ปลดล็อกภาพจำ "นิวเคลียร์" จากเทคโนโลยีไกลตัว สู่สิ่งที่อยู่ในชีวิตประจำวัน

ช่วงนี้หลายคนอาจได้ยินชื่อ SMR หรือ โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก (Small Modular Reactor) กันบ่อยขึ้น เพราะเป็นหนึ่งในทางเลือกพลังงานแห่งอนาคตที่ตอบโจทย์ทั้งความสะอาดและความมั่นคง เพื่อนำเราไปสู่เป้าหมาย Net Zero Emissions แต่เมื่อได้ยินคำว่า ‘นิวเคลียร์’ ภาพแรกในหัวของหลายคนอาจเป็นโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดมหึมาในอดีตที่ผลิตไฟฟ้าได้มหาศาล…

อยากชวนทุกคนลองพักภาพจำเดิม ๆ นั้นไว้ก่อน เพราะจริง ๆ แล้ว คำว่า "นิวเคลียร์" ที่ดูเหมือนเรื่องไกลตัวนั้น แท้จริงแล้วอยู่ใกล้ตัวเรามากกว่าที่คิด

รศ.ดร.เจษฎา เด่นดวงบริพันธ์ อาจารย์ประจำภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้อธิบายไว้ว่า คำว่า นิวเคลียร์ มีรากศัพท์มาจาก นิวเคลียส ซึ่งหมายถึงแกนกลางของสิ่งมีชีวิตหรือแกนกลางของอะตอม เมื่อแกนกลางเหล่านี้เกิดการรวมตัวกันหรือชนกัน ก็จะปลดปล่อยพลังงานออกมา โดยแบ่งเป็น 2 รูปแบบหลักๆ คือ

นิวเคลียร์ฟิชชัน (Nuclear Fission): เกิดจากการที่แกนกลางชนกัน

นิวเคลียร์ฟิวชัน (Nuclear Fusion): เกิดจากการที่แกนกลางรวมตัวกัน

พลังงานทั้งสองรูปแบบนี้สามารถนำมาประยุกต์ใช้ประโยชน์ได้หลากหลายมิติ

"ปัจจุบันเรานำนิวเคลียร์มาใช้งานในหลายด้าน ทั้งการแพทย์ สิ่งแวดล้อม การเกษตร ฯลฯ เพียงแต่ว่าพวกเราหลายคนอาจจะไม่รู้ว่านั่นคือเทคโนโลยีนิวเคลียร์เท่านั้นเอง" — รศ.ดร.เจษฎา กล่าว

หากมองใน ด้านการแพทย์ สิ่งที่พวกเราคุ้นเคยกันดีอย่างการเอกซเรย์ (X-ray), การทำ CT Scan เพื่อวินิจฉัยโรค, ตลอดจนการทำเคมีบำบัด (คีโม) และการฉายรังสีเพื่อรักษาโรค ล้วนเป็นเทคโนโลยีนิวเคลียร์ทั้งสิ้น รวมไปถึงเครื่องเอกซเรย์สแกนกระเป๋าตามสนามบินหรือสถานที่สำคัญต่างๆ เพื่อรักษาความปลอดภัย ก็ทำงานด้วยเทคโนโลยีนี้เช่นกัน

ย้ายมาดู ด้านการเกษตร นิวเคลียร์ถูกนำมาใช้พัฒนาสายพันธุ์พืชมาอย่างยาวนาน โดยการนำเมล็ดพันธุ์มาฉายรังสีเพื่อดัดแปรปรับเปลี่ยนรหัสพันธุกรรม (DNA) ช่วยให้ได้ผลผลิตสูงขึ้น ทนต่อโรคพืชและสภาพแห้งแล้งได้ดีขึ้น เช่น ข้าวเหนียวพันธุ์ กข 6, กข 10, ข้าวเจ้าพันธุ์ กข 15 หรือแม้แต่การฉายรังสีเหง้าบัวเพื่อให้เกิดบัวสายพันธุ์ใหม่ที่มีสีสันแปลกตา นอกจากนี้ ใน ด้านสิ่งแวดล้อม เทคโนโลยีนิวเคลียร์ยังใช้ในการตรวจจับและตรวจสอบสารพิษในควันจากโรงกำจัดขยะ เพื่อป้องกันไม่ให้มีมลพิษเล็ดลอดออกสู่ภายนอก

อีกหนึ่งเรื่องใกล้ตัวที่หลายคนอาจเคยเห็นผ่านตาแต่อาจยังสงสัย คือ อาหารฉายรังสี ข้อเท็จจริงของกระบวนการนี้ คือการปลดปล่อยรังสีให้ทะลุผ่านอาหารไปเพื่อยับยั้งและฆ่าเชื้อโรค จุลินทรีย์ สปอร์ รวมถึงพยาธิ โดย ไม่ทำลายคุณค่าทางอาหารและไม่เปลี่ยนโครงสร้างของอาหาร แถมในบางกรณี ยังช่วยถนอมอาหารและยืดอายุการเก็บรักษาให้ยาวนานขึ้น ที่สำคัญ อาหารที่ผ่านการฉายรังสีจะไม่มีอันตราย ไม่มีสารกัมมันตรังสีหรือสิ่งใดตกค้าง โดยมีหน่วยงานกำกับดูแลมาตรฐานอย่างเข้มงวด จึงรับประทานได้อย่างปลอดภัยไร้กังวล

เมื่อ "นิวเคลียร์" ขับเคลื่อนเรือรบระดับโลก

หากต้องการเห็นภาพการใช้งานในระดับที่ใหญ่ขึ้น ตัวอย่างใกล้ตัวที่เคยเป็นข่าวใหญ่ในบ้านเรา คือการเดินทางมาจอดเทียบท่าในประเทศไทยของเรือรบจากกองทัพเรือสหรัฐอเมริกา 2 ลำ เพื่อให้ทหารได้ขึ้นฝั่งมาพักผ่อนท่องเที่ยว ได้แก่:

1. USS Abraham Lincoln (CVN-72) ที่จอดเทียบท่า ณ จังหวัดชลบุรี (ช่วงวันที่ 2–6 กันยายน 2569)
2. USS George H.W. Bush (CVN-77) เรือบรรทุกลูกเรือและเครื่องบินพลังงานนิวเคลียร์ ที่จอดเทียบท่า ณ จังหวัดภูเก็ต (ช่วงวันที่ 4–9 ตุลาคม 2569)

เรือรบทั้งสองลำนี้เคลื่อนที่ด้วยพลังงานนิวเคลียร์ โดยติดตั้ง เครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์รุ่น Westinghouse A4W ซึ่งเป็นเครื่องปฏิกรณ์แบบอัดน้ำความดัน นำความร้อนที่ได้จากปฏิกิริยานิวเคลียร์ไปต้มน้ำให้กลายเป็นไอน้ำเพื่อหมุนกังหันขับเคลื่อนเรือ ทำให้เรือสามารถแล่นได้ยาวนานถึง 20–25 ปีโดยไม่ต้องเติมเชื้อเพลิงเลย แถมยังผลิตกำลังไฟฟ้าได้เพียงพอสำหรับรองรับคนบนเรือราว 5,000 คนได้อย่างสบายๆ โดยเครื่องปฏิกรณ์นี้ใช้ระบบความปลอดภัยแบบวงจรปิด จึงมั่นใจได้ว่าจะไม่มีสารกัมมันตรังสีรั่วไหลออกสู่ภายนอก

เมื่อเทคโนโลยีนิวเคลียร์ที่เราเคยคิดว่าไกลตัว กลับแฝงตัวอยู่ในชีวิตประจำวันมากกว่าที่คิด แถมยังผ่านการพิสูจน์แล้วว่าสามารถควบคุมและใช้งานได้อย่างปลอดภัย เทคโนโลยีขนาดใหญ่อย่างโรงไฟฟ้าที่เราคุ้นเคย จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่จะถูกย่อขนาดลงมาให้สามารถใช้งานได้ปลอดภัยและเข้าถึงได้ง่ายยิ่งขึ้น