สถาบันสิริกิติ์ โรงฝึกช่างส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย

สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง มีพระราชปณิธานอันแน่วแน่ในการปฏิบัติพระราชกรณียกิจเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนให้ดีขึ้นอย่างยั่งยืน ทรงริเริ่มโครงการพัฒนาหลากหลายด้าน เพื่อช่วยเหลือประชาชนให้มีอาชีพ มีรายได้ และมีความมั่นคงในการดำรงชีวิต

ชื่นชมงานหัตถกรรม คนไทยมีฝีมือ รักศิลปะ

นับตั้งแต่ช่วงต้นรัชสมัยของรัชกาลที่ 9 สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ไปทรงเยี่ยมเยียนราษฎรในภูมิภาคต่าง ๆ ของประเทศ ในการเสด็จพระราชดำเนินแต่ละครั้ง พระองค์ได้ทอดพระเนตรเห็นผลงานหัตถกรรมพื้นบ้านของชาวนาและชาวไร่ในชนบทหลายพื้นที่ ซึ่งล้วนสะท้อนภูมิปัญญาและความประณีตของฝีมือช่างไทย พระองค์ทรงชื่นชมในความสามารถและความรักในศิลปะของชาวไทย ดังพระราชดำรัสที่พระราชทานไว้ว่า

“ข้าพเจ้านั้นภูมิใจเสมอมาว่า คนไทยมีสายเลือดของช่างฝีมืออยู่ทุกคน ไม่ว่าจะเป็นชาวไร่ชาวนา หรือมีอาชีพใด อยู่สารทิศใด คนไทยมีความละเอียดอ่อน และฉับไวต่อการรับศิลปะทุกชนิด ขอเพียงแต่ให้เขามีโอกาสได้เรียนรู้และฝึกฝน เขาก็จะแสดงความสามารถออกมาให้เห็นได้”

พระราชดำรัส

สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

พระราชทานแก่ผู้เข้าเฝ้าฯ ถวายพระพรชัยมงคล ณ ศาลาดุสิตดาลัย สวนจิตรลดา

11 สิงหาคม พ.ศ. 2532

พระราชดำรัสดังกล่าวสะท้อนถึงพระวิสัยทัศน์ที่เล็งเห็นคุณค่าของภูมิปัญญาช่างไทย และยังเป็นจุดเริ่มต้นของการก่อตั้งมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในปี พ.ศ. 2519 เพื่อส่งเสริมให้ประชาชนในชนบทมีรายได้เสริมจากงานหัตถกรรม ควบคู่กับอาชีพเกษตรกรรม อีกทั้งยังเป็นการอนุรักษ์ศิลปหัตถกรรมไทยที่กำลังเลือนหายไปตามกาลเวลา

โรงฝึกศิลปาชีพ แหล่งบ่มเพาะช่างฝีมือไทย

ต่อมาในปี พ.ศ. 2521 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งโรงฝึกศิลปาชีพสวนจิตรลดา เพื่อเปิดโอกาสให้สมาชิกในครอบครัวเกษตรกรที่มีฐานะยากจนได้เข้ามาเรียนรู้และฝึกฝนงานศิลปาชีพแขนงต่าง ๆ ทั้งด้านงานช่างและงานหัตถกรรม โรงฝึกแห่งนี้จึงเป็นเสมือนสถานที่บ่มเพาะทักษะอาชีพ ช่วยให้ผู้เข้ารับการฝึกอบรมสามารถ  นำความรู้ไปสร้างรายได้แก่ครอบครัว ขณะเดียวกันก็เป็นการสืบทอดศิลปะช่างฝีมือชั้นสูงของไทยให้ดำรงอยู่

ในระยะแรก โรงฝึกศิลปาชีพเริ่มต้นอย่างเรียบง่ายจากเต็นท์เล็ก ๆ ข้างกองราชเลขานุการในพระองค์ ภายในสวนจิตรลดา ก่อนจะค่อย ๆ พัฒนาและขยายตัวเป็นโรงฝึกขนาดใหญ่ที่รวมงานช่างศิลป์และงานหัตถกรรมหลายสาขาไว้ด้วยกัน

“สถาบันสิริกิติ์” ศูนย์กลางงานช่างศิลป์ของชาติ

ด้วยศักยภาพและผลงานอันโดดเด่นของโรงฝึกศิลปาชีพ สวนจิตรลดา รัฐบาลจึงได้ประกาศยกฐานะหน่วยงานแห่งนี้ขึ้นเป็น “สถาบันสิริกิติ์” เมื่อวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2553 เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 80 พรรษา ในปีพุทธศักราช 2555 และเพื่อให้สถาบันแห่งนี้เป็นศูนย์กลางในการพัฒนางานช่างศิลป์ของไทยอย่างเป็นระบบ

ปัจจุบัน สถาบันสิริกิติ์ยังคงทำหน้าที่สำคัญในการส่งเสริมและพัฒนางานศิลปหัตถกรรมไทย พร้อมทั้งช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของราษฎร ควบคู่ไปกับการธำรงรักษามรดกทางศิลปวัฒนธรรมของชาติ ผลงานจากสถาบันแห่งนี้ได้ปรากฏสู่สายตาชาวไทยและนานาชาติอย่างต่อเนื่อง สะท้อนเอกลักษณ์ความงดงามของศิลปะไทยอย่างภาคภูมิ

ส่งเสริมศิลปหัตถกรรม เชิดชูช่างไทย

เป็นที่ประจักษ์ชัดว่า ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา ผลงานช่างศิลป์ชั้นสูงจากสถาบันสิริกิติ์ได้แสดงให้เห็นถึงความสามารถอันโดดเด่นของช่างไทย ซึ่งสามารถสร้างสรรค์ผลงานที่งดงามและทรงคุณค่า จนได้รับการยกย่องจากนานาประเทศ ความสำเร็จเหล่านี้เกิดจากพระวิสัยทัศน์อันกว้างไกล และพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ผู้ทรงมุ่งมั่นสืบสานศิลปะไทย ให้ได้รับการธำรงรักษาและสืบทอดต่อไปในฐานะสมบัติล้ำค่าของแผ่นดิน

แหล่งอ้างอิง :    หนังสือสองภาษา ชุด สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง “สถาบันสิริกิติ์” หน้าที่ 5-13