“บ้านมั่นคงชายแดน” สร้างบ้านมั่นคง สร้างชุมชนเข้มแข็ง พิทักษ์พื้นที่ส่วนหลัง

พอช. จัดประชุมเชิงปฏิบัติการซักซ้อมความเข้าใจและบูรณาการขับเคลื่อน "โครงการสร้างความมั่นคงในที่อยู่อาศัยและคุณภาพชีวิตชายแดนไทย (บ้านมั่นคงชายแดน)" พลเอก พรมงคล พึ่งเสมา คณะทำงาน รมว.กลาโหม เปิดการประชุม พร้อมเวทีเสวนา 4 มิติ Workshop กลไกขับเคลื่อนนำร่อง 5 จังหวัด ร่วมกันกำหนดแนวทางและกลไกในการขับเคลื่อนการพัฒนาคุณภาพชีวิตและความมั่นคงในที่อยู่อาศัยให้แก่ประชาชนในพื้นที่ชายแดน นอกจากนี้ยังเป็นเวทีประสานความร่วมมือเชิงนโยบายเพื่อปลดล็อกระเบียบ ข้อบังคับ และอุปสรรคข้อจำกัดต่างๆ ทางกฎหมาย ให้การทำงานในพื้นที่จริงมีความคล่องตัวและเกิดประสิทธิภาพสูงสุดเพื่อประชาชน

กรุงเทพฯ/11 พฤศจิกายน  2569 —กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) โดยสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช.ร่วมกับ กระทรวงกลาโหม และภาคีเครือข่ายความร่วมมือ 4 ฝ่าย จัดประชุมเชิงปฏิบัติการซักซ้อมความเข้าใจและบูรณาการขับเคลื่อน "โครงการสร้างความมั่นคงในที่อยู่อาศัยและคุณภาพชีวิตชายแดนไทย (บ้านมั่นคงชายแดน)" โดยมี พลเอก พรมงคล พึ่งเสมา คณะทำงาน รมว.กลาโหม เป็นประธาน พร้อมด้วย นายชนินทร์ รุ่งธนเกียรติ ที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ นางสาวเฉลิมศรี ระดากูล รักษาการแทนผู้อำนวยการ พอช. นางสาวสมสุข บุญญะบัญชา ประธานคณะอนุกรรมการบ้านมั่นคงและการจัดการที่ดิน พอช. ผู้แทนหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และผู้นำชุมชนชายแดน เข้าร่วม กว่า 150 คน ณ ห้องประชุมวิรันดา ชั้น 5 โรงแรมบ้านไทยบูทีค บางกะปิ กรุงเทพมหานคร

พลเอก พรมงคล พึ่งเสมา คณะทำงานรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม กล่าวว่า  ประเทศไทยมีพื้นที่ติดต่อกับประเทศเพื่อนบ้านรวม 31 จังหวัด ซึ่งมีความหลากหลายและหลายพื้นที่ยังคงมีความไม่ชัดเจนเรื่องแนวเขตแดน ส่งผลให้เหตุการณ์ความไม่สงบในอดีตสร้างผลกระทบต่อความมั่นคงของประเทศ การรักษาอธิปไตยในยุคปัจจุบันจึงไม่สามารถอาศัยเพียงกำลังทหารหรือยุทโธปกรณ์ได้เพียงอย่างเดียว หากแต่ต้องอาศัยความเข้มแข็งของชุมชนและประชาชนริมชายแดนเป็นเกราะป้องกันและรากฐานสำคัญ

พลเอก พรมงคล กล่าวต่อ เพื่อผลักดันการแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างอย่างยั่งยืน กระทรวงกลาโหมได้ประสานความร่วมมือกับหน่วยงานภาคี 5 กระทรวงหลัก ประกอบด้วย กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ โดย พอช. เป็นกลไกหลักด้านกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน  กระทรวงมหาดไทย กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (รวมถึง ส.ป.ก. และ สคทช.) กระทรวงสาธารณสุข และขบวนองค์กรชุมชน เพื่อปลดล็อกข้อจำกัดทางกฎหมายและระเบียบปฏิบัติต่างๆ ร่วมกัน สำหรับแผนการดำเนินงานเชิงพื้นที่ ในระยะเริ่มต้น ปีงบประมาณ 2570 จะใช้โมเดลการพัฒนาใน 5 จังหวัดนำร่องบริเวณชายแดนไทย–กัมพูชา ได้แก่ จังหวัดอุบลราชธานี ศรีสะเกษ สุรินทร์ บุรีรัมย์ และสระแก้ว ครอบคลุม 12 ตำบลเป้าหมาย โดยมุ่งเน้นการตั้งกลุ่มออมทรัพย์ การวางผังชุมชนอารยสถาปัตย์ การออกแบบบ้านที่ปลอดภัย และการจัดทำผังความปลอดภัยชายแดนและเส้นทางอพยพฉุกเฉิน จากนั้นมีแผนขยายผลต่อไปยัง 14 จังหวัดชายแดน ในระยะถัดไป และครอบคลุมพื้นที่เปราะบางทั่วประเทศที่มีปัญหาในลักษณะเดียวกัน

"การแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนของประชาชนตามแนวชายแดน ต้องอาศัยการทำงานร่วมกันตั้งแต่ต้นน้ำ หากประชาชนมีที่อยู่อาศัยถาวร มีสิทธิที่ดินถูกต้อง มีอาชีพ และมีคุณภาพชีวิตที่ดี พวกเขาก็พร้อมที่จะตั้งถิ่นฐานอย่างมีศักดิ์ศรี และเป็นแนวกันชนทางสังคมที่ช่วยพิทักษ์รักษาแผ่นดินไทยเคียงข้างฝ่ายความมั่นคงตลอดเวลา" พลเอก พรมงคล กล่าว

นายชนินทร์ รุ่งธนเกียรติ ที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กล่าวว่า กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ โดยสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช. ได้ร่วมมือกับกระทรวงกลาโหมและกองทัพ ในการหารือและขยายขอบเขตการทำงานให้มีความครอบคลุมมากยิ่งขึ้นในเบื้องต้น ทางกระทรวง พม. และ พอช. ได้วางแผนนำร่องใน 5 จังหวัด 5 อำเภอ 5 ตำบล แต่ภายหลังจากการหารือร่วมกับทางฝ่ายทหาร ทั้งกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร (กอ.รมน.) และกองทัพ ได้มีการเสนอให้ขยายขอบเขตพื้นที่ให้กว้างขึ้น เพื่อให้ครอบคลุมและตอบโจทย์ปัญหาความมั่นคงในระดับพื้นที่ได้อย่างแท้จริง โดยข้อสรุปเชิงพื้นที่เป้าหมายได้ขยายเป็น 5 จังหวัด 5 อำเภอ 12 ตำบล ซึ่งครอบคลุม 70 หมู่บ้าน และมีครัวเรือนเป้าหมายรวมทั้งสิ้น 2,437 ครัวเรือน ถือเป็นกลุ่มเป้าหมายใหม่ที่จะได้รับการขับเคลื่อนอย่างเร่งด่วนในระยะนี้ และมีแผนงานที่จะขยายผลต่อไปยังจังหวัดชายแดนอื่นๆ ให้ครอบคลุมทั่วประเทศในลำดับต่อไป

นายชนินทร์ กล่าวต่อ ความสำเร็จของโครงการบ้านมั่นคงชายแดน จะเกิดขึ้นไม่ได้หากปราศจากการบูรณาการความร่วมมืออย่างใกล้ชิดระหว่างหน่วยงานหลัก บทบาทของทุกหน่วยงานที่เข้ามามีส่วนร่วมในการประชุมเชิงปฏิบัติการครั้งนี้ ทั้งกระทรวงกลาโหม กองทัพบก  กองทัพเรือ สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) รวมถึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในระดับกระทรวงและกรม การแก้ไขปัญหายังครอบคลุมถึงการกระจายข้อมูลข่าวสาร การสร้างระบบเตือนภัยสาธารณสุขในพื้นที่ชายแดน การดูแลสุขภาวะ และการสร้างโครงสร้างพื้นฐานที่มีความปลอดภัย โดยอาศัยความร่วมมือจากเครือข่ายครอบครัว อบต. อบจ. และผู้นำชุมชนในพื้นที่ ร่วมกันเป็นสะพานเชื่อมโยงนโยบายจากรัฐบาลไปสู่การปฏิบัติจริง

กระทรวง พม. และ พอช. จะทำหน้าที่เป็นสะพานและกลไกสำคัญในการนำข้อเสนอแนะและมติจากการประชุมครั้งนี้ นำเสนอต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวง พม. และคณะรัฐมนตรี เพื่อผลักดันให้เกิดเป็นนโยบายและมาตรการหนุนเสริมในระดับชาติ พร้อมทั้งเดินสายลงพื้นที่จริงร่วมกับ 5 จังหวัดนำร่อง เพื่อขับเคลื่อนภารกิจนี้ให้บังเกิดผลสัมฤทธิ์อย่างเป็นรูปธรรม สร้างความมั่นคง ปลอดภัย และคืนศักดิ์ศรีให้แก่พี่น้องประชาชนตามแนวชายแดนไทยอย่างยั่งยืนสืบไป นายชนินทร์ กล่าว

นางสาวเฉลิมศรี ระดากูล รักษาการแทนผู้อำนวยการ พอช.  กล่าวว่า การจัดเวทีซักซ้อมความเข้าใจในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์สำคัญเพื่อหลอมรวมการทำงานของทุกภาคส่วน ให้มุ่งสู่เป้าหมายและทิศทางเดียวกันอย่างมีเอกภาพ พร้อมทั้งร่วมกันกำหนดแนวทางและกลไกเชิงยุทธศาสตร์ในการยกระดับคุณภาพชีวิตและความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัยให้แก่ประชาชนในพื้นที่ชายแดนทั่วประเทศ สำหรับสาระสำคัญของการขับเคลื่อนในครั้งนี้ มุ่งเน้นการแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างในพื้นที่ชายแดนที่คาราคาซังมานาน โดยเฉพาะการประสานความร่วมมือระหว่างหน่วยงานผู้ดูแลที่ดินของรัฐ อาทิ สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.), สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (สคทช.) และกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ร่วมกับกระทรวงกลาโหมและฝ่ายปกครอง เพื่อจัดระเบียบสิทธิการอยู่อาศัยให้ถูกต้องตามกฎหมาย และร่วมกันวางผังชุมชนอารยสถาปัตย์ ผสมผสานผังความปลอดภัยชายแดน

"การจัดเวทีในครั้งนี้ เพื่อซักซ้อมความเข้าใจและบูรณาการการทำงานร่วมกันของทุกภาคส่วนภายใต้เป้าหมายและทิศทางเดียวกัน พร้อมร่วมกันกำหนดแนวทางและกลไกในการขับเคลื่อนการพัฒนาคุณภาพชีวิตและความมั่นคงในที่อยู่อาศัยให้แก่ประชาชนในพื้นที่ชายแดน ตลอดจนประสานความร่วมมือเชิงนโยบายในการปลดล็อกข้อกฎระเบียบและอุปสรรคข้อจำกัดต่างๆ เพื่อให้การทำงานในพื้นที่จริงเกิดความคล่องตัวและมีประสิทธิภาพสูงสุด" นางสาวเฉลิมศรี กล่าว

นางสาวสมสุข บุญญะบัญชา ประธานคณะอนุกรรมการบ้านมั่นคงและการจัดการที่ดิน พอช. กล่าวว่า หัวใจแท้จริงของโครงการบ้านมั่นคงชายแดนนั้น มีคุณค่าก้าวไกลเกินกว่าเพียงเรื่องสิ่งปลูกสร้างหรือโครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพ หากแต่เป็นเครื่องมือการเปลี่ยนผ่านทางสังคมและการพัฒนาศักยภาพมนุษย์อย่างถาวร การดำเนินงานบ้านมั่นคงในพื้นที่ชายแดน มิใช่เรื่องของการแจกจ่ายบ้านหรือการเป็นผู้ให้จากภาครัฐฝ่ายเดียว หากแต่คือ "กระบวนการเปลี่ยนผ่านชีวิตของประชาชนริมชายแดน" จากเดิมที่เคยตกอยู่ในภาวะความเสี่ยง ความไร้สิทธิ และความเปราะบางทางเศรษฐกิจและสังคม ให้ก้าวไปสู่ชีวิตที่มีความมั่นคง ปลอดภัย และมีศักดิ์ศรี

นางสาวสมสุข กล่าวต่อ การยึดเอา "ประชาชนที่ประสบปัญหาความเดือดร้อนเป็นแกนหลักในการลุกขึ้นมาจัดการตนเอง" ประชาชนในชุมชนชายแดนจะเป็นผู้ร่วมสำรวจข้อมูล รวมกลุ่มจัดตั้งสถาบันการเงินชุมชน วางผัง จัดสรรที่ดิน และลงมือออกแบบบ้านเรือนของตนเอง ซึ่งถือเป็นการคืนอำนาจและการตัดสินใจให้แก่เจ้าของปัญหาอย่างแท้จริง ในอดีต ผู้มีรายได้น้อยตามแนวชายแดนมักถูกมองว่าเป็นกลุ่มคนที่โดดเดี่ยว ขาดแคลนโอกาส ไร้สิทธิในที่ดินทำกิน และเข้าไม่ถึงบริการขั้นพื้นฐานของรัฐ แต่กระบวนการบ้านมั่นคงชายแดนจะเข้ามาทลายกำแพงเหล่านั้นลง ด้วยการสร้างความมั่นคงในทุกมิติ

"เมื่อประชาชนมีความมั่นคง มีสิทธิที่ดิน มีบ้านที่ปลอดภัย มีญาติมิตรและเครือข่าย พวกเขาก็จะไม่ใช่คนจนที่โดดเดี่ยวอีกต่อไป แต่จะเป็นพลังสำคัญในการปกป้องอธิปไตยและสร้างความยั่งยืนให้แก่ประเทศชาติ" นางสาวสมสุข กล่าว

นอกจากนั้น ยังได้มี เวทีเสวนาบูรณาการ “บทบาทและการสนับสนุนเชิงนโยบายในการขับเคลื่อนบ้านมั่นคงชายแดน” ซึ่งแบ่งการอภิปรายออกเป็น 4 มิตียุทธศาสตร์หลัก ได้แก่ มิติด้านที่ดิน มิติด้านความมั่นคงและอธิปไตย มิติด้านคุณภาพชีวิตและสุขภาพ มิติด้านสังคมและความเข้มแข็งขององค์กรชุมชน

การจัด Workshop Focus Gr oup แบ่งออกเป็น 4 กลุ่ม เพื่อระดมแนวทางปฏิบัติและแก้ไขข้อติดขัดในพื้นที่ ได้แก่ กลุ่มที่ 1 การจัดการสิทธิที่ดิน และเขตพื้นที่ความมั่นคง/อนุรักษ์ กลุ่มที่ 2 การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน ที่อยู่อาศัย และคุณภาพชีวิต กลุ่มที่ 3 การเตรียมความพร้อมการรับมือภัยชายแดน และส่งเสริมชุมชนเข้มแข็ง กลุ่มที่ 4 กลไกการมีส่วนร่วมของชุมชนและการขับเคลื่อนใน 5 จังหวัดนำร่อง นำไปจัดทำแผนปฏิบัติการในพื้นที่