบริพารตามเสด็จ ประกอบด้วย อดีตนางสนองพระโอษฐ์ ข้าราชการในพระองค์ ชุดปกติขาว ชาย คุณข้าหลวงชุดราชการกากี หญิง เจ้าพนักงานเชิญพระกลด พระตำรวจหลวง ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ พระราชฐาน ทหารราชวัลลภรักษาพระองค์ พลแบกหามพระพระวอสีวิกากาญจน์ รวม 42 คน

การจัดพิธีกงเต๊กหลวงถวายในครั้งนี้นอกจากเป็นการน้อมอุทิศถวายเป็นพระราชกุศลแล้ว ยังต่อลมหายใจงานช่างกระดาษโบราณ หัตถศิลป์ที่นับวันใกล้เลือนหายไป