อดีตผู้พิพากษาฯ มองสะท้อนปมร้อน 'ธปท.' เมื่อความเห็นต่างภายใน ถูกนำออกมาตำหนิผ่านสื่อ

16 พ.ย.2569-วัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ อดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา โพสต์เฟซบุ๊กเรื่อง “ประธานบอร์ด ธปท. กับผู้ว่าการ: เมื่อความเห็นต่างภายในองค์กรถูกนำออกมาตำหนิผ่านสื่อสาธารณะ” เนื้อหาระบุว่า การควบคุมดูแลที่ดี ต้องใช้กลไกขององค์กรแก้ปัญหา มิใช่ใช้พื้นที่สื่อเป็นเวทีตำหนิกัน

คณะกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ย่อมต้องมีความรับผิดชอบในการควบคุมดูแลโดยทั่วไปซึ่งกิจการและการดำเนินการของ ธปท. แต่คำถามสำคัญคือ เมื่อประธานกรรมการมีความเห็นไม่ตรงกับฝ่ายบริหารของ ธปท. โดยเฉพาะผู้ว่าการ ธปท. ซึ่งเป็นรองประธานกรรมการโดยตำแหน่ง การนำข้อขัดแย้งดังกล่าวออกมาแถลงเป็นเอกสารต่อสื่อมวลชน เพื่อวิพากษ์วิจารณ์การทำงานของฝ่ายบริหารของ ธปท. ซึ่งมีผู้ว่าการเป็นผู้นำนั้น เป็นวิธีการที่เหมาะสมแล้วหรือไม่?

กรณีการแถลงของนายสมชัย สัจจพงษ์ ประธานกรรมการ ธปท. เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2569 หลังดำรงตำแหน่งมาเป็นเวลาประมาณ 1 ปี 6 เดือน จึงเป็นประเด็นที่ควรพิจารณามากกว่าการถกเถียงว่าใครมีความเห็นถูกต้องในเรื่องการดำเนินภารกิจอันพึงเป็นงานของธนาคารกลางเพื่อดำรงไว้ซึ่งเสถียรภาพทางการเงิน และเสถียรภาพของระบบสถาบันการเงินและระบบการชำระเงินของประเทศ

1.จากความเห็นต่างภายใน สู่การตำหนิผ่านเอกสารข่าว

ตามคำแถลงของนายสมชัย นอกจาก การตำหนิ ธปท. ว่ามีความบกพร่องและไร้ประสิทธิภาพแล้ว เขาได้สะท้อนข้อกังวลหลายประการเกี่ยวกับการทำงานของฝ่ายบริหาร ธปท. ไม่ว่าจะเป็นความล่าช้าในการศึกษาแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับ ธปท. การแก้ไขปัญหาสินเชื่อ SME ที่หดตัวต่อเนื่อง ตลอดจนการกำกับดูแลธนาคารพาณิชย์ให้ปล่อยสินเชื่ออย่างเป็นธรรมและสอดคล้องกับความเสี่ยงที่แท้จริง

นายสมชัยยังกล่าวถึงโครงการด้านข้อมูลและการเข้าถึงสินเชื่อ เช่น YourData, Open Data และ SME Credit Portal ตลอดจนมาตรการที่ดำเนินการไปแล้วอย่าง SME Credit Boost และ Secure+ โดยเห็นว่ายังไม่เพียงพอที่จะตอบโจทย์ปัญหาสินเชื่อของผู้ประกอบการรายย่อย

นอกจากนี้ ยังมีข้อสังเกตเกี่ยวกับตัวเลขการถอนเงินสดและธุรกรรมถอนทองคำที่ลดลงอย่างมาก ซึ่งนายสมชัยตั้งข้อสงสัยว่าตัวเลขดังกล่าวอาจไม่สะท้อนธุรกรรมทั้งหมด หากมีการแบ่งธุรกรรมเป็นรายการย่อย (Structuring) อย่างไรก็ดี เขาก็ยอมรับเองว่าการมีพฤติการณ์แบ่งธุรกรรมโดยทั่วไป ยังไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่าการลดลงของตัวเลขในกรณีนี้เกิดจากสาเหตุดังกล่าว

ประเด็นเหล่านี้เป็นเรื่องที่สาธารณชนมีสิทธิรับทราบและถกเถียงกันได้ แต่สิ่งที่น่าพิจารณาคือ เหตุใดความเห็นต่างและข้อวิจารณ์ที่เกี่ยวข้องกับการบริหารงานภายในองค์กร จึงต้องถูกนำเสนอออกมาในรูปแบบเอกสารแถลงต่อสื่อมวลชน

2. คณะกรรมการ ธปท. (บอร์ดใหญ่) มีอำนาจหน้าที่หลักในการ “ควบคุมดูแลโดยทั่วไปซึ่งกิจการและการดำเนินการของ “ธปท.” เพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ในการดำรงไว้ซึ่งเสถียรภาพทางการเงิน ระบบสถาบันการเงิน และระบบการชำระเงิน แต่มีขอบเขตจำกัดชัดเจนโดยไม่อาจก้าวก่ายกิจการที่เป็นอำนาจเฉพาะของคณะกรรมการนโยบายทั้ง 3 ชุด (กนง., กนส. และ คชส.) ทั้งนี้ บอร์ดใหญ่ยังมีภารกิจสำคัญในการพิจารณาอนุมัติแผนงานและงบประมาณ ประเมินผลการดำเนินงานของ ธปท. รวมถึงประเมินผลการปฏิบัติงานของผู้ว่าการ ธปท. และการกำกับดูแลเรื่องงบการเงิน รายงานประจำปี ตลอดจนกำหนดขอบเขตหน้าที่ของคณะกรรมการตรวจสอบ

นอกจากนี้ คณะกรรมการ ธปท. ยังมีอำนาจในการออกข้อบังคับและกำกับดูแลการบริหารจัดการภายในองค์กรอย่างครอบคลุม ได้แก่ การวางโครงสร้างองค์กรและการบริหารงานบุคคล การกำหนดจรรยาบรรณและการป้องกันผลประโยชน์ทับซ้อนของกรรมการ ผู้ว่าการ และพนักงาน, การจัดทำหลักเกณฑ์คัดเลือกผู้ทรงคุณวุฒิเข้าร่วมคณะกรรมการนโยบายชุดต่างๆ, การบริหารสวัสดิการ ค่าตอบแทน และการมอบอำนาจดำเนินงาน, การวางหลักเกณฑ์บริหารจัดการสินทรัพย์ในทุนสำรองเงินตราและสินทรัพย์ของ ธปท., การเห็นชอบตั้งหรือเลิกสาขา/สำนักงานตัวแทน ตลอดจนการปฏิบัติการอื่นใดตามที่กฎหมายกำหนด (พระราชบัญญัติธนาคารแห่งประเทศไทย พุทธศักราช 2485 มาตรา 25)

3. คณะกรรมการ ธปท. มีหน้าที่ควบคุมดูแลโดยทั่วไป ไม่ได้มีอำนาจเหนือฝ่ายบริหารของ ธปท. ในทุกทุกเรื่อง

ยิ่งต้องแยกบทบาทของประธานกรรมการ ธปท. ออกจากบทบาทของผู้ว่าการ ธปท. ซึ่งเป็นรองประธานกรรมการโดยตำแหน่ง ให้ชัดเจน นายสมชัยเองก็ยอมรับในคำแถลงว่า ประธานกรรมการไม่มีอำนาจกำหนดนโยบายในคณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.) คณะกรรมการนโยบายสถาบันการเงิน และคณะกรรมการระบบการชำระเงิน ซึ่งมีผู้ว่าการเป็นประธาน

ดังนั้น การที่ประธานกรรมการมีความเห็นแตกต่างจากผู้ว่าการ จึงไม่ใช่เรื่องผิดปกติในตัวเอง และการแสดงความเห็นของประธานก็ไม่ได้ทำให้ความเห็นนั้นกลายเป็นคำสั่งที่ผู้ว่าการต้องปฏิบัติตามโดยอัตโนมัติ

คำถามจึงอยู่ที่ว่า ประธานกรรมการได้ใช้กลไกการควบคุมดูแลโดยทั่วไปตามกฎหมายอย่างเต็มที่แล้วหรือยัง ก่อนจะเลือกใช้วิธีสื่อสารต่อสาธารณะในลักษณะดังกล่าว

4. เคยเสนอแนะภายในแล้วหรือไม่?

นายสมชัยระบุในคำแถลงว่า ตนได้พยายามผลักดันเรื่องเหล่านี้มาโดยตลอด เช่น การมีมติในการประชุมคณะกรรมการตั้งแต่เดือนถุนายน 2568 ให้ฝ่ายบริหารศึกษาแนวทางแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้อง และการหยิบยกปัญหาสินเชื่อ SME ขึ้นหารือในที่ประชุมหลายครั้ง

กรณีเช่นนี้แสดงให้เห็นว่า ความเห็นต่างไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นในวันที่มีการออกเอกสารแถลง และประธานกรรมการอาจมีเหตุผลที่ต้องการให้สาธารณชนรับทราบว่าข้อเสนอของตนไม่ได้รับการตอบสนองตามที่คาดหวัง อย่างไรก็ตาม สิ่งที่สาธารณชนยังไม่ทราบอย่างครบถ้วนคือ คณะกรรมการ ธปท. (ไม่ใช่ประธานกรรมการ) ได้เสนอแนะภายในขอบอำนาจอย่างเป็นทางการให้ ธปท. ดำเนินการอะไร และมีคำชี้แจงของฝ่ายบริหาร ธปท. ว่าเหตุใดจึงไม่ดำเนินการตามข้อเสนอเหล่านั้น หรือมีข้อจำกัดทางกฎหมายและทางปฏิบัติอย่างไร

การเปิดเผยข้อเท็จจริงทั้งสองด้านจึงมีความสำคัญ เพราะการรับฟังคำแถลงจากฝ่ายเดียว ยังไม่เพียงพอที่จะวินิจฉัยว่าฝ่ายบริหารของ ธปท. ละเลยต่อหน้าที่หรือหย่อนควาสามารถ รวมทั้งคณะกรรมการได้ใช้กลไกกำกับดูแลอย่างเหมาะสมแล้วหรือไม่

5. ประชาชนตรวจสอบ ธปท. ได้อย่างไร?

ธปท. เป็นองค์กรที่มีความเป็นอิสระในการดำเนินภารกิจอันพึงเป็นงานของธนาคารกลาง เพื่อดำรงไว้ซึ่งเสถียรภาพทางการเงิน และเสถียรภาพของระบบสถาบันการเงินและระบบการชำระเงิน (มาตรา 7) มีผู้ว่าการเป็นผู้นำองค์กร รับผิดชอบการบริหารจัดการกิจการและการดำเนินการของ ธปท. ให้บรรลุซึ่งวัตถุประสงค์ ตลอดจนให้เป็นไปตามกฎหมาย ข้อบังคับ และนโยบายที่คณะกรรมการ ธปท. กำหนด (มาตรา 28/13)

การตรวจสอบ ธปท. ต้องอาศัยกลไกที่กฎหมายกำหนด มีคณะกรรมการตรวจสอบเพื่อทำหน้าที่กำกับดูแลการตรวจสอบกิจการของ ธปท. และรายงานต่อคณะกรรมการ ธปท. และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังเป็นรายไตรมาส (มาตรา 55) โดยมีสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินเป็นผู้สอบบัญชีของ ธปท. (มาตรา 56)

ส่วนประชาชนมีสิทธิในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารและการติดตามผลการดำเนินงานขององค์กร แต่ไม่สามารถเข้าไปตรวจสอบการดำเนินงานของ ธปท. ได้โดยตรง ยิ่งทำให้กลไกภายในของ ธปท. ต้องมีประสิทธิภาพ โปร่งใส และตรวจสอบได้ แต่การเปิดเผยข้อขัดแย้งภายในองค์กรต่อสาธารณะไม่ได้ทำให้เกิดกลไกตรวจสอบที่เป็นระบบขึ้นมาโดยอัตโนมัติ และอาจทำให้ประชาชนได้รับทราบเพียงความเห็นของฝ่ายหนึ่ง โดยยังไม่เห็นข้อมูลและเหตุผลของอีกฝ่ายอย่างครบถ้วน

6. การตำหนิผู้บริหาร ธปท. ผ่านสื่อ กระทบสิทธิในเกียรติยศและชื่อเสียงหรือไม่?

นายสมชัยกล่าวว่า สิ่งที่นายสมชัยผิดหวังที่สุดคือความบกพร่องและไร้ประสิทธิภาพของ ธปท. แม้นายสมชัยจะไม่ได้ตำหนิผู้ว่าการ หรือผู้บริหาร ธปท. โดยตรง แต่สาธารณชนก็รู้ว่าเป็นการตำหนิผู้ว่าการและผู้บริหาร ธปท. แม้ผู้ว่าการและผู้บริหาร ธปท. จะเป็นตำแหน่งสาธารณะและต้องพร้อมรับการตรวจสอบ ถูกวิจารณ์การทำงาน แต่ยังได้รับความคุ้มครองสิทธิในเกียรติยศและชื่อเสียงเช่นเดียวกับบุคคลทั่วไป

การวิพากษ์วิจารณ์การปฏิบัติหน้าที่เพื่อประโยชน์สาธารณะย่อมทำได้ แต่ควรตั้งอยู่บนข้อเท็จจริง มีเหตุผล สุจริต และได้สัดส่วนกับวัตถุประสงค์ของการสื่อสาร แต่การแถลงของประธานกรรมการ ธปท. โดยใช้ถ้อยคำวิพากษ์วิจารณ์ผู้ว่าการและผู้บริหาร ธปท. อย่างรุนแรง เช่น กล่าวถึงความล้มเหลว ความบกพร่องและไร้ประสิทธิภาพ ตลอดจนวิจารณ์วุฒิภาวะทางความคิดของผู้บริหาร เป็นการกระทำฝ่ายเดียว และต่อหน้าสาธารณะ มีลักษณะเป็นการประจานบุคคล แม้จะมีความบางตอนชมเชยความรู้ความสามารถของผู้ว่าการ ธปท. ก็ตาม แต่น่าจะเป็นลักษณะ “ตบหัวแล้วลูบหลัง” จึงสุ่มเสี่ยงต่อการละเมิดสิทธิในเกียรติยศและชื่อเสียงของผู้ว่าการและผู้บริหาร ธปท. (รัฐธรรมนูญ มาตรา 32) และกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (ICCPR) ข้อบท 17 กรณีไม่เข้าข่ายเป็นเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นที่ได้รับความคุ้มครองตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 34 และ ICCPR ข้อบท 19 เพราะเกินความจำเป็นและความได้สัดส่วน (Necessity and Proportionality)

7. ทางเลือกที่เหมาะสมกว่า: การใช้ช่องทางกฎหมายผ่านรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง หรือการลาออก

ประธานกรรมการอาจมีความตั้งใจดี ต้องการผลักดันการปฏิรูปกฎหมาย แก้ปัญหาสินเชื่อ SME และทำให้ ธปท. ทำงานได้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้นตามความเชื่อของตน แต่ความตั้งใจดีเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอที่จะทำให้วิธีการดำเนินการเป็นไปอย่างเหมาะสม

หากประธานกรรมการมองว่า ฝ่ายบริหารของ ธปท. นิ่งเฉย ติดขัดข้อกฎหมาย หรือละเลยต่อหน้าที่จนไม่สามารถขับเคลื่อนผ่านมติบอร์ดได้ ทางเลือกที่เหมาะสมและอยู่ในกรอบธรรมาภิบาลตามกฎหมาย คือการใช้กลไกหรือช่องทางกฎหมายอื่นที่มีอยู่ เช่น การรายงานหรือเสนอเรื่องต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เพื่อให้กระทรวงการคลังในฐานะผู้กำกับดูแลภาพรวมนโยบายเศรษฐกิจรับทราบและใช้อำนาจตามกฎหมายในการประสานงานหรือตรวจสอบ มากกว่าการเลือกใช้พื้นที่สื่อมวลชนเป็นเวทีออกเอกสารตำหนิฝ่ายบริหาร ธปท.

นอกจากนี้ หากความเห็นต่างทางนโยบายมีคูหาที่กว้างเกินกว่าจะประสานร่วมกันได้ การแสดงความรับผิดชอบเชิงบริหารผ่านการพิจารณาลาออก (Resignation) ก็เป็นอีกหนึ่งบรรทัดฐานสากลที่ผู้บริหารระดับสูงมักใช้เมื่อไม่สามารถผลักดันเจตนารมณ์ผ่านระบบภายในได้สำเร็จ

8. ความเป็นอิสระของ ธปท. ต้องไม่ถูกบั่นทอนจากความขัดแย้งภายใน

ธนาคารกลางต้องมีความเป็นอิสระจากการแทรกแซงทางการเมือง เพื่อให้การดำเนินนโยบายการเงินและการกำกับดูแลระบบการเงินตั้งอยู่บนเหตุผลและประโยชน์สาธารณะ แต่ความเป็นอิสระดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าองค์กรจะไม่ต้องรับผิดชอบหรือตรวจสอบไม่ได้ และยิ่งไม่ได้หมายความว่าผู้ดำรงตำแหน่งระดับสูงจะสามารถใช้ความขัดแย้งภายในเป็นเครื่องมือสื่อสารต่อสาธารณะโดยไม่ต้องคำนึงถึงผลกระทบต่อองค์กร

ในทางกลับกัน ธปท. ควรเป็นตัวอย่างขององค์กรที่สามารถจัดการความเห็นต่างด้วยเหตุผล ข้อมูล และกระบวนการที่โปร่งใส หากประธานกรรมการกับผู้ว่าการมีความเห็นไม่ตรงกัน ก็ควรใช้เวทีและอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายเพื่อหาข้อยุติ ไม่ใช่ปล่อยให้สาธารณชนต้องติดตามความขัดแย้งผ่านคำแถลงของฝ่ายหนึ่งและคำตอบโต้ของอีกฝ่ายหนึ่ง

บทสรุป

ไม่ใช่ว่าผู้ว่าการและผู้บริหาร ธปท. จะต้องได้รับการยกเว้นจากการถูกวิจารณ์ หรือประธานกรรมการ ธปท. จะต้องนิ่งเฉยเมื่อพบปัญหาในการบริหารงาน แต่การเป็นประธานกรรมการไม่ได้หมายความว่าต้องมีความเห็นถูกต้องกว่าผู้บริหารทุกเรื่อง หากหมายถึงการมีความรับผิดชอบที่จะใช้กลไกขององค์กร หรือช่องทางตามกฎหมาย (เช่น การเสนอเรื่องผ่านกระทรวงการคลัง) ทำให้ความเห็นที่แตกต่างนำไปสู่ข้อยุติที่เป็นประโยชน์ต่อองค์กรและประชาชน

การแถลงตำหนิผู้ว่าการและผู้บริหาร ธปท. ผ่านสื่ออาจทำให้สังคมรับรู้ข้อขัดแย้งได้รวดเร็ว แต่ไม่ได้ตอบคำถามว่า ข้อเสนอใดได้รับการพิจารณาแล้ว ข้อเสนอใดถูกปฏิเสธด้วยเหตุผลอะไร และใครควรรับผิดชอบต่อผลการดำเนินงาน หากนายสมชัยไม่สามารถใช้กลไกตามกฎหมายเพื่อควบคุมดูแลโดยทั่วไปในการทำงานของ ธปท. ให้เป็นไปตามที่เห็นสมควรได้ การใช้ช่องทางกฎหมายตามสายงาน หรือการพิจารณาทางเลือกอื่นตามกรอบธรรมาภิบาล ย่อมมีความเหมาะสมและสร้างสรรค์ต่อสถาบันมากกว่าการใช้พื้นที่สื่อมวลชนเป็นเวทีโต้แย้ง

เพราะท้ายที่สุดแล้ว สิ่งที่ประชาชนต้องการ ไม่ใช่การเห็นประธานกรรมการกับผู้ว่าการและผู้บริหาร ธปท. โต้แย้งกันว่าใครทำงานดีกว่าใคร แต่คือการได้เห็น ธปท. ทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ โปร่งใส รับผิดชอบ และรักษาความเป็นอิสระเพื่อประโยชน์ของประเทศอย่างแท้จริง

เพิ่มเพื่อน

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

ระอุ! 'ปธ.บอร์ดธปท.' ซัด 'แบงก์ชาติ' แก้กม.ล้มเหลว 'วิทัย' สวนไม่ได้แค่วิเคราะห์ แต่ลงมือทำ

มีการตอบโต้กันไปมาระหว่างดร.สมชัย สัจจพงษ์ ประธานกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย (ประธานบอร์ดธปท.) กับนายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทยธปท.(ผู้ว่าฯธปท.)