
ผลสำรวจปี 2567 คนไทยใช้อินเทอร์เน็ตมากถึง 88% ของประชากรทั้งหมด และส่วนใหญ่ใช้งานนานเกือบ 8 ชั่วโมงต่อวัน แสดงให้เห็นว่าเราใช้เวลาเกือบ 1 ใน 3 ท่องโลกอินเทอร์เน็ต เมื่อดูมิติด้านการรู้เท่าทันสื่อ จากผลการสำรวจสถานภาพการรู้เท่าทันสื่อสารสนเทศและการเข้าใจดิจิทัลของประเทศไทย พบว่าคนไทยมีสถานภาพการรู้เท่าทันสื่อในระดับดี โดยสมรรถนะที่ควรส่งเสริมพัฒนาคือ การเข้าถึงดิจิทัล
อย่างไรก็ตาม เมื่อเจาะลึกทักษะด้านดิจิทัลพบว่า คนไทยกว่า 60% อยู่ในระดับที่ต้องพัฒนาทักษะด้านดิจิทัล โดยเฉพาะกลุ่มเด็ก เยาวชน และผู้สูงอายุ และเป็นที่น่าสะท้อนใจอย่างยิ่งคือ UNESCO มีผลวิจัยเจาะลึกพบว่า 86% ของคนไทยถูกหลอกลวงบนโลกไซเบอร์ และมีเพียง 17% ของประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่ลดความเสี่ยงด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์ได้

ดังนั้น เมื่อเร็วๆ นี้ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) จึงต้องสานพลังภาคีทุกภาคส่วนเร่งสร้างภูมิคุ้มกันทางดิจิทัล พร้อมรับมือกับความท้าทายในโลกยุคใหม่ โดย นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการ สสส. ระบุว่า ความร่วมมือของภาคี 30 หน่วยงานครั้งนี้จัดใหญ่ที่สุดเป็นครั้งแรก เพื่อร่วมกันวางแผนให้คนไทยใช้สื่ออย่างปลอดภัย ซึ่งถือเป็นภารกิจที่สอดคล้องตามพันธสัญญาที่ยูเนสโกกำหนดให้มีการจัดงาน Global Media Information Literacy Week ในช่วงเดือนตุลาคมของทุกปี
ทั้งนี้ องค์กรและเครือข่ายที่ร่วมกันระดมสมองประกอบด้วย สถาบันสื่อเด็กและเยาวชน (สสย.), กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์, คณะครุศาสตร์อุตสาหกรรมและเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) และภาคีองค์กรจากหลายจังหวัด ภายใต้งาน “สัปดาห์การรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศ และดิจิทัล 2567” หรือ “MIDL Week 2024” บนแนวคิด “A(m)I Connext? พลเมืองสื่อ: เชื่อมโยงสู่โลกอนาคตที่เปลี่ยนแปลง” ที่อาคาร Knowledge Exchange for Innovation Center กรุงเทพมหานคร

ในฐานะประธานของการจัดงาน นพ.พงศ์เทพ เปิดเผยว่า UNESCO ให้ข้อแนะนำดีๆ ในการแบ่งปันเรื่องดีๆ โดยเฉพาะภาครัฐมีบทบาทจัดการสื่อที่ไม่ปลอดภัย เชื่อมโยงการทำงานกับหน่วยงานต่างประเทศ เป็นการทำงานร่วมมือกัน ด้วยการใช้องค์ความรู้ในยุคสมัยที่เปลี่ยนแปลงไป เน้นกลุ่มเปราะบางที่น่าเป็นห่วง ทั้งนี้ปัญหาที่เกิดขึ้นจาก The Icon เป็นกระบวนการอบรมการขายตรงเป็นร้อยคน คัดเลือกเหยื่อ 1-2 คนที่มีความเปราะบาง รู้ไม่เท่าทันสื่อ มีฐานะดี มิจฉาชีพจู่โจมหลอกโอนเงินก้อนโต เหยื่อบางรายหมดตัวถึงขั้นฆ่าตัวตาย ส่วนคนที่มีภูมิต้านทานที่ดีก็รอดพ้น จึงเป็นโจทย์ที่ท้าทายร่วมกันป้องกันกลุ่มเปราะบางตกเป็นเหยื่อมิจฉาชีพ
“สสส.มุ่งสร้างระบบนิเวศสื่อที่เอื้อต่อการสร้างวิถีสุขภาวะ 4 มิติ ด้วยการพัฒนาคนให้เป็นพลเมืองที่รู้เท่าทันสื่อ เป็นผู้ใช้ ผู้ผลิต และผู้เผยแพร่สื่อที่มีคุณภาพ ควบคู่ไปกับการส่งเสริมให้เกิดสภาพแวดล้อมที่จะช่วยผลักดันให้เกิดเป็นระบบนิเวศสื่อสุขภาวะ เช่น การพัฒนากลไกสื่อสารสุขภาวะและเฝ้าระวังตรวจสอบสื่ออย่างมีส่วนร่วม การจัดการความรู้ การขับเคลื่อนกลไกเชิงนโยบายระดับชุมชนและสังคมที่เอื้อต่อวิถีชีวิตสุขภาวะ การจัดงานครั้งนี้มีหมุดหมายสำคัญคือ การแสดงพลังที่เข้มแข็งของเครือข่ายที่ทำงานด้านการรู้เท่าทันสื่อ เป็นพื้นที่ในการสร้างและพัฒนาองค์ความรู้ร่วมกัน ซึ่งจะเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยนำพาสังคมไทยไปสู่นิเวศสื่อสุขภาวะ ที่พลเมืองทุกคนอยู่ร่วมกับโลกของการสื่อสารและความก้าวหน้าอย่างไม่หยุดยั้งได้อย่างปลอดภัย” นพ.พงศ์เทพกล่าว

น.ส.เข็มพร วิรุณราพันธ์ ผู้จัดการมูลนิธิส่งเสริมสื่อเด็กและเยาวชน เปิดเผยเพิ่มเติมว่า ภาคี 30 หน่วยงานร่วมกันป้องกันเฝ้าระวังข่าวลวง เพื่อสร้างพลเมืองใช้สื่ออย่างสมดุลบนโลกเสมือนจริง เป็นการใช้สื่ออย่างสร้างสรรค์เพื่อให้ชีวิตสมดุล ปัญหาใหญ่ของภัยออนไลน์ที่กระทบต่อเด็กและเยาวชน คือ การพนันและการล่อลวง ซึ่งการสร้างทักษะด้านการรู้เท่าทันสื่อของเด็กและเยาวชนในหลักสูตรการศึกษายังไม่เป็นไปตามแผนการปฏิรูป จากสถานการณ์นี้จึงเป็นที่มาของแนวคิดการจัดงาน MIDL Week 2024 ที่เชื่อมร้อยไปกับประเด็นการรู้เท่าทันสื่อในระดับสากล มุ่งสร้างความตระหนักและส่งเสริมความสามารถของคนทุกกลุ่มวัย ให้มีทักษะการคิดวิเคราะห์และการสร้างสรรค์สื่อเพื่อสร้างสังคมสุขภาวะ

ดร.สรวงมณฑ์ สิทธิสมาน ประธานอนุกรรมการเกี่ยวกับการเฝ้าระวังสื่อที่ไม่ปลอดภัยและไม่สร้างสรรค์ กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ ชี้แจงว่า การรู้เท่าทันสื่อเป็นปัญหาใหญ่มากในระดับโลก ต่างคนต่างทำไม่ได้แล้ว ต้องทำงานอย่างบูรณาการ ยกระดับความรู้เท่าทันโลกที่มีการเปลี่ยนแปลง มีมิติซับซ้อนมากขึ้น กระจายความรู้ไปต่างจังหวัด ไม่ให้ความรู้กระจุกตัวอยู่เพียงแค่ในกรุงเทพฯ เราต้องทำให้ MIDL ทำกันอย่างคู่ขนานในต่างจังหวัดด้วย ขณะนี้กองทุนสื่อและภาคีจัดทำข้อมูลแบบรวมศูนย์ แกนนำแต่ละภูมิภาคนำองค์ความรู้ไปใช้ด้วยเป็นภารกิจสำคัญ สถาบันเทคโนฯ ธนบุรี คณะครุศาสตร์อุตสาหกรรมฯ มีองค์ความรู้ผลิตสื่อ จัดการเรียนรู้ รู้เท่าทันสื่อ จะขยายความสามารถบทเรียนรู้อย่างดีให้เยาวชนในสังคมได้ “ผู้สูงวัยน่าเป็นห่วงที่สุดเพราะไม่ชำนาญการใช้สื่อออนไลน์ ต้องใช้กฎหมายหนุนเสริม”

งานครั้งนี้เป็นการนำจุดแข็งของแต่ละภาคีมาร่วมรณรงค์ให้ไทยเป็นสังคมของการรู้เท่าทันสื่อ รวมถึงการหาแนวทางเพื่อให้การรู้เท่าทันสื่อสอดคล้องกับสถานการณ์สังคมและโลก ซึ่งคณะอนุกรรมการเกี่ยวกับการเฝ้าระวังสื่อที่ไม่ปลอดภัยฯ ได้นำประเด็นเรื่อง “รู้จัก รู้ใช้ รู้ทันสื่อ เพื่อขับเคลื่อนสังคม” ที่ทำงานร่วมกับภูมิภาคมาถอดบทเรียน พร้อมแลกเปลี่ยนแนวทางการขับเคลื่อนงานรู้เท่าทันสื่อร่วมกัน นอกจากนี้ ยังมีโมเดลสำหรับเด็กเล็กเรื่อง “สภาพแวดล้อมเชิงบวกในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กกับการส่งเสริมการรู้เท่าทันสื่อในเด็กปฐมวัย” ที่ขับเคลื่อนร่วมกับภูมิภาคมานำเสนอด้วย จากการทำงานที่ผ่านมาเห็นได้ชัดเจนว่า การทำงานร่วมกับภูมิภาคสำคัญมาก เพราะเรื่องการรู้เท่าทันสื่อจะต้องร่วมมือกันทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน ท้องถิ่น ภาคประชาสังคม สถาบันการศึกษา หรือแม้กระทั่งสื่อมวลชนก็สำคัญเช่นกัน.
พลเมืองโลกในยุคดิจิทัลและการเท่าทันสื่อในยุคโลกผันผวน
บทบาทของการรู้เท่าทันสื่อสารสนเทศ (MIL) คุณมีความเสี่ยงที่จะถูกชักจูงหรือไม่? ย้อนกลับไปในปี 2555 เฟซบุ๊กได้ทำการทดลองกับผู้ใช้ 7 แสนคน โดยทดสอบว่า เฟซบุ๊กสามารถชักจูงอารมณ์ของผู้ใช้ผ่านทางฟีดข่าวได้หรือไม่ ปรากฏว่ามันทำได้ เฟซบุ๊กไม่ได้ขอความยินยอมจากผู้ใช้ก่อนที่จะทำการทดลองนี้ จากนั้น 1 ทศวรรษต่อมา งานวิจัยชี้ให้เห็นว่าผู้คนเชื่อถือใบหน้าที่ถูกสร้างขึ้นด้วยเทคโนโลยีดีปเฟกมากกว่าใบหน้าจริง
MIL คืออะไร? ยูเนสโกเป็นหน่วยงานเดียวของสหประชาชาติที่มีพันธกิจด้านการรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศ MIL ประเด็นสำคัญในเอเชียตะวันออกเฉียงและคนไทย ประชากรที่เน้นการใช้งานมือถือเป็นหลักมากกว่า 80% ของประชากรในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ใช้สมาร์ทโฟนในการเข้าถึงอินเทอร์เน็ต ความไม่ไว้วางใจในข่าวสารแบบดั้งเดิม 67% ของคนไทยไม่ไว้วางใจข่าวแบบดั้งเดิม โดยนิยมใช้สื่อออนไลน์มากกว่า
ความเสี่ยงต่อการถูกหลอกลวงสูง 86% ของประชากรไทยเคยประสบกับการหลอกลวง ความเสี่ยงด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์ที่สูง มีเพียง 17% ของประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่สามารถลดความเสี่ยงด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์ได้อย่างสมบูรณ์ ยูเนสโกจัดการประชุมดำเนินการวิจัยและเผยแพร่เครื่องมือต่างๆเพื่อสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับโลกที่เปลี่ยนแปลงของเรา แพลตฟอร์มสำหรับความรู้ข้อมูลเชิงลึกจากผู้เชี่ยวชาญ และแนวปฏิบัติที่ดีเกี่ยวกับจริยธรรมและการกำกับดูแลปัญญาประดิษฐ์ MIL ไม่ใช่ยาครอบจักรวาล แม้แต่ผู้ที่เตรียมพร้อมที่สุดยังเสี่ยงต่อข้อมูลที่ผิดพลาด การบิดเบือนข้อมูลและภัยคุกคามด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์ ทุกการคลิกมีส่วนในการสร้างโลกดิจิทัลของคุณ
5 วิธีที่คุณจะสามารถสนับสนุน MIL ได้ จัดกิจกรรมเกี่ยวกับการรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศในมือของคุณ ผลักดันให้มีการบรรจุหัวข้อที่เกี่ยวกับ MIL ในมหาวิทยาลัย เข้าร่วมเป็นสมาชิกของพันธมิตรระดับโลกด้านความร่วมมือเกี่ยวกับ MIL (GAPMIL) และเข้าร่วมการอภิปรายออนไลน์ ส่งเสริมสิ่งพิมพ์และการดำเนินงานของยูเนสโก เรียกร้องให้องค์กรและบริษัทต่างๆ ปกป้องสิทธิทางดิจิทัล ความเป็นพลเมืองโลกในยุคดิจิทัล บทบาทของการรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศ (MIL).
Joseph Hincks
ผู้เชี่ยวชาญด้านสื่อและการสื่อสาร
UNESCO ประจำประเทศไทย
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
เปิดฉากเวทีสัมมนาฯ ความปลอดภัยทางถนน “ศปถ.-คมนาคม-สสส.” ผนึกภาคีเครือข่าย ยกระดับถนนปลอดภัย ตั้งเป้าลดอัตราการเสียชีวิตเหลือ 12 คนต่อแสนประชากร ภายในปี 2570
วันที่ 19 พ.ย. 2569 ที่ ศูนย์การประชุม อิมแพ็ค ฟอรั่ม เมืองทองธานี ศูนย์อำนวยการความปลอดภัยทางถนน (ศปถ.) กระทรวงคมนาคม กองทุนเพื่อความปลอดภัยในการใช้รถใช้ถนน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับ กรมการขนส่งทางบก กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กรมควบคุมโรค มูลนิธินโยบายถนนปลอดภัย
อย่ารอ..ให้สูงวัยแล้วค่อยดูแลสุขภาพ ชูยุทธศาสตร์ “สร้างนำซ่อม” ลด NCDs
ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงอายุอย่างรวดเร็ว โดยโจทย์สำคัญไม่ใช่เพียงการรองรับประชากรสูงวัยที่เพิ่มขึ้น แต่คือการทำอย่างไรให้คนไทยมีอายุยืนอย่างมีคุณภาพ
25 ปี สสส. นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพ 25 ปี เปลี่ยนชีวิตทุกคนบนแผ่นดินไทย
ครบรอบ 25 ปี สสส. แสดงผลงานการขับเคลื่อนการสร้างเสริมสุขภาพ ชูความสำเร็จลด NCDs เหล้า-บุหรี่-อุบัติเหตุ ซึ่งทุกผลลัพธ์พิสูจน์ความคุ้มค่า
สสส.โชว์ผลงานปี 2567-2568 สร้างผลลัพธ์สุขภาวะรอบด้าน สส.รัฐบาล-ฝ่ายค้าน ร่วมชื่นชมผลงาน ประสานเสียงค้านแก้กฎหมายที่มารายได้กองทุน หวั่นกลไกป้องกันโรคถูกทำลาย 'อภิสิทธิ์' ยันวินัยการเงินการคลังแค่ข้ออ้าง
ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ครั้งที่ 24 (สมัยสามัญประจำปีครั้งที่ 2) วาระรายงานประจำปี 2567-2568 สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการกองทุน สสส. เป็นผู้ชี้แจง กล่าวถึงการขับเคลื่อนงานสร้างเสริมสุขภาพ 23 ผลงานเด่น ครอบคลุมการลดปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพ สร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะ และลดความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพ มีผลงานเป็นรูปธรรม
'สสส.' แจงปมฝ่ายการเมืองของบ ยัน 510 ล้านกระจายลงจังหวัด
ผู้จัดการกองทุน สสส. แจงกลางสภาฯ หลัง 'สาทิตย์' จี้ถามปมฝ่ายการเมืองของบ ยืนยันไม่ใช่การร้องขอจากฝ่ายการเมือง แ
'สาทิตย์' ปูดปมแก้กฎหมาย สสส. นักการเมืองขอเงินพันล้านไม่สำเร็จ
สภาฯ ถกรายงาน สสส. 'สาทิตย์' เปิดปมข่าวลือนักการเมืองระดับสูงฝ่ายรัฐบาลและกระทรวงสาธารณสุขขอเงินรวมกว่า 1,000 ล้านบ

