ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ ชวนสังคมศาสตร์ไทยกลับมาศึกษารากเหง้าตัวเอง ชี้ใช้ทฤษฎีตะวันตกได้ แต่ต้องรู้ประวัติศาสตร์-วัฒนธรรม-ภูมิปัญญาไทยให้พอกัน เตือนหากเอาแต่เป็น “ผู้บริโภคความรู้” อาจสูญเสียอธิปไตยทางปัญญาและแก้ปัญหาสังคมไม่ตรงจุด
8 สิงหาคม 2569 - ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ ภาคีราชบัณฑิต โพสต์เฟซบุ๊กเรื่อง “ไร้รากเหง้า ไร้ทางออก: ถึงสังคมศาสตร์ไทย” มีเนื้อหาระบุว่า
ในยุคที่นักวิชาการทางสังคม การเมือง วัฒนธรรม และการบริหารการจัดการของเราใช้ตำราและทฤษฎีตะวันตกกันได้คล่องแคล่ว ผมคิดว่าความรู้ความคิดจากตะวันตกมีประโยชน์ แต่เราต้องรู้เรื่องของไทยเราเองด้วย พอๆ กัน
หากสังคมศาสตร์ของเรา "ไม่เห็น" และ "ไม่เข้าใจ" รากเหง้าของตัวเองเลย (ทั้งประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น และโครงสร้างความเชื่อดั้งเดิม) ผลลัพธ์จะรุนแรงในหลายมิติ ดังนี้
- วิกฤตเชิงญาณวิทยา
สังคมศาสตร์จะกลายเป็น "ทฤษฎีลอยฟ้า" หากเราใช้กรอบคิดของตะวันตกหรือต่างประเทศมาอธิบายปรากฏการณ์สังคมไทยแบบเหมาเข่ง โดยไม่รู้ว่าตัวแปรสำคัญในสังคมไทย (เช่น ความสัมพันธ์แบบอุปถัมภ์ หรือแนวคิดเรื่อง "บุญ- บาป") มีน้ำหนักเชิงเหตุผลต่างจากสังคมต้นแบบ ส่งผลให้ข้อสรุปทางวิชาการของเราคลาดเคลื่อนจากความจริง
- การแก้ปัญหาไม่ตรงจุด
นักนโยบายและนักวางแผนจะคิดแก้ปัญหาด้วย "สูตรสำเร็จ" ที่ไม่สอดคล้องกับวิถีชีวิตจริงของคนในพื้นที่ การไม่เข้าใจรากเหง้าทำให้มองข้ามภูมิปัญญาดั้งเดิมในการจัดการทรัพยากรหรือความขัดแย้ง นโยบายที่ออกมาจะต้านทานบริบททางสังคม สุดท้ายล้มเหลวหรือสร้างผลกระทบทางสังคมด้านลบตามมา
- การสูญเสียอธิปไตยทางปัญญา
เราจะกลายเป็น "ผู้บริโภคความรู้" ตลอดกาล ไม่ใช่ "ผู้ผลิตความรู้" หากไม่รู้จักรากเหง้าของตนเอง เราจะไม่มีทางตั้งคำถามหรือต่อยอดทฤษฎีด้วยฐานคิดของตัวเองได้เลย วิชาสังคมศาสตร์จะถูกลดสถานะเป็นเพียงสาขาย่อยที่คอยทดสอบทฤษฎีของชาติตะวันในบริบทไทยเท่านั้น
- การตีความข้อมูลและสัญญะผิดพลาด
สังคมศาสตร์ทำงานกับ "ความหมาย" (Meaning) หากไม่เข้าใจรากเหง้า เช่น พิธีกรรม คำพูด หรือสัญลักษณ์ท้องถิ่น นักวิจัยจะตีความข้อมูลเชิงคุณภาพผิดพลาดอย่างมหันต์ เหมือนการอ่านพจนานุกรมโดยไม่เข้าใจไวยากรณ์ของภาษา
- สูญเสียจริยธรรมและคุณค่า (Loss of Ethical Grounding)
รากเหง้ามักมีแก่นทางจริยธรรมและปรัชญาชีวิต หากตัดทิ้ง สังคมศาสตร์จะกลายเป็นแค่เครื่องมือทางการเมืองหรือเป็นทุนนิยมที่ไร้หัวใจ ใช้เพื่อชิงอำนาจหรือสร้างความชอบธรรมให้กับผลประโยชน์ โดยปราศจากปทัสถานที่เหมาะสมกับสังคมนั้นๆ
สรุป สังคมศาศตร์ที่ขาดรากเหง้าจะกลายเป็น "ศาสตร์ที่ไร้จิตวิญญาณ" ไม่สามารถเชื่อมโยงกับคนในสังคมได้ และจะสูญเสียหน้าที่สูงสุดของการเป็นศาสตร์ที่ว่าด้วย "ความเป็นมนุษย์ร่วมกัน" ที่สุด วิชานี้จะไม่สามารถพาสังคมไปข้างหน้าได้ เพราะไม่รู้ว่าตนเองยืนอยู่ ณ จุดใดของประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม
ถึงเวลาที่สังคมศาสตร์ไทยต้องกลับไปศึกษาค้นคว้ากรอบความคิด วัฒนธรรม อารยธรรมตลอดจนถึง แบบแผนธรรมเนียม พฤติกรรมจากยุคดั้งเดิมจนถึงปัจจุบันของไทยเราเองด้วย
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
มติ กกต.14 ก.ย. คดีฮั้ว สว.จบแบบไหน?
คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) จะประชุมลงมติในคำร้อง"คดีการเลือกสมาชิกวุฒิสภา"หรือ"คดีฮั้วสว."ในวันจันทร์ที่ 14 ก.ย.นี้ ซึ่งเป็นเรื่องที่ประชาชนให้ความสนใจอย่างมาก และคาดว่ามติของกกต.ไม่ว่าจะออกมาอย่างใด จะมีผลทางการเมืองและต่อองค์กรอิสระอย่างกกต.ตามมาแน่นอน
“ทุจริต” ปรากฏการณ์ที่น่ากลัว .. ในสังคมที่ไร้จิตสำนึก.!!
เจริญพรสาธุชนผู้มีจิตศรัทธาในพระพุทธศาสนา มีคำกล่าวในทาง ชีววิทยา พฤติกรรมศาสตร์ กรณี สังคมมนุษยชาติเสื่อมจากศีลธรรมว่า “เกิดแต่เหตุจากสิ่งเร้าและสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนไปจากอดีตอย่างสิ้นเชิง...”
ผู้นำอยู่ที่สมัครใจนำ: ไม่ใช่ตำแหน่ง หรืออำนาจ
ในสังคม หลายคน มักจะเข้าใจว่า "ความเป็นผู้นำ" คือสิทธิพิเศษของผู้ที่มีตำแหน่งสูง มีอำนาจตามกฎหมาย หรือมีเก้าอี้ผู้บริหารที่สามารถสั่งการ และโยกย้ายใครก็ได้ แต่แท้จริงแล้ว สิ่งเหล่านั้นเป็นเพียงลักษณะของ "นาย" หาใช่ "ผู้นำ" ไม่
ผอ.JIC โต้ 'กัมพูชา' นำบทความสื่อฝรั่งเศส ชี้ไทย 'ผู้บุกรุก' ถามกลับใครเริ่มใช้กำลังก่อน
ผอ.JIC ไทย โต้ กัมพูชา นำบทความสื่อฝรั่งเศสชี้ไทย ‘ผู้บุกรุก’ ถามกลับใครเริ่มใช้กำลังก่อน ชี้บทความฝรั่งเศสไม่ใช่คำตัดสินเขตแดน ย้ำต้องแยก ข้อกล่าวอ้าง-ข้อเท็จจริง ลั่นสนธิสัญญา 1904-1907 ต้องอ่านในบริบท ยุคล่าอาณานิคมจบแล้ว ซัดอย่าใช้ประวัติศาสตร์สร้างความขัดแย้งรอบใหม่ ย้ำไทยยึดถ้อยแถลงร่วม 'อยู่ตรงไหน อยู่ตรงนั้น'
ยุทธวิธี ดับไฟใต้ เตรียมรับมือกลุ่มสุดโต่ง
จากสถานการณ์การก่อเหตุความไม่สงบเรียบร้อยในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ยะลา-ปัตตานี-นราธิวาส เมื่อช่วงวันที่ 22-23 ส.ค.ที่ผ่านมา ที่มีการก่อเหตุกันหลายสิบจุด ทำให้สถานการณ์ไฟใต้กลับมาปะทุอีกครั้ง
14 ก.ย.ชี้ขาดคดีฮั้ว สว. กับเสียงเตือน ต้องไม่ช่วยน้ำเงินเข้ม
ความคืบหน้าการพิจารณาคำร้องเรื่องการเลือกสมาชิกวุฒิสภา หรือที่เรียกกันว่า "คดีฮั้ว สว." ของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ล่าสุดเมื่อช่วงเย็นวันศุกร์ที่ 28 ส.ค.ที่ผ่านมา สำนักงาน กกต.ออกเอกสารข่าว แจ้งความคืบหน้าการพิจารณาเรื่องดังกล่าว โดยระบุว่า