นิกร โสมกลาง มอบนโยบายเชิงรุก ปลุกพลังขบวนองค์กรชุมชน

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) เดินหน้าขับเคลื่อนนโยบายการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์เชิงรุก นำคณะตรวจเยี่ยมและมอบนโยบายการบริหารงานแก่สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช. เน้นย้ำการเสริมสร้างธรรมาภิบาล ยกระดับคุณภาพชีวิต และสนับสนุนพลังการจัดการตนเองขององค์กรชุมชนทั่วประเทศเพื่อความยั่งยืนจากฐานราก

กรุงเทพฯ/11 มิถุนายน 2569 - นายนิกร โสมกลาง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ พร้อมด้วยคณะผู้บริหารกระทรวง พม. นำคณะตรวจเยี่ยมและมอบนโยบายการบริหารงานแก่สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช. โดยมี ดร.กอบศักด์ ภูตระกูล ประธานกรรมการสถาบันฯ นายกฤษดา สมประสงค์ ผู้อำนวยการสถาบันฯ คณะผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ พอช. และผู้นำขบวนองค์กรชุมชนเข้าร่วม ณ ห้องประชุมไพบูลย์วัฒนศิริธรรม  สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน บางกะปิ กรุงเทพฯ

นายนิกร โสมกลาง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กล่าวถึง  แนวทางและวิสัยทัศน์เชิงนโยบายที่สำคัญในการขับเคลื่อนงานพัฒนาสังคม ยกระดับคุณภาพชีวิต และสร้างความเข้มแข็งให้แก่พี่น้องประชาชนฐานราก  ยึดหลักธรรมาภิบาลและการจัดการตนเองของชุมชน หนุนเสริมไม่ได้สั่งการ เน้นย้ำให้  พอช. และหน่วยงานในสังกัด พม. ปรับบทบาทเป็นผู้สนับสนุน ทั้งด้านงบประมาณและวิชาการ แล้วปล่อยให้ขบวนองค์กรชุมชนเป็นแกนหลักในการคิด วางผัง และบริหารจัดการอนาคตของตนเอง มุ่งส่งเสริมให้กลไกภาคประชาชน เช่น สหกรณ์ที่อยู่อาศัย และกลุ่มออมทรัพย์ ดำเนินงานด้วยความซื่อสัตย์ โปร่งใส ตรวจสอบได้ เพื่อสร้างศรัทธาและการยอมรับจากทั้งคนในชุมชนเองและหน่วยงานภาคีภายนอก

นายนิกร โสมกลาง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์  กล่าวว่า กระทรวง พม. มีภารกิจหลักในการดูแลงาน 2 ด้าน คือ ด้านสวัสดิการสังคม และด้านที่อยู่อาศัย ซึ่งในส่วนของที่อยู่อาศัยนั้น มีหน่วยงานอย่างการเคหะแห่งชาติ และ พอช. เป็นกลไกสำคัญ แต่ความพิเศษของ พอช. คือเป็นสถาบันที่ชื่อไม่ได้บอกว่าสร้างบ้าน แต่เป็นการสร้างชุมชนและพัฒนาชุมชน ซึ่งเป็นแนวทางที่แตกต่างจากการเคหะแห่งชาติ และหากกระบวนการสร้างชุมชนของ พอช. ประสบความสำเร็จ จะถือเป็นการพัฒนาที่ยั่งยืนที่สุด เพราะการสร้างบ้านอย่างเดียวนั้นไม่พอ แต่ต้องเป็นการสร้างชุมชนที่ชาวบ้านได้หารือ ร่วมคิด ร่วมทำ แม้ในกระบวนการทำงานพื้นที่จะต้องมีทั้งความถูกใจ ไม่ถูกใจ มีการกระทบกระทั่งหรือโดนด่ากันบ้าง ซึ่งถือเป็นธรรมชาติของการทำงานร่วมกับมวลชน

นายนิกร  กล่าวต่อ  ก่อนที่จะมารับตำแหน่งนี้ ตนเองไม่เคยทราบถึงภารกิจของ พอช. และไม่เคยรู้จักชื่อหน่วยงานนี้มาก่อน ทั้งที่มีพื้นที่ดำเนินงานอยู่ที่อำเภอพิมาย จังหวัดนครราชสีมา แต่เมื่อได้มารู้จัก ได้ฟังรายงานจาก ดร.กอบศักดิ์ ภูตระกูล ประธานกรรมการสถาบันฯ และผู้อำนวยการ พอช. รวมถึงได้มีโอกาสลงพื้นที่ไปในจังหวัดต่าง ๆ เพื่อศึกษาตัวอย่างความสำเร็จของโครงการบ้านมั่นคง กองทุนสวัสดิการชุมชน และได้พูดคุยกับสภาองค์กรชุมชน ทำให้ตระหนักว่า พอช. คือเครื่องมือและกลไกที่สำคัญยิ่งในการสร้างชุมชนเข้มแข็งในอนาคต พร้อมทั้งกล่าวขอบคุณเจ้าหน้าที่และแกนนำทุกคนที่ปฏิบัติหน้าที่อย่างเข้มแข็งนับตั้งแต่ก่อตั้งสถาบันฯ ซึ่งสะท้อนผ่านตัวเลขผลงานในรอบ 15 ปี ที่มีความเติบโตอย่างต่อเนื่อง ทั้งจำนวนสหกรณ์ที่เพิ่มขึ้น โครงการบ้านพอเพียงที่ขยายตัว และกองทุนสวัสดิการชุมชนที่พยายามขยายกิจการ เพิ่มเม็ดเงินและจำนวนสมาชิกอย่างไม่หยุดยั้ง

ดร.กอบศักดิ์ ภูตระกูล ประธานกรรมการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน กล่าวว่า กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) ได้ให้ความสำคัญรวมถึงสนับสนุนกลไกการดำเนินงานของ พอช. และขบวนองค์กรชุมชนอย่างต่อเนื่องมาโดยตลอด ซึ่งที่ผ่านมา พอช. ได้ร่วมมือกับชุมชนฐานรากในการสร้างสรรค์นวัตกรรมการพัฒนาสังคม เพื่อร่วมกันถักทอแนวทางการแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำ และสร้างความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัยให้แก่ภาคประชาชนอย่างเป็นรูปธรรม

นายกฤษดา สมประสงค์ ผู้อำนวยการสถาบันฯ  กล่าวถึง ภาพรวมและผลการดำเนินงานของสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) การขับเคลื่อนยุทธศาสตร์สำคัญ แผนปฏิบัติการประจำปีงบประมาณ และระบบการกำกับติดตามงานที่โปร่งใส ตลอดจนการสะท้อนเสียงความต้องการและข้อเสนอแนะจากพื้นที่จริงโดยผู้นำชุมชน เพื่อให้การดำเนินงานของ พอช. สอดรับกับบริบทความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมในปัจจุบันได้อย่างเท่าทัน

ในการตรวจเยี่ยมครั้งนี้  รมว.พม. ได้มอบข้อสั่งการและแนวทางยุทธศาสตร์เร่งด่วน 5 ประเด็นสำคัญ เพื่อให้ พอช. นำไปขับเคลื่อนขับและกำหนดกรอบเวลาติดตามความคืบหน้าภายใน 6 เดือนข้างหน้า ประกอบด้วย

ประเด็นที่ 1 การเร่งรัดและขยายเป้าหมายที่อยู่อาศัยคนจน รัฐมนตรี พม. ระบุว่า ตนเองมาจากต่างจังหวัดและเข้าใจดีว่าในพื้นที่ชนบทและเมืองยังมีกลุ่มผู้มีรายได้น้อยอีกจำนวนมากที่เผชิญปัญหาถูกไล่รื้อหรือถูกรุกที่ดินโดยไม่ทราบสาเหตุ จึงอยากเร่งรัดให้ พอช. ขยับตัวเลขเป้าหมายการขยายสหกรณ์ชุมชนให้เพิ่มมากขึ้นกว่าเดิม โดยใช้โมเดลการดึงพี่น้องประชาชนมารวมกลุ่มกันเป็นสหกรณ์เพื่อบริหารจัดการตนเองอย่างโปร่งใส ไม่ว่าจะเป็นชุมชนริมคลอง ชุมชนริมรางรถไฟ หรือพื้นที่อื่น ๆ

ประเด็นที่ 2 การเร่งรัดแผนบรรเทาอุทกภัยลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่าง เนื่องจากปัญหาอุทกภัยในพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่างเป็นเรื่องที่สร้างความเดือดร้อนให้แก่ที่อยู่อาศัยของประชาชนซ้ำซากในบางปี แม้ปัจจุบันแผนงานดังกล่าวยังไม่เกิดขึ้นเป็นรูปธรรมในบางส่วน จึงขอฝากให้ พอช. เร่งรัดดำเนินการในส่วนที่สามารถทำได้ทันทีเพื่อเตรียมความพร้อมรับมือสถานการณ์ภัยพิบัติ

ประเด็นที่ 3 การขยายและกำกับดูแลกองทุนสวัสดิการชุมชน รัฐมนตรี พม. ยอมรับว่า ทึ่งกับศักยภาพของกองทุนสวัสดิการชุมชนระดับตำบลจากการลงพื้นที่ เช่น ในจังหวัดนครราชสีมา กาญจนบุรี หรือสงขลา ซึ่งบางกองทุนมีเงินหมุนเวียนสูงถึง 2 ล้านถึง 10 ล้านบาท ถือเป็นเครื่องมือทางการเงินที่มีประสิทธิภาพในการช่วยเหลือคนเดือดร้อน จึงขอให้ พอช. ช่วยประชาสัมพันธ์ให้ผู้บริหารกองทุนเร่งขยายฐานสมาชิกให้เห็นประโยชน์กว้างขวางขึ้น ควบคู่ไปกับการทำหน้าที่เป็นผู้กำกับดูแล (Regulator) เพื่อวางแนวทางป้องกันไม่ให้มีการนำเงินกองทุนไปใช้ประโยชน์เพื่อบุคคลใดบุคคลหนึ่งที่ไม่ใช่สมาชิก

ประเด็นที่ 3 การวางยุทธศาสตร์และติดอาวุธทางปัญญาให้สภาองค์กรชุมชน เนื่องจากผู้ปฏิบัติงานในสภาองค์กรชุมชนและกองทุนส่วนใหญ่เป็นแกนนำและผู้นำธรรมชาติของชุมชนอยู่แล้ว พอช. จึงต้องทำหน้าที่วางยุทธศาสตร์ระยะ 3-4 ปี เพื่อกำหนดทิศทางว่าชุมชนในแต่ละภูมิภาคควรพัฒนาไปทางไหน ซึ่งบริบทของแต่ละพื้นที่ย่อมแตกต่างกัน เช่น ภาคอีสานตอนเหนือ อีสานตอนใต้ ภาคเหนือ หรือกลุ่มชาติพันธุ์ พอช. ที่เห็นภาพรวมทั้งหมดต้องเซตทีมเฉพาะกิจ (Task Force) ขึ้นมาเพื่อร่วมกับประธานและคณะผู้บริหารในการคิดยุทธศาสตร์สร้างชุมชนเข้มแข็งในระยะสั้นและระยะยาว

ประเด็นที่ห้า การพัฒนาระบบตรวจสอบและธรรมาภิบาลด้วยระบบไอที รัฐมนตรี พม. แสดงความห่วงใยเรื่องการบริหารจัดการเงินจำนวนมากทั้งในส่วนของสหกรณ์และกองทุนสวัสดิการชุมชน ซึ่งบริหารโดยพี่น้องชาวบ้านที่เสียสละ แต่อาจเกิดความผิดพลาดได้โดยไม่ได้ตั้งใจ จึงสั่งการให้ พอช. นำระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ (IT) เข้ามาครอบคลุมระบบบัญชีและการตรวจสอบให้เร็วที่สุด เพื่อความแม่นยำและโปร่งใส เงินทุกบาทที่มาจากรัฐบาล จาก อบต. หรือจากชาวบ้าน ต้องตรวจสอบได้ เพื่อปิดช่องว่างและโอกาสที่จะเกิดความเสียหาย ไม่ให้ชุมชนที่สร้างมาด้วยความยากลำบากต้องพังทลายลงเพราะความผิดพลาดทางการเงิน

ในช่วงท้าย นายนิกร โสมกลาง ได้เน้นย้ำถึงนโยบายกระทรวง 8 ด้าน โดยชี้ว่านโยบายสำคัญที่สุดคือเรื่องการปฏิรูประบบราชการและการแก้ไขกฎหมายที่ล้าสมัย ซึ่งขัดขวางการพัฒนาชุมชน โดยรัฐมนตรีพร้อมเปิดประตูรับข้อเสนอในการแก้กฎหมายจาก พอช. เพื่อให้คนทำงานทำงานได้ง่าย ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพมากขึ้น พร้อมทั้งขอให้ พอช. สรุปรายละเอียดข้อติดขัดเรื่องที่ดินทำกินและที่อยู่อาศัยว่าค้างคาอยู่ที่หน่วยงานใด เช่น สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) หรือกรมป่าไม้ เพื่อที่ตนเองจะได้ทำหน้าที่เป็น "เครื่องมือ" ในการเดินสายเจรจาประสานงานระดับนโยบายให้ทันที

"ผมอยากให้ทุกท่านมองผมว่าเป็นเครื่องมือหนึ่งในการทำงานของพวกท่าน เพื่อให้งานสำเร็จได้เร็วขึ้น เพราะเมื่อท่านทำงานได้ตามเป้าหมาย คนที่ได้ประโยชน์สูงสุดไม่ใช่ผม แต่คือพี่น้องประชาชนที่กำลังรอโอกาสดี ๆ จาก พอช. อยู่ทั่วประเทศ หากชุมชนเข้มแข็ง ประเทศชาติก็จะเข้มแข็งตามไปด้วย"  นายนิกร โสมกลาง กล่าวทิ้งท้าย

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ พร้อมคณะ ได้ตรวจเยี่ยมกิจกรรมบริเวณพื้นที่รอบสถาบันฯ โดยได้เข้าเยี่ยมชมแปลงผักสาธิตผลผลิตจากขบวนองค์กรชุมชน ซึ่งเป็นโครงการต้นแบบการสร้างความมั่นคงทางอาหารและการลดรายจ่ายเพิ่มรายได้ให้กับครัวเรือนผู้มีรายได้น้อย ในโอกาสนี้ รัฐมนตรีได้ร่วมกิจกรรมทำอาหาร โดยใช้วัตถุดิบและพืชผักสวนครัวปลอดสารพิษที่เก็บสดๆ จากแปลงผักสาธิตดังกล่าว.