อพท.ยกระดับท่องเที่ยวชุมชนรับมือโลกรวน ดัน120ท้องถิ่นผ่านเกณฑ์STMS

ในโอกาสครบรอบ 1 ทศวรรษของการนำมาตรฐานการจัดการการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (Sustainable Tourism Management Standard : STMS) มาใช้พัฒนาศักยภาพการท่องเที่ยวไทยโดยชุมชนท้องถิ่น  องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) หรือ อพท. เดินหน้ายกระดับขีดความสามารถองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ในการบริหารจัดการทรัพยากร สร้างเศรษฐกิจชุมชน และรับมือความเสี่ยงจากสภาวะโลกรวน พร้อมวางแนวทางส่งต่อบทบาทการบริหารจัดการการท่องเที่ยวให้แก่ท้องถิ่นที่มีความพร้อมจากเครือข่าย 120 แห่ง ใน 22 จังหวัด ที่ผ่านเกณฑ์มาตรฐาน STMS หวังมุ่งให้ชุมชนสามารถกำหนดทิศทางการพัฒนา บริหารจัดการการท่องเที่ยว และสร้างรายได้จากทรัพยากรและอัตลักษณ์ของตนเองได้อย่างยั่งยืน

นายศิริปกรณ์ เชี่ยวสมุทร ผู้อำนวยการ อพท. กล่าวในงานครบรอบ 10 ปี STMS ภายใต้แนวคิด “1 ทศวรรษแห่งความผูกพัน ก้าวต่อไปด้วยกันอย่างยั่งยืน” (STMS 10 Years : Recognize Reconnect Reimagine) ว่า ทิศทางการพัฒนาในทศวรรษต่อไปจะให้ความสำคัญกับการนำมาตรฐาน STMS ไปเพิ่มศักยภาพการบริหารจัดการของท้องถิ่นอย่างเป็นรูปธรรม ภายใต้แนวคิด Graduation Plan & Exit Strategy เพื่อเตรียมส่งต่อบทบาทการวางยุทธศาสตร์ การบริหารทรัพยากร และการจัดการการท่องเที่ยวให้แก่ อปท.ที่มีความพร้อม โดย อพท.จะยังคงสนับสนุนองค์ความรู้ เครื่องมือ และเครือข่ายความร่วมมือ ทั้งนี้ การคัดเลือกพื้นที่จากเครือข่าย 120 แห่ง ยังอยู่ระหว่างเตรียมดำเนินการและต้องผ่านการพิจารณาในระดับนโยบาย

นายศิริปกรณ์ กล่าวว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกำลังเป็นความท้าทายสำคัญของแหล่งท่องเที่ยว ทั้งอากาศร้อนจัด ฝนตกหนัก และน้ำป่าไหลหลาก ซึ่งส่งผลต่อกิจกรรมท่องเที่ยวและความปลอดภัยของประชาชน ท้องถิ่นจึงต้องพัฒนาระบบบริหารความเสี่ยง วางแผนรับมือเหตุฉุกเฉิน และปรับกิจกรรมให้สอดคล้องกับสภาพอากาศ ขณะที่การผ่านเกณฑ์มาตรฐานต้องไม่ใช่จุดสิ้นสุดของการพัฒนา แต่ต้องช่วยให้ท้องถิ่นสามารถปรับตัวต่อความเปลี่ยนแปลงได้อย่างต่อเนื่อง

สำหรับเกณฑ์มาตรฐาน STMS อพท.ร่วมกับกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นและภาคีเครือข่ายพัฒนามาตั้งแต่ปี 2559 ซึ่งเกณฑ์ดังกล่าวสอดคล้องกับหลักเกณฑ์ของสภาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนโลก (GSTC) ครอบคลุมเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม สิ่งแวดล้อม การบริหารจัดการ และความปลอดภัย ผู้ผ่านเกณฑ์ต้องแสดงผลการดำเนินงานจริงในพื้นที่ เกณฑ์ STMS จึงเป็นมากกว่าการรับรองมาตรฐาน แต่เป็นเครื่องมือพัฒนาบุคลากร ระบบบริหารจัดการ และการมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อยกระดับ อปท.สู่บทบาทองค์กรจัดการด้านการท่องเที่ยว (Destination Management Organization: DMO) ที่สามารถกำหนดทิศทางการพัฒนาให้เหมาะสมกับศักยภาพของพื้นที่ตนเอง

ผลจากการพัฒนาศักยภาพท้องถิ่นเห็นได้จากประสบการณ์ของผู้นำพื้นที่ นายสุรพล เธียรสูตร นายกเทศมนตรีเมืองน่าน กล่าวว่า ทางเทศบาลให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของประชาชนในการดูแลเมือง ทั้งการคัดแยกขยะที่สามารถนำกลับไปใช้ประโยชน์ได้ถึง 95% การพัฒนาเมืองเดินได้ และระบบขนส่งที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ขณะที่ถนนคนเดินสร้างเงินหมุนเวียนประมาณ 1 ล้านบาทต่อสัปดาห์ และสามารถต่อยอดสู่รางวัลมาตรฐานเมืองท่องเที่ยวสะอาดอาเซียน ประจำปี 2569

ด้านนายสุชิต ชูชิด รองนายก อบต.เขาชัยสน จังหวัดพัทลุง กล่าวว่า ทางพื้นที่ได้นำบ่อน้ำร้อนธรรมชาติมาพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ โดยร่วมกับสถาบันการศึกษาวิเคราะห์คุณภาพน้ำแร่ พัฒนาบริการวารีบำบัด และยกระดับสินค้า OTOP พร้อมใช้ข้อมูลนักท่องเที่ยวและรายได้มาปรับปรุงการบริหารจัดการ

นางนิยม กุลาชัย นายก อบต.กกสะทอน จังหวัดเลย ระบุว่า ชุมชนภูลมโลร่วมกันจัดระบบรถนำเที่ยว ดูแลความปลอดภัยและสิ่งแวดล้อม พร้อมจัดสรรรายได้จากการท่องเที่ยว 10% เข้ากองกลาง เพื่อนำกลับมาฟื้นฟูทรัพยากรและปลูกต้นพญาเสือโคร่งเพิ่มประมาณ 1,000 ต้นต่อปี

นายกู้เกียรติ นิ่มเนียม หัวหน้าผู้ตรวจราชการกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กระทรวงมหาดไทย กล่าวว่า การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนต้องเริ่มจากคนในชุมชน เพราะเป็นผู้เข้าใจทรัพยากรและศักยภาพพื้นที่ดีที่สุด ภาครัฐควรทำหน้าที่สนับสนุนองค์ความรู้ นวัตกรรม และเครือข่ายความร่วมมือ ขณะที่ อปท.ต้องพัฒนาบุคลากรและระบบบริหารจัดการให้เข้มแข็ง พร้อมเปลี่ยนจากการมุ่งเพิ่มจำนวนนักท่องเที่ยว มาให้ความสำคัญกับคุณภาพ การกระจายรายได้ และการรักษาทรัพยากรในระยะยาว เพื่อให้ชุมชนสามารถขับเคลื่อนการท่องเที่ยวได้ด้วยตนเอง

ทั้งนี้ ในปี 2569 มี อปท. ผ่านเกณฑ์มาตรฐาน STMS เพิ่มอีก 13 แห่ง ใน 6 จังหวัด ได้แก่ เชียงราย 3 แห่ง พัทลุง 4 แห่ง เลย 3 แห่ง และตราด ชลบุรี สมุทรปราการ จังหวัดละ 1 แห่ง ส่งผลให้เครือข่ายท้องถิ่นที่ผ่านมาตรฐานเพิ่มจาก 107 แห่ง เป็น 120 แห่ง ใน 22 จังหวัด ซึ่งเป็นฐานสำคัญในการสร้างความพร้อมให้ท้องถิ่นบริหารจัดการการท่องเที่ยว พัฒนาเศรษฐกิจชุมชน และรับมือความเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศได้อย่างยั่งยืน