มช. ชูโมเดล “ขยะเป็นพลังงาน” เปลี่ยนของเสียเป็นคุณค่า ลดฝังกลบกว่า 95% มุ่งสู่มหาวิทยาลัยปลอดคาร์บอน

มหาวิทยาลัยเชียงใหม่เดินหน้าขับเคลื่อนการจัดการขยะอย่างยั่งยืน ผ่าน “ศูนย์บริหารจัดการชีวมวลครบวงจร” ภายใต้การดำเนินงานของสถาบันวิจัยและพัฒนาพลังงานนครพิงค์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (ERDI-CMU) ด้วยแนวคิด “ขยะเป็นพลังงาน” (Waste to Energy) เปลี่ยนขยะอินทรีย์ให้กลายเป็นพลังงานสะอาด ลดปริมาณการฝังกลบ และสร้างมูลค่าเพิ่มจากของเสียตามหลักเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) มุ่งสู่การเป็นมหาวิทยาลัยที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาอย่างยั่งยืน

ปัจจุบันมหาวิทยาลัยเชียงใหม่มีขยะเกิดขึ้นเฉลี่ยประมาณ 30 ตันต่อวัน ประกอบด้วยขยะอินทรีย์ ขยะเชื้อเพลิง RDF ขยะรีไซเคิล ขยะอันตราย ขวดแก้ว โลหะ และขยะประเภทอื่น ๆ โดยขยะอินทรีย์มีปริมาณมากถึง 11.85 ตันต่อวัน ซึ่งเป็นทรัพยากรสำคัญที่สามารถนำมาแปรรูปเป็นพลังงานทดแทนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งในรูปแบบก๊าซชีวภาพ (Biogas) และก๊าซชีวภาพอัด (CBG)

มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ได้พัฒนาระบบบริหารจัดการขยะครบวงจร เริ่มตั้งแต่การคัดแยกขยะที่ต้นทางจากโรงอาหาร ร้านอาหาร หอพัก และพื้นที่ต่าง ๆ ภายในมหาวิทยาลัย ก่อนนำขยะอินทรีย์เข้าสู่กระบวนการย่อยสลายแบบไร้อากาศ (Anaerobic Digestion) เพื่อผลิตพลังงานสะอาด โดยพลังงานที่ได้ถูกนำกลับมาใช้ประโยชน์ภายในมหาวิทยาลัย ทั้งในด้านการผลิตไฟฟ้า การใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับยานพาหนะ และการสนับสนุนการดำเนินงานด้านสิ่งแวดล้อมของมหาวิทยาลัย ขณะที่ผลพลอยได้จากกระบวนการผลิตยังสามารถนำไปพัฒนาเป็นปุ๋ยอินทรีย์สำหรับภาคการเกษตรได้อีกด้วย

แนวทางดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าขยะไม่ใช่เพียงสิ่งที่ต้องกำจัด แต่เป็นทรัพยากรที่สามารถสร้างมูลค่าและประโยชน์กลับคืนสู่สังคมได้ โดยขยะอินทรีย์ 1 ตัน สามารถสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจรวมประมาณ 1,500–2,000 บาท ผ่านการผลิตพลังงาน การลดต้นทุนการขนส่ง และการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก นอกจากนี้ยังช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายในการจัดการขยะและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากการฝังกลบ

จากสถานการณ์ขยะของจังหวัดเชียงใหม่ที่มีปริมาณขยะเข้าสู่ระบบกำจัดหลายร้อยตันต่อวัน และยังคงพึ่งพาการฝังกลบเป็นหลัก มหาวิทยาลัยเชียงใหม่จึงมุ่งพัฒนาโมเดลต้นแบบที่เน้นการจัดการขยะตั้งแต่ต้นทาง ควบคู่กับการมีระบบรองรับที่ปลายทางอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อเปลี่ยนขยะจากภาระของเมืองให้กลายเป็นทรัพยากรที่สามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้อีกครั้ง

นอกจากการจัดการขยะภายในมหาวิทยาลัยแล้ว ยังได้ขยายความร่วมมือไปยังองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและชุมชนโดยรอบ เพื่อส่งเสริมการรวบรวมและจัดการขยะอินทรีย์อย่างเป็นระบบ รวมถึงพัฒนาเครื่องมือดิจิทัลสำหรับติดตามข้อมูลการจัดเก็บและบริหารจัดการขยะ ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงาน ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และสร้างการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในการดูแลสิ่งแวดล้อม

ตลอดระยะเวลากว่า 7 ปีของการดำเนินงาน ศูนย์บริหารจัดการชีวมวลครบวงจร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ สามารถลดการนำขยะไปฝังกลบได้มากกว่า 95 เปอร์เซ็นต์ พร้อมพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านพลังงานและสิ่งแวดล้อมที่เปิดให้หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันการศึกษา และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เข้าศึกษาดูงานและแลกเปลี่ยนองค์ความรู้มาอย่างต่อเนื่อง

ในอนาคต มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ตั้งเป้ารองรับขยะอินทรีย์ได้สูงสุด 30 ตันต่อวัน ลดการฝังกลบได้กว่า 2,000 ตันต่อปี ผลิตไฟฟ้ากว่า 100,000 กิโลวัตต์ชั่วโมงต่อปี ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ประมาณ 4,500 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าต่อปี และผลิตก๊าซชีวภาพอัดเพื่อทดแทนน้ำมันดีเซลได้กว่า 10,000 กิโลกรัมต่อปี

โมเดล “ขยะเป็นพลังงาน” ของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่จึงเป็นตัวอย่างของการนำองค์ความรู้ งานวิจัย และนวัตกรรมมาประยุกต์ใช้ในการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นรูปธรรม สร้างคุณค่าจากทรัพยากรที่ถูกมองว่าเป็นของเสีย และร่วมขับเคลื่อนสังคมสู่อนาคตที่ยั่งยืน ภายใต้แนวคิด “ขยะไม่ใช่ภาระ แต่คือพลังงานและโอกาสใหม่ของเมือง”