ทักษะของงานอนาคต

ความสำคัญของวันแรงงานสากล หรือ May Day มีรากเหง้ามาจากการเคลื่อนไหวของกลุ่มผู้ใช้แรงงานในสหรัฐอเมริกาช่วงศตวรรษที่ 19 โดยมีเหตุการณ์ประท้วงที่จัตุรัสเฮย์มาร์เก็ต[1] (Haymarket Affair) ณ เมืองชิคาโก ในปี ค.ศ. 1886 เป็นจุดเปลี่ยนเชิงสัญลักษณ์ ในยุคนั้นแรงงานต้องเผชิญกับสภาพแวดล้อมที่อันตรายและชั่วโมงการทำงานที่ยาวนานถึง 10-16 ชั่วโมงต่อวัน การเรียกร้องจึงมุ่งเน้นไปที่ระบบ “8-8-8” อันเป็นข้อเสนอเชิงอุดมคติเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดี ได้แก่ ทำงาน 8 ชั่วโมง พักผ่อน 8 ชั่วโมง และศึกษาหาความรู้/สันทนาการ 8 ชั่วโมง ระบบนี้ไม่เพียงแต่เป็นการจัดสรรเวลา แต่เป็นการยืนยันสิทธิขั้นพื้นฐานที่แรงงานพึงมี เพื่อการพัฒนาตนเองและรักษาคุณภาพชีวิต

ถึงแม้ว่า ตลาดแรงงานของประเทศไทยมีความมั่นคงและมีอัตราการว่างงานต่ำ แต่ในมิติเชิงคุณภาพกลับเผชิญภาวะทักษะไม่สอดคล้องกับงานอย่างรุนแรง ข้อมูลจาก Nation Thailand ระบุว่า กว่าร้อยละ 67[2] ขององค์กรในประเทศไทยกำลังประสบปัญหาขาดแคลนแรงงานที่มีทักษะตรงตามต้องการ ปรากฏการณ์นี้สะท้อนนัยสำคัญว่า ทักษะที่แรงงานมีอยู่เดิมเริ่มไร้ประสิทธิภาพเมื่อต้องเผชิญกับเทคโนโลยีที่เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว แรงงานจำนวนมากจึงตกอยู่ในสภาวะความเสี่ยงแม้จะยังมีงานทำ เนื่องจากทักษะที่มีอยู่ไม่สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับองค์กรในยุคเศรษฐกิจดิจิทัลได้

1. แนวโน้มการพัฒนาทักษะของงานในอนาคต

การขับเคลื่อนประเทศไทยให้ก้าวข้ามกับดักรายได้ปานกลางไปสู่การเป็นประเทศรายได้สูง ไม่สามารถพึ่งพาวิธีการทำงานแบบเดิมได้ แม้แรงงานจะมีความเชี่ยวชาญมากขึ้น ทิศทางในอนาคตจำเป็นต้องเปลี่ยนกระบวนทัศน์จากการเป็นฐานการรับจ้างผลิต ไปสู่การสร้างมูลค่าเพิ่มสูงผ่านการบูรณาการนวัตกรรมและเทคโนโลยีเข้ากับจุดแกร่งดั้งเดิมของประเทศ โดยผมได้เสนอแนวคิดเชิงยุทธศาสตร์ว่า ประเทศไทยควรได้รับการพัฒนาเป็นเมืองหลวงโลกบนฐานจุดแกร่ง 4 ด้าน[3] เพื่อสร้างความโดดเด่นในระดับสากล ได้แก่ เมืองหลวงอาหารโลก เมืองหลวงการท่องเที่ยวโลก เมืองหลวงสุขสภาพโลก และเมืองหลวงอภิบาลคนชราโลก และพัฒนาทักษะแรงงานตาม 4 จุดแกร่งของประเทศไทย

1) เมืองหลวงอาหารโลก ประเทศไทยมีต้นทุนทางวัฒนธรรมอาหารที่เป็นที่ยอมรับระดับโลก ทิศทางการพัฒนาอุตสาหกรรมอาหารของประเทศในอนาคต ควรเป็นการยกระดับจากครัวของโลกสู่การเป็นเมืองหลวงอาหารของโลก อุตสาหกรรมอาหารควรได้รับการพัฒนาจากการผลิตเชิงปริมาณ แต่มูลค่าเพิ่มต่ำ สู่การผลิตอาหารที่มีคุณภาพ มีมูลค่าเพิ่มสูงและมีคุณค่ามากขึ้น ด้วยเหตุนี้ งานในอนาคตจึงควรมุ่งเน้นไปที่ทักษะที่สอดคล้องกับงานดังกล่าว เช่น ผู้เชี่ยวชาญด้านอาหารฟังก์ชันที่ออกแบบอาหารตาม DNA ของบุคคล นักพัฒนานวัตกรรมอาหาร และนักเล่าเรื่องทางอาหารที่มีความสามารถสร้าง Soft Power ผสมผสานกับทักษะการตลาดดิจิทัล เป็นต้น

2) เมืองหลวงการท่องเที่ยวโลก ประเทศไทยเป็นประเทศที่มีจำนวนนักท่องเที่ยวติดระดับโลกและมีรายได้จากการท่องเที่ยวจำนวนมาก อย่างไรก็ตาม นักท่องเที่ยวกระจุกตัวในเมืองท่องเที่ยวหลักที่มีชื่อเสียงและจำนวนมากเป็นนักท่องเที่ยวแบบแบกแพคเกอร์ (Backpacker) ที่ใช้จ่ายต่อหัวต่ำ ยุทธศาสตร์ยกระดับประเทศไทย จากปลายทางการท่องเที่ยวที่มีความคุ้มค่า (ราคาประหยัด)  สู่การเป็นเมืองหลวงการท่องเที่ยวโลก จึงควรมุ่งเน้นไปที่กลุ่มนักท่องเที่ยวที่มีกำลังซื้อสูงและกลุ่มพำนักยาว ดังนั้นอาชีพใหม่ด้านการท่องเที่ยวที่จะทวีความสำคัญมากขึ้นในอนาคต อาทิ นักออกแบบประสบการณ์ที่นำ AR/VR (Augmented Reality/Virtual Reality) มาผสานกับเรื่องราวชุมชน ที่ปรึกษาการท่องเที่ยวสีเขียวเพื่อตอบสนองเป้าหมาย Carbon Neutrality และผู้จัดการพื้นที่สำหรับกลุ่มคนทำงานทางไกล เป็นต้น

3) เมืองหลวงสุขภาพโลก ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางบริการทางการแพทย์ที่มีชื่อเสียงระดับโลก และอุดมสมบูรณ์ด้วยทรัพยากรและภูมิปัญญาด้านการดูแลสุขสภาพ รัฐบาลยังตั้งเป้าก้าวขึ้นเป็น Top 5 Wellness Hub[4] ของโลกในปี 2026 โดยเปลี่ยนจุดเน้นจากการรักษาเป็นการป้องกัน และขยายขอบเขตจากสปาสู่ศูนย์กลางการชะลอวัยระดับโลก ดังนั้นอาชีพที่ตอบโจทย์แนวโน้มนี้ อาทิ ที่ปรึกษาด้านสุขสภาพและอายุยืน ผู้เชี่ยวชาญการบำบัดแบบผสมผสานที่นำสมุนไพรมาผสานกับเทคโนโลยี และนักพัฒนาเทคโนโลยีสุขภาพจิต เป็นต้น

4) เมืองหลวงอภิบาลคนชราโลก แนวโน้มการก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยระดับสุดยอดของประเทศไทย ทำให้สังคมไทยเผชิญแรงกดดันด้านภาระในการดูแลผู้สูงวัย แต่ในวิกฤตก็ยังมีโอกาส เพราะคนไทยมีใจบริการ มีวัฒนธรรมไทยเคารพและเอื้ออาทรต่อผู้สูงวัย และเป็นประเทศที่ได้รับการจัดอันดับเป็นเมืองน่าเกษียณติดอันดับโลก ดังนั้นอาชีพแห่งอนาคตจึงเกี่ยวโยงกับ ผู้เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีผู้สูงอายุ ผู้ประสานงานกิจกรรมเพื่อผู้สูงวัย และผู้จัดการระบบดูแลผู้สูงอายุระดับมืออาชีพที่มีจริยธรรมสูง เป็นต้น

การนำพาประเทศไทยสู่การเป็นประเทศรายได้สูง ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการเพิ่มปริมาณผลผลิตเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การยกระดับทักษะแรงงานให้สามารถรองรับและประยุกต์ใช้นวัตกรรมใน 4 จุดแกร่ง ได้แก่ อาหาร การท่องเที่ยว สุขสภาพ และการดูแลผู้สูงอายุ หากทั้งภาครัฐ ภาคการศึกษา และตัวแรงงานเอง สามารถปรับตัวเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มด้วยทักษะแห่งอนาคตเหล่านี้ ประเทศไทยย่อมมีโอกาสก้าวขึ้นเป็นเมืองหลวงโลกในอุตสาหกรรมเป้าหมายได้อย่างมั่นคงและยั่งยืน

2. แนวทางพัฒนาทักษะของงานในอนาคตสู่ประเทศรายได้สูง

การนำพาประเทศไทยก้าวข้ามกับดักรายได้ปานกลางสู่การเป็นประเทศรายได้สูงไม่อาจบรรลุผลได้ด้วยการดำเนินนโยบายแบบแยกส่วน ความสำเร็จของเป้าหมายระดับชาตินี้จำเป็นต้องอาศัยแผนยุทธศาสตร์ที่บูรณาการองค์ประกอบ 3 มิติเข้าด้วยกัน ทั้งด้าน คน ระบบ บริบท ตามแนวคิด “ไตรอารยสภาพ[5]” ของผม

มิติที่ 1 ด้านคน การพัฒนาคนถือเป็นหัวใจสำคัญที่สุดในสมการนี้ โดยต้องเปลี่ยนบทบาทของแรงงานจากการเป็นผู้ปฏิบัติการไปสู่การเป็นผู้สร้างมูลค่า มุ่งเน้นทักษะที่ปัญญาประดิษฐ์ไม่สามารถทดแทนได้ แนวทางที่สำคัญคือการสร้างทักษะแบบผสมผสาน เพื่อให้แรงงานก้าวข้ามขอบเขตวิชาชีพเดิม เช่น การพัฒนาเชฟให้มีความรู้ด้านโภชนาการบำบัดโรค หรือผู้ดูแลผู้สูงอายุที่มีความเชี่ยวชาญด้านหุ่นยนต์ช่วยพยาบาล นอกจากนี้ การพัฒนาแรงงานควรยกระดับทักษะการผลิตและการบริการขั้นสูงที่ผสานความละเมียดละไมและทุนทางวัฒนธรรมไทยเข้าไปในสินค้าและงานบริการ เพื่อสร้างรายได้ต่อหัวที่สูงขึ้นกว่าสินค้าและงานบริการทั่วไป

มิติที่ 2 ด้านระบบ ระบบถือเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยปลดล็อกศักยภาพของมนุษย์ให้แสดงผลลัพธ์ออกมาได้อย่างเต็มที่และยั่งยืน ประเทศไทยต้องเร่งปฏิรูปสู่ ระบบการศึกษา ระบบการฝึกอบรมแรงงาน และการรับรองวิชาชีพที่อิงสมรรถนะ โดยไม่เพียงแต่ความสำคัญของปริญญาบัตรที่เน้นความรู้ แต่ควรให้ความสำคัญกับทักษะที่นำไปใช้ได้จริง เพื่อสร้างความมั่นใจให้แก่ภาคธุรกิจ ควบคู่ไปกับการปฏิรูประบบวิจัยและพัฒนา ที่จำเป็นต้องสร้างเครือข่ายความร่วมมือที่เข้มแข็งระหว่างมหาวิทยาลัยและภาคอุตสาหกรรม เพื่อผลักดันงานวิจัยจากห้องทดลอง สู่ผลิตภัณฑ์ทั้งในเชิงพาณิชย์และเพื่อสังคม ระบบเหล่านี้ต้องถูกกำกับด้วย กฎระเบียบและมาตรฐานระดับสูงที่เทียบเท่ามาตรฐานสากล เช่น มาตรฐาน JCI[6] สำหรับอุตสาหกรรมสุขภาพ เพื่อผลักดันให้สินค้าและบริการของไทยมีสถานะเป็น Premium Brand ในเวทีโลก

มิติที่ 3 ด้านบริบท สภาพแวดล้อม นโยบายของรัฐ และภาคส่วนอื่น ๆ คือบริบทที่จะกำหนดความเร็วในการเติบโต ประเทศไทยควรดำเนินยุทธศาสตร์การสร้างแบรนด์ชาติใหม่ โดยเปลี่ยนภาพจำจากประเทศที่ขายของถูกและดี ไปสู่การเป็นศูนย์กลางนวัตกรรมแห่งความสุขและสุขสภาพ (Premium Thailand) เพื่อดึงดูดกลุ่มผู้บริโภคที่มีกำลังซื้อสูง บริบทต่อมาที่หลีกเลี่ยงไม่ได้คือ ความยั่งยืนและหลักการ ESG (Environmental, Social, and Governance) ซึ่งจะเป็นมาตรวัดสำคัญของประเทศรายได้สูงในอนาคต อุตสาหกรรมอาหารและการท่องเที่ยวไทยจึงต้องปรับตัวสู่เศรษฐกิจสีเขียวอย่างเต็มรูปแบบ

การก้าวสู่สถานะประเทศรายได้สูงผ่านอุตสาหกรรมอาหาร การท่องเที่ยว สุขสภาพ และการดูแลผู้สูงอายุ ต้องอาศัยการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างอย่างเป็นระบบ การสร้างทักษะแห่งอนาคตให้แก่แรงงานจะล้มเหลว หากปราศจากโครงสร้างพื้นฐานและมาตรฐานรองรับ และระบบเหล่านั้นจะไม่สามารถทำงานได้หากปราศจากนโยบายที่เอื้ออำนวย การบูรณาการทั้ง 3 มิตินี้อย่างสอดคล้องกัน จึงเป็นเงื่อนไขความสำเร็จที่จะพลิกโฉมเศรษฐกิจไทยให้เติบโตอย่างมั่นคง ยั่งยืน และสง่างามในเวทีโลก

บทสรุป

การกำหนดทิศทางพัฒนาทักษะแรงงานของประเทศไทยที่ถูกต้อง ต้องยึดตาม 4 จุดแกร่งดังกล่าวเป็นหลัก ควบคู่ไปกับการพัฒนาให้สอดคล้องกับกระแสโลก การบูรณาการทั้งมิติคน ระบบ บริบท จะส่งผลให้แรงงานในประเทศไทยมีความโดดเด่นเฉพาะตัว สามารถก้าวขึ้นสู่การเป็นแรงงานที่มีความสามารถสูงได้ การรักษาสมดุลระหว่างการปรับตัวตามกระแสโลกและการต่อยอดอัตลักษณ์ของชาติ จะเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้แรงงานไทยมีความโดดเด่น ไร้คู่แข่งทดแทน และขับเคลื่อนประเทศสู่การเป็นประเทศรายได้สูงได้อย่างแท้จริง

บทความ คอลัมน์ พิจารณ์นโยบายสาธารณะ กลุ่มนโยบายสาธารณะเพื่อสังคมและธรรมาภิบาล
วันพุธ ที่ 17 มิถุนายน 2569
ดร. เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์
กลุ่มนโยบายสาธารณะเพื่อสังคมและธรรมาภิบาล

เอกสารอ้างอิง

เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์ (2564, 29 ตุลาคม). ประเทศไทย เมืองหลวงโลก 4 ด้าน. Kriengsak

Chareonwongsak. https://www.kriengsak.com/Thailand-the-capital-of-the-world-in-4-sides

เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์ (2560, 7 พฤศจิกายน). นวัตกรรมยุทธศาสตร์การออกแบบกติกาสังคมเชิงระบบ:

(1) การคิดครบระบบ. DRDANCANDO. https://drdancando.com/นวัตกรรมยุทธศาสตร์การอ/.

ฐานเศรษฐกิจ. (2569, 31 มกราคม). ดันไทยสู่ Top 5 “Wellness Hub” ชิงเศรษฐกิจสุขภาพ 1.3 ล้านล้าน

บาท. https://www.thansettakij.com/health-wellness/health/650419

Britannica, T. Editors of Encyclopaedia. (2024, March 27). Haymarket Riot. In Encyclopedia

Britannica. https://www.britannica.com/event/Haymarket-Riot

Joint Commission International. (2020). Joint Commission International accreditation

standards for hospitals (7th ed.). Joint Commission Resources.

Nation Thailand. (2025, November 27). Thai employers compete for high-skilled talent,

boosting salaries. https://www.nationthailand.com/blogs/business/economy/40058900

.

[1] Britannica, T. Editors of Encyclopaedia. (2024, March 27). Haymarket Riot. In Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/event/Haymarket-Riot

[2] Nation Thailand. (2025, November 27). Thai employers compete for high-skilled talent, boosting salaries. https://www.nationthailand.com/blogs/business/economy/40058900

[3] เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์ (2564, 29 ตุลาคม). ประเทศไทย เมืองหลวงโลก 4 ด้าน. Kriengsak Chareonwongsak. https://www.kriengsak.com/Thailand-the-capital-of-the-world-in-4-sides.

[4] ฐานเศรษฐกิจ. (2569, 31 มกราคม). ดันไทยสู่ Top 5 “Wellness Hub” ชิงเศรษฐกิจสุขภาพ 1.3 ล้านล้านบาท. https://www.thansettakij.com/health-wellness/health/650419

[5] เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์ (2560, 7 พฤศจิกายน). นวัตกรรมยุทธศาสตร์การออกแบบกติกาสังคมเชิงระบบ: (1) การคิดครบระบบ. DRDANCANDO. https://drdancando.com/นวัตกรรมยุทธศาสตร์การอ/.

[6] Joint Commission International. (2020). Joint Commission International accreditation standards for hospitals (7th ed.). Joint Commission Resources.