
16 พ.ย.2569-วัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ อดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา โพสต์เฟซบุ๊กเรื่อง “ประธานบอร์ด ธปท. กับผู้ว่าการ: เมื่อความเห็นต่างภายในองค์กรถูกนำออกมาตำหนิผ่านสื่อสาธารณะ” เนื้อหาระบุว่า การควบคุมดูแลที่ดี ต้องใช้กลไกขององค์กรแก้ปัญหา มิใช่ใช้พื้นที่สื่อเป็นเวทีตำหนิกัน
คณะกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ย่อมต้องมีความรับผิดชอบในการควบคุมดูแลโดยทั่วไปซึ่งกิจการและการดำเนินการของ ธปท. แต่คำถามสำคัญคือ เมื่อประธานกรรมการมีความเห็นไม่ตรงกับฝ่ายบริหารของ ธปท. โดยเฉพาะผู้ว่าการ ธปท. ซึ่งเป็นรองประธานกรรมการโดยตำแหน่ง การนำข้อขัดแย้งดังกล่าวออกมาแถลงเป็นเอกสารต่อสื่อมวลชน เพื่อวิพากษ์วิจารณ์การทำงานของฝ่ายบริหารของ ธปท. ซึ่งมีผู้ว่าการเป็นผู้นำนั้น เป็นวิธีการที่เหมาะสมแล้วหรือไม่?
กรณีการแถลงของนายสมชัย สัจจพงษ์ ประธานกรรมการ ธปท. เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2569 หลังดำรงตำแหน่งมาเป็นเวลาประมาณ 1 ปี 6 เดือน จึงเป็นประเด็นที่ควรพิจารณามากกว่าการถกเถียงว่าใครมีความเห็นถูกต้องในเรื่องการดำเนินภารกิจอันพึงเป็นงานของธนาคารกลางเพื่อดำรงไว้ซึ่งเสถียรภาพทางการเงิน และเสถียรภาพของระบบสถาบันการเงินและระบบการชำระเงินของประเทศ
1.จากความเห็นต่างภายใน สู่การตำหนิผ่านเอกสารข่าว
ตามคำแถลงของนายสมชัย นอกจาก การตำหนิ ธปท. ว่ามีความบกพร่องและไร้ประสิทธิภาพแล้ว เขาได้สะท้อนข้อกังวลหลายประการเกี่ยวกับการทำงานของฝ่ายบริหาร ธปท. ไม่ว่าจะเป็นความล่าช้าในการศึกษาแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับ ธปท. การแก้ไขปัญหาสินเชื่อ SME ที่หดตัวต่อเนื่อง ตลอดจนการกำกับดูแลธนาคารพาณิชย์ให้ปล่อยสินเชื่ออย่างเป็นธรรมและสอดคล้องกับความเสี่ยงที่แท้จริง
นายสมชัยยังกล่าวถึงโครงการด้านข้อมูลและการเข้าถึงสินเชื่อ เช่น YourData, Open Data และ SME Credit Portal ตลอดจนมาตรการที่ดำเนินการไปแล้วอย่าง SME Credit Boost และ Secure+ โดยเห็นว่ายังไม่เพียงพอที่จะตอบโจทย์ปัญหาสินเชื่อของผู้ประกอบการรายย่อย
นอกจากนี้ ยังมีข้อสังเกตเกี่ยวกับตัวเลขการถอนเงินสดและธุรกรรมถอนทองคำที่ลดลงอย่างมาก ซึ่งนายสมชัยตั้งข้อสงสัยว่าตัวเลขดังกล่าวอาจไม่สะท้อนธุรกรรมทั้งหมด หากมีการแบ่งธุรกรรมเป็นรายการย่อย (Structuring) อย่างไรก็ดี เขาก็ยอมรับเองว่าการมีพฤติการณ์แบ่งธุรกรรมโดยทั่วไป ยังไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่าการลดลงของตัวเลขในกรณีนี้เกิดจากสาเหตุดังกล่าว
ประเด็นเหล่านี้เป็นเรื่องที่สาธารณชนมีสิทธิรับทราบและถกเถียงกันได้ แต่สิ่งที่น่าพิจารณาคือ เหตุใดความเห็นต่างและข้อวิจารณ์ที่เกี่ยวข้องกับการบริหารงานภายในองค์กร จึงต้องถูกนำเสนอออกมาในรูปแบบเอกสารแถลงต่อสื่อมวลชน
2. คณะกรรมการ ธปท. (บอร์ดใหญ่) มีอำนาจหน้าที่หลักในการ “ควบคุมดูแลโดยทั่วไปซึ่งกิจการและการดำเนินการของ “ธปท.” เพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ในการดำรงไว้ซึ่งเสถียรภาพทางการเงิน ระบบสถาบันการเงิน และระบบการชำระเงิน แต่มีขอบเขตจำกัดชัดเจนโดยไม่อาจก้าวก่ายกิจการที่เป็นอำนาจเฉพาะของคณะกรรมการนโยบายทั้ง 3 ชุด (กนง., กนส. และ คชส.) ทั้งนี้ บอร์ดใหญ่ยังมีภารกิจสำคัญในการพิจารณาอนุมัติแผนงานและงบประมาณ ประเมินผลการดำเนินงานของ ธปท. รวมถึงประเมินผลการปฏิบัติงานของผู้ว่าการ ธปท. และการกำกับดูแลเรื่องงบการเงิน รายงานประจำปี ตลอดจนกำหนดขอบเขตหน้าที่ของคณะกรรมการตรวจสอบ
นอกจากนี้ คณะกรรมการ ธปท. ยังมีอำนาจในการออกข้อบังคับและกำกับดูแลการบริหารจัดการภายในองค์กรอย่างครอบคลุม ได้แก่ การวางโครงสร้างองค์กรและการบริหารงานบุคคล การกำหนดจรรยาบรรณและการป้องกันผลประโยชน์ทับซ้อนของกรรมการ ผู้ว่าการ และพนักงาน, การจัดทำหลักเกณฑ์คัดเลือกผู้ทรงคุณวุฒิเข้าร่วมคณะกรรมการนโยบายชุดต่างๆ, การบริหารสวัสดิการ ค่าตอบแทน และการมอบอำนาจดำเนินงาน, การวางหลักเกณฑ์บริหารจัดการสินทรัพย์ในทุนสำรองเงินตราและสินทรัพย์ของ ธปท., การเห็นชอบตั้งหรือเลิกสาขา/สำนักงานตัวแทน ตลอดจนการปฏิบัติการอื่นใดตามที่กฎหมายกำหนด (พระราชบัญญัติธนาคารแห่งประเทศไทย พุทธศักราช 2485 มาตรา 25)
3. คณะกรรมการ ธปท. มีหน้าที่ควบคุมดูแลโดยทั่วไป ไม่ได้มีอำนาจเหนือฝ่ายบริหารของ ธปท. ในทุกทุกเรื่อง
ยิ่งต้องแยกบทบาทของประธานกรรมการ ธปท. ออกจากบทบาทของผู้ว่าการ ธปท. ซึ่งเป็นรองประธานกรรมการโดยตำแหน่ง ให้ชัดเจน นายสมชัยเองก็ยอมรับในคำแถลงว่า ประธานกรรมการไม่มีอำนาจกำหนดนโยบายในคณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.) คณะกรรมการนโยบายสถาบันการเงิน และคณะกรรมการระบบการชำระเงิน ซึ่งมีผู้ว่าการเป็นประธาน
ดังนั้น การที่ประธานกรรมการมีความเห็นแตกต่างจากผู้ว่าการ จึงไม่ใช่เรื่องผิดปกติในตัวเอง และการแสดงความเห็นของประธานก็ไม่ได้ทำให้ความเห็นนั้นกลายเป็นคำสั่งที่ผู้ว่าการต้องปฏิบัติตามโดยอัตโนมัติ
คำถามจึงอยู่ที่ว่า ประธานกรรมการได้ใช้กลไกการควบคุมดูแลโดยทั่วไปตามกฎหมายอย่างเต็มที่แล้วหรือยัง ก่อนจะเลือกใช้วิธีสื่อสารต่อสาธารณะในลักษณะดังกล่าว
4. เคยเสนอแนะภายในแล้วหรือไม่?
นายสมชัยระบุในคำแถลงว่า ตนได้พยายามผลักดันเรื่องเหล่านี้มาโดยตลอด เช่น การมีมติในการประชุมคณะกรรมการตั้งแต่เดือนถุนายน 2568 ให้ฝ่ายบริหารศึกษาแนวทางแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้อง และการหยิบยกปัญหาสินเชื่อ SME ขึ้นหารือในที่ประชุมหลายครั้ง
กรณีเช่นนี้แสดงให้เห็นว่า ความเห็นต่างไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นในวันที่มีการออกเอกสารแถลง และประธานกรรมการอาจมีเหตุผลที่ต้องการให้สาธารณชนรับทราบว่าข้อเสนอของตนไม่ได้รับการตอบสนองตามที่คาดหวัง อย่างไรก็ตาม สิ่งที่สาธารณชนยังไม่ทราบอย่างครบถ้วนคือ คณะกรรมการ ธปท. (ไม่ใช่ประธานกรรมการ) ได้เสนอแนะภายในขอบอำนาจอย่างเป็นทางการให้ ธปท. ดำเนินการอะไร และมีคำชี้แจงของฝ่ายบริหาร ธปท. ว่าเหตุใดจึงไม่ดำเนินการตามข้อเสนอเหล่านั้น หรือมีข้อจำกัดทางกฎหมายและทางปฏิบัติอย่างไร
การเปิดเผยข้อเท็จจริงทั้งสองด้านจึงมีความสำคัญ เพราะการรับฟังคำแถลงจากฝ่ายเดียว ยังไม่เพียงพอที่จะวินิจฉัยว่าฝ่ายบริหารของ ธปท. ละเลยต่อหน้าที่หรือหย่อนควาสามารถ รวมทั้งคณะกรรมการได้ใช้กลไกกำกับดูแลอย่างเหมาะสมแล้วหรือไม่
5. ประชาชนตรวจสอบ ธปท. ได้อย่างไร?
ธปท. เป็นองค์กรที่มีความเป็นอิสระในการดำเนินภารกิจอันพึงเป็นงานของธนาคารกลาง เพื่อดำรงไว้ซึ่งเสถียรภาพทางการเงิน และเสถียรภาพของระบบสถาบันการเงินและระบบการชำระเงิน (มาตรา 7) มีผู้ว่าการเป็นผู้นำองค์กร รับผิดชอบการบริหารจัดการกิจการและการดำเนินการของ ธปท. ให้บรรลุซึ่งวัตถุประสงค์ ตลอดจนให้เป็นไปตามกฎหมาย ข้อบังคับ และนโยบายที่คณะกรรมการ ธปท. กำหนด (มาตรา 28/13)
การตรวจสอบ ธปท. ต้องอาศัยกลไกที่กฎหมายกำหนด มีคณะกรรมการตรวจสอบเพื่อทำหน้าที่กำกับดูแลการตรวจสอบกิจการของ ธปท. และรายงานต่อคณะกรรมการ ธปท. และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังเป็นรายไตรมาส (มาตรา 55) โดยมีสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินเป็นผู้สอบบัญชีของ ธปท. (มาตรา 56)
ส่วนประชาชนมีสิทธิในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารและการติดตามผลการดำเนินงานขององค์กร แต่ไม่สามารถเข้าไปตรวจสอบการดำเนินงานของ ธปท. ได้โดยตรง ยิ่งทำให้กลไกภายในของ ธปท. ต้องมีประสิทธิภาพ โปร่งใส และตรวจสอบได้ แต่การเปิดเผยข้อขัดแย้งภายในองค์กรต่อสาธารณะไม่ได้ทำให้เกิดกลไกตรวจสอบที่เป็นระบบขึ้นมาโดยอัตโนมัติ และอาจทำให้ประชาชนได้รับทราบเพียงความเห็นของฝ่ายหนึ่ง โดยยังไม่เห็นข้อมูลและเหตุผลของอีกฝ่ายอย่างครบถ้วน
6. การตำหนิผู้บริหาร ธปท. ผ่านสื่อ กระทบสิทธิในเกียรติยศและชื่อเสียงหรือไม่?
นายสมชัยกล่าวว่า สิ่งที่นายสมชัยผิดหวังที่สุดคือความบกพร่องและไร้ประสิทธิภาพของ ธปท. แม้นายสมชัยจะไม่ได้ตำหนิผู้ว่าการ หรือผู้บริหาร ธปท. โดยตรง แต่สาธารณชนก็รู้ว่าเป็นการตำหนิผู้ว่าการและผู้บริหาร ธปท. แม้ผู้ว่าการและผู้บริหาร ธปท. จะเป็นตำแหน่งสาธารณะและต้องพร้อมรับการตรวจสอบ ถูกวิจารณ์การทำงาน แต่ยังได้รับความคุ้มครองสิทธิในเกียรติยศและชื่อเสียงเช่นเดียวกับบุคคลทั่วไป
การวิพากษ์วิจารณ์การปฏิบัติหน้าที่เพื่อประโยชน์สาธารณะย่อมทำได้ แต่ควรตั้งอยู่บนข้อเท็จจริง มีเหตุผล สุจริต และได้สัดส่วนกับวัตถุประสงค์ของการสื่อสาร แต่การแถลงของประธานกรรมการ ธปท. โดยใช้ถ้อยคำวิพากษ์วิจารณ์ผู้ว่าการและผู้บริหาร ธปท. อย่างรุนแรง เช่น กล่าวถึงความล้มเหลว ความบกพร่องและไร้ประสิทธิภาพ ตลอดจนวิจารณ์วุฒิภาวะทางความคิดของผู้บริหาร เป็นการกระทำฝ่ายเดียว และต่อหน้าสาธารณะ มีลักษณะเป็นการประจานบุคคล แม้จะมีความบางตอนชมเชยความรู้ความสามารถของผู้ว่าการ ธปท. ก็ตาม แต่น่าจะเป็นลักษณะ “ตบหัวแล้วลูบหลัง” จึงสุ่มเสี่ยงต่อการละเมิดสิทธิในเกียรติยศและชื่อเสียงของผู้ว่าการและผู้บริหาร ธปท. (รัฐธรรมนูญ มาตรา 32) และกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (ICCPR) ข้อบท 17 กรณีไม่เข้าข่ายเป็นเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นที่ได้รับความคุ้มครองตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 34 และ ICCPR ข้อบท 19 เพราะเกินความจำเป็นและความได้สัดส่วน (Necessity and Proportionality)
7. ทางเลือกที่เหมาะสมกว่า: การใช้ช่องทางกฎหมายผ่านรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง หรือการลาออก
ประธานกรรมการอาจมีความตั้งใจดี ต้องการผลักดันการปฏิรูปกฎหมาย แก้ปัญหาสินเชื่อ SME และทำให้ ธปท. ทำงานได้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้นตามความเชื่อของตน แต่ความตั้งใจดีเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอที่จะทำให้วิธีการดำเนินการเป็นไปอย่างเหมาะสม
หากประธานกรรมการมองว่า ฝ่ายบริหารของ ธปท. นิ่งเฉย ติดขัดข้อกฎหมาย หรือละเลยต่อหน้าที่จนไม่สามารถขับเคลื่อนผ่านมติบอร์ดได้ ทางเลือกที่เหมาะสมและอยู่ในกรอบธรรมาภิบาลตามกฎหมาย คือการใช้กลไกหรือช่องทางกฎหมายอื่นที่มีอยู่ เช่น การรายงานหรือเสนอเรื่องต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เพื่อให้กระทรวงการคลังในฐานะผู้กำกับดูแลภาพรวมนโยบายเศรษฐกิจรับทราบและใช้อำนาจตามกฎหมายในการประสานงานหรือตรวจสอบ มากกว่าการเลือกใช้พื้นที่สื่อมวลชนเป็นเวทีออกเอกสารตำหนิฝ่ายบริหาร ธปท.
นอกจากนี้ หากความเห็นต่างทางนโยบายมีคูหาที่กว้างเกินกว่าจะประสานร่วมกันได้ การแสดงความรับผิดชอบเชิงบริหารผ่านการพิจารณาลาออก (Resignation) ก็เป็นอีกหนึ่งบรรทัดฐานสากลที่ผู้บริหารระดับสูงมักใช้เมื่อไม่สามารถผลักดันเจตนารมณ์ผ่านระบบภายในได้สำเร็จ
8. ความเป็นอิสระของ ธปท. ต้องไม่ถูกบั่นทอนจากความขัดแย้งภายใน
ธนาคารกลางต้องมีความเป็นอิสระจากการแทรกแซงทางการเมือง เพื่อให้การดำเนินนโยบายการเงินและการกำกับดูแลระบบการเงินตั้งอยู่บนเหตุผลและประโยชน์สาธารณะ แต่ความเป็นอิสระดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าองค์กรจะไม่ต้องรับผิดชอบหรือตรวจสอบไม่ได้ และยิ่งไม่ได้หมายความว่าผู้ดำรงตำแหน่งระดับสูงจะสามารถใช้ความขัดแย้งภายในเป็นเครื่องมือสื่อสารต่อสาธารณะโดยไม่ต้องคำนึงถึงผลกระทบต่อองค์กร
ในทางกลับกัน ธปท. ควรเป็นตัวอย่างขององค์กรที่สามารถจัดการความเห็นต่างด้วยเหตุผล ข้อมูล และกระบวนการที่โปร่งใส หากประธานกรรมการกับผู้ว่าการมีความเห็นไม่ตรงกัน ก็ควรใช้เวทีและอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายเพื่อหาข้อยุติ ไม่ใช่ปล่อยให้สาธารณชนต้องติดตามความขัดแย้งผ่านคำแถลงของฝ่ายหนึ่งและคำตอบโต้ของอีกฝ่ายหนึ่ง
บทสรุป
ไม่ใช่ว่าผู้ว่าการและผู้บริหาร ธปท. จะต้องได้รับการยกเว้นจากการถูกวิจารณ์ หรือประธานกรรมการ ธปท. จะต้องนิ่งเฉยเมื่อพบปัญหาในการบริหารงาน แต่การเป็นประธานกรรมการไม่ได้หมายความว่าต้องมีความเห็นถูกต้องกว่าผู้บริหารทุกเรื่อง หากหมายถึงการมีความรับผิดชอบที่จะใช้กลไกขององค์กร หรือช่องทางตามกฎหมาย (เช่น การเสนอเรื่องผ่านกระทรวงการคลัง) ทำให้ความเห็นที่แตกต่างนำไปสู่ข้อยุติที่เป็นประโยชน์ต่อองค์กรและประชาชน
การแถลงตำหนิผู้ว่าการและผู้บริหาร ธปท. ผ่านสื่ออาจทำให้สังคมรับรู้ข้อขัดแย้งได้รวดเร็ว แต่ไม่ได้ตอบคำถามว่า ข้อเสนอใดได้รับการพิจารณาแล้ว ข้อเสนอใดถูกปฏิเสธด้วยเหตุผลอะไร และใครควรรับผิดชอบต่อผลการดำเนินงาน หากนายสมชัยไม่สามารถใช้กลไกตามกฎหมายเพื่อควบคุมดูแลโดยทั่วไปในการทำงานของ ธปท. ให้เป็นไปตามที่เห็นสมควรได้ การใช้ช่องทางกฎหมายตามสายงาน หรือการพิจารณาทางเลือกอื่นตามกรอบธรรมาภิบาล ย่อมมีความเหมาะสมและสร้างสรรค์ต่อสถาบันมากกว่าการใช้พื้นที่สื่อมวลชนเป็นเวทีโต้แย้ง
เพราะท้ายที่สุดแล้ว สิ่งที่ประชาชนต้องการ ไม่ใช่การเห็นประธานกรรมการกับผู้ว่าการและผู้บริหาร ธปท. โต้แย้งกันว่าใครทำงานดีกว่าใคร แต่คือการได้เห็น ธปท. ทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ โปร่งใส รับผิดชอบ และรักษาความเป็นอิสระเพื่อประโยชน์ของประเทศอย่างแท้จริง
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
เดือด!วิทัยตั้งโต๊ะโต้สมชัย
แบงก์ชาติระอุ! วิทัยก้นร้อน จัดงานโต้ “สมชัย” ด่วน 16 พ.ย. หลังเจอให้คะแนนไม่ผ่าน ทำงานอืดเรื่องกฎหมาย
ระอุ! 'ปธ.บอร์ดธปท.' ซัด 'แบงก์ชาติ' แก้กม.ล้มเหลว 'วิทัย' สวนไม่ได้แค่วิเคราะห์ แต่ลงมือทำ
มีการตอบโต้กันไปมาระหว่างดร.สมชัย สัจจพงษ์ ประธานกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย (ประธานบอร์ดธปท.) กับนายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทยธปท.(ผู้ว่าฯธปท.)
'วัส' เจาะลึกอีกแล้ว! ม่านหมอกแห่งความสุจริต หรือช่องโหว่ทางกฎหมาย
อดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา เจาะลึกรายวัน! ล่าสุดชำแหละคำวินิจฉัย
'วัส' วิเคราะห์ปมร้อนปฏิรูปกฎหมายมูลนิธิไทยหวังวางรากฐานธรรมาภิบาลการกุศลระยะยาว!
วัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ อดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา
'วัส' ไขปมคำวินิจฉัยประธานศาลอุทธรณ์แนะ ปชช.ฟ้อง กกต.ได้!
วัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ อดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา

