ประธานศาลฏีกา ลั่นเลิกเหยาะแหยะ! รื้อ 'ยี่ต๊อก' ทั่วประเทศ จ่อใช้รับปีใหม่

ประธานศาลฎีกาสั่งปรับมาตรฐานการลงโทษ 5 กลุ่มคดีสำคัญ ชี้ลงโทษเบาอาชญากรไม่เกรงกลัว ถึงเวลาศาลต้องช่วยปกป้องสังคม ย้ำผู้พิพากษายังใช้ดุลพินิจได้ แต่ต้องมีเหตุผล ด้านโฆษกศาลเผยเตรียมประกาศบัญชี 'ยี่ต๊อก' ใหม่ก่อนสิ้นปีนี้ ให้ศาลทั่วประเทศใช้เป็นแนวทางเดียวกัน

12 พฤศจิกายน 2569 - ที่ห้องประชุมสัญญา ธรรมศักดิ์ ชั้น 7 อาคารสถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม ถนนรัชดาภิเษก นายวีระพงศ์ สุดาวงศ์ ประธานศาลฎีกา เป็นประธานเปิดการสัมมนาเชิงปฏิบัติการ เรื่องการรับฟังความคิดเห็นเพื่อปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษ หรือที่เรียกว่า "ยี่ต๊อก" โดยมีผู้บริหารศาลยุติธรรม ผู้พิพากษา ผู้แทนหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรม และผู้ทรงคุณวุฒิเข้าร่วม

นายวีระพงศ์บรรยายพิเศษในหัวข้อ "ข้อสังเกตบางประการในการรับฟังความคิดเห็นปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษในความผิดสำคัญ" โดยถ่ายทอดประสบการณ์จากการพิจารณาพิพากษาคดีต่างๆ เพื่อสะท้อนปัญหาการกำหนดโทษ และความจำเป็นในการปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษให้เหมาะสมกับสภาพสังคมปัจจุบัน

สำหรับการปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษครั้งนี้ ครอบคลุมความผิดสำคัญ 5 กลุ่ม ได้แก่

1.คดียาเสพติด คดีตามพระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. 2566 และคดีความผิดเกี่ยวกับการเลือกตั้งที่สำคัญ 2.คดีจราจรทางบกและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

3.คดีอาวุธปืน ตามพระราชบัญญัติอาวุธปืน เครื่องกระสุนปืน วัตถุระเบิด ดอกไม้เพลิง และสิ่งเทียมอาวุธปืน พ.ศ. 2490 4.คดีทุจริตและประพฤติมิชอบ 5.คดีสิ่งแวดล้อม

นายวีระพงศ์กล่าวว่า วิสัยทัศน์สำคัญของการปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษ คือการสร้างหลักประกันความสงบสุขให้สังคม แม้ประเทศไทยจะมีกฎหมายที่ดี แต่ปัญหาอาชญากรรมยังคงเกิดขึ้น เนื่องจากการลงโทษ การบังคับโทษ และการบังคับใช้กฎหมายบางส่วนยังไม่สัมฤทธิผล

โดยเฉพาะกรณีที่การลงโทษเบาเกินไปจนผู้กระทำผิดไม่เกรงกลัว ทำให้ไม่สามารถยับยั้งการกระทำผิดได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ประธานศาลฎีกายกตัวอย่างคดีอาวุธปืนว่า บางคนอ้างว่ามีอาวุธปืนไว้สะสม แต่ต้องตั้งคำถามว่ามีการนำไปให้บุคคลอื่นใช้หรือไม่ เพราะอาจกลายเป็นอาวุธปืนผิดมือ มีการขูดลบเลขทะเบียน และนำไปก่อเหตุอาชญากรรม

ทั้งนี้ จากประสบการณ์การเป็นผู้พิพากษา ตนยังไม่เคยเห็นคดีที่มีการฟ้องเจ้าของปืนเป็นผู้สนับสนุนกรณีให้บุคคลอื่นครอบครองอาวุธปืนโดยไม่ได้รับอนุญาต

นายวีระพงศ์กล่าวว่า ปัจจุบันอาวุธปืนถูกนำไปใช้ราวกับเป็นสิ่งของทั่วไป ทั้งที่เป็นวัตถุอันตรายซึ่งสามารถทำให้ผู้อื่นเสียชีวิตได้ โดยยกตัวอย่างเหตุทะเลาะวิวาทระหว่างนักเรียนที่ทำให้ประชาชนผู้ไม่เกี่ยวข้องถูกลูกหลง รวมถึงเหตุรุนแรงในงานบุญหรืองานแต่งงานตามต่างจังหวัด

พร้อมตั้งคำถามว่า เหตุใดประชาชนจึงต้องใช้ชีวิตท่ามกลางความเสี่ยงต่อชีวิตและทรัพย์สินเช่นนี้ และเห็นว่าถึงเวลาที่กระบวนการยุติธรรมต้องดำเนินการอย่างจริงจัง

นายวีระพงศ์กล่าวว่า หากบัญชีมาตรฐานการลงโทษกำหนดแนวทางที่เหมาะสมและมีน้ำหนักเพียงพอ ก็เชื่อว่าจะช่วยยับยั้งอาชญากรรม และเพิ่มหลักประกันความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน

ในฐานะผู้พิพากษา ไม่ควรทำหน้าที่เพียงพิจารณาคดีไปตามกระบวนการเท่านั้น แต่ต้องมีบทบาทในการปกป้องคุ้มครองสังคมด้วย โดยเฉพาะคดียาเสพติด คดีเมาแล้วขับ คดีสิ่งแวดล้อม และคดีทุจริต

"ถึงเวลาแล้วจะเหยาะแหยะไม่ได้ ต้องคุ้มครองปกป้องสิทธิเสรีภาพประชาชน ความรับผิดชอบต่อสังคมของศาลจะทำให้ออกมาเป็นรูปธรรม" ประธานศาลฎีกากล่าว

สำหรับคดีสิ่งแวดล้อม นายวีระพงศ์กล่าวว่า ได้หารือกับเลขาธิการสำนักงานศาลยุติธรรมถึงการรวบรวมข้อมูลผลคำพิพากษาของศาลชั้นต้น ศาลอุทธรณ์ และศาลฎีกา โดยเฉพาะคดีที่เกี่ยวข้องกับการคืนพื้นที่ให้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช และกรมป่าไม้ เพื่อประเมินว่าการดำเนินงานแต่ละปีมีผลอย่างไร และใช้เวลามากน้อยเพียงใด

ทั้งนี้ ไม่ใช่การตั้งเป้าหมายว่าจะต้องลงโทษจำเลยจำนวนเท่าใด แต่ต้องการให้ศาลสามารถตอบคำถามสังคมด้วยผลการดำเนินงานที่เป็นรูปธรรม และให้กระบวนการพิจารณาคดีเป็นไปอย่างรวดเร็ว ไม่ล่าช้าเกินสมควร

ส่วนคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ ประธานศาลฎีกากล่าวว่า การปรับปรุงแนวทางไม่ได้มุ่งเน้นการปราบปรามเพียงด้านเดียว แต่ต้องสร้างสมดุลระหว่างการตรวจสอบเจ้าหน้าที่รัฐกับการคุ้มครองสิทธิของเจ้าหน้าที่ในการปฏิบัติหน้าที่ เพื่อไม่ให้เกิดความหวาดกลัวจากการถูกฟ้องร้องจนขาดกำลังใจในการทำงาน

โดยต้องรักษาสิทธิของผู้เสียหายในการฟ้องคดี ควบคู่กับการตรวจสอบว่าการใช้สิทธิฟ้องร้องเป็นไปโดยสุจริตหรือไม่

นายวีระพงศ์กล่าวอีกว่า การแต่งตั้งคณะอนุกรรมการพิจารณาปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษ มีเจตนารมณ์เพื่อให้สังคมเกิดความสงบสุข โดยตนจะไม่เข้าไปก้าวก่ายดุลพินิจของคณะอนุกรรมการแต่ละคณะ และให้ดำเนินการพิจารณากลั่นกรองอย่างเป็นอิสระ

อย่างไรก็ตาม การกำหนดมาตรฐานไม่ได้หมายความว่าต้องใช้หลักเกณฑ์อย่างแข็งกระด้าง เพราะผู้พิพากษายังคงสามารถใช้ดุลพินิจแตกต่างจากบัญชีมาตรฐานการลงโทษได้ หากมีเหตุผลรองรับอย่างหนักแน่นและสามารถอธิบายได้

ทั้งนี้ บัญชีมาตรฐานการลงโทษเป็นแนวทางที่ศาลใช้กันมาเป็นเวลานาน โดยแต่ละศาลมีบัญชีของตนเอง และหากผู้พิพากษาเห็นว่าควรกำหนดโทษแตกต่างจากแนวทางดังกล่าว ก็สามารถปรึกษาผู้พิพากษาหัวหน้าศาลและระบุเหตุผลไว้ในคำพิพากษาได้

ประธานศาลฎีกาย้ำว่า การใช้ดุลพินิจต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานของเหตุผล ไม่ใช่ความพอใจส่วนบุคคล และเห็นว่าควรเปิดเผยบัญชีมาตรฐานการลงโทษให้ประชาชนรับทราบ เพื่อให้รู้ล่วงหน้าว่าการกระทำความผิดแต่ละประเภทอาจได้รับโทษอย่างไร ซึ่งจะช่วยป้องปรามการกระทำผิดได้อีกทางหนึ่ง

สำหรับการสัมมนาครั้งนี้ มีการเปิดรับฟังความคิดเห็นจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและผู้เข้าร่วมงานจนถึงเวลา 16.30 น. เพื่อนำข้อเสนอไปประกอบการพิจารณาของคณะอนุกรรมการปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษทั้ง 5 คณะ

ด้านนายสุริยัณห์ หงษ์วิไล โฆษกศาลยุติธรรม เปิดเผยว่า การปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษถือเป็นนโยบายสำคัญของประธานศาลฎีกา ที่ต้องการให้กระบวนการยุติธรรมมีบทบาทในการคุ้มครองสังคมอย่างเป็นรูปธรรม

โดยบัญชีมาตรฐานการลงโทษ หรือยี่ต๊อก เป็นแนวทางที่ผู้พิพากษาใช้ประกอบการกำหนดโทษ เพื่อให้คดีที่มีลักษณะการกระทำผิดใกล้เคียงกันได้รับโทษในระดับที่ใกล้เคียงกัน ไม่ใช่การกำหนดโทษตายตัวหรือบังคับดุลพินิจของผู้พิพากษา

นายสุริยัณห์กล่าวว่า ประธานศาลฎีกาต้องการให้มีการตรวจสอบบัญชีมาตรฐานการลงโทษของแต่ละศาลว่า มีความสอดคล้องกันหรือไม่ และยังเหมาะสมกับสภาพสังคมในปัจจุบันเพียงใด โดยเฉพาะกลุ่มคดีที่ยังเป็นปัญหาสำคัญ เช่น ยาเสพติด อาวุธปืน จราจร สิ่งแวดล้อม และการทุจริต

นอกจากนี้ การสัมมนาครั้งนี้ยังถือเป็นครั้งแรกที่มีการเปิดรับฟังความคิดเห็นจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและประชาชน เพื่อนำมาประกอบการกำหนดมาตรฐานการลงโทษให้สอดคล้องกับข้อเท็จจริงและสภาพสังคม

เมื่อถามถึงกรอบเวลาการประกาศใช้บัญชีมาตรฐานการลงโทษฉบับปรับปรุง นายสุริยัณห์กล่าวว่า คณะอนุกรรมการทั้ง 5 คณะได้เริ่มดำเนินงานและกำหนดกรอบเวลาไว้แล้ว โดยจะรวบรวมความคิดเห็นและจัดทำบัญชีมาตรฐานการลงโทษสำหรับคดีสำคัญที่มีการฟ้องร้องเป็นจำนวนมาก ก่อนเสนอประธานศาลฎีกาพิจารณา

คาดว่าจะดำเนินการแล้วเสร็จก่อนสิ้นปี 2569 และประกาศให้ประชาชนรับทราบ เพื่อให้ศาลทั่วประเทศมีแนวทางกำหนดโทษที่เป็นมาตรฐานใกล้เคียงกัน ถือเป็นแนวทางใหม่ที่เตรียมมอบให้ประชาชนรับปีใหม่

อย่างไรก็ตาม บัญชีมาตรฐานการลงโทษยังคงมีความยืดหยุ่นตามข้อเท็จจริงของแต่ละคดีและแต่ละพื้นที่ โดยผู้พิพากษาสามารถใช้ดุลพินิจแตกต่างจากแนวทางที่กำหนดได้อย่างมีเหตุผล

นายสุริยัณห์ยอมรับว่า จากการตรวจสอบเบื้องต้นพบว่าบัญชีมาตรฐานการลงโทษของศาลในแต่ละพื้นที่ยังมีความแตกต่างกันอยู่บ้าง แม้ไม่ได้แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง จึงต้องการปรับปรุงให้มีความสอดคล้องกันมากขึ้น

เมื่อถามว่าแนวทางดังกล่าวจะส่งผลต่อการทำงานของตำรวจและอัยการในชั้นสอบสวนและสั่งฟ้องหรือไม่ นายสุริยัณห์กล่าวว่า แม้ศาลจะเป็นปลายทางของกระบวนการยุติธรรม แต่คาดหวังว่าการประกาศแนวทางการลงโทษที่ชัดเจนจะส่งผลต่อสังคมตั้งแต่ต้นทาง

โดยเฉพาะการทำให้ประชาชนตระหนักถึงผลทางกฎหมายของการกระทำผิด และช่วยลดการกระทำความผิดก่อนที่จะเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม.