บุญออกพรรษา ตักบาตรเทโว  จ.อุทัยธานี

กลางลุ่มน้ำสะแกกรัง คือที่ตั้งของจังหวัดอุทัยธานี เมืองเล็ก ๆ ที่เต็มไปด้วยเสน่ห์แห่งความเรียบง่ายและความอบอุ่นของผู้คน วิถีชีวิตที่ยังคงผูกพันกับธรรมชาติ วัฒนธรรม ประเพณี และความศรัทธาที่สืบทอดกันมายาวนาน ดั่งคำขวัญที่สะท้อนเอกลักษณ์ของเมืองได้อย่างชัดเจน “อุทัยธานี เมืองพระชนกจักรี ปลาแรดรสดี ประเพณีเทโว ส้มโอบ้านน้ำตก มรดกโลกห้วยขาแข้ง แหล่งต้นน้ำสะแกกรัง ตลาดนัดดังโคกระบือ” แม้จะไม่ใช่เมืองใหญ่ที่เต็มไปด้วยแสงสีหรือห้างสรรพสินค้าทันสมัย แต่อุทัยธานีกลับมีเสน่ห์เฉพาะตัวในความเรียบง่ายและวิถีชุมชนที่เปี่ยมด้วยรอยยิ้มและความจริงใจของผู้คนริมสะแกกรัง

ในช่วงวันออกพรรษาที่ผ่านมา เมืองเล็กแห่งนี้ก็อบอวลไปด้วยบรรยากาศแห่งศรัทธา ภายในงาน “ประเพณีตักบาตรเทโว จ.อุทัยธานี ประจำปี 2568” ซึ่งกระทรวงวัฒนธรรม กรมการศาสนา ร่วมกับสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดอุทัยธานี และเทศบาลเมืองอุทัยธานี จัดขึ้นอย่างยิ่งใหญ่ เพื่อสืบสานหนึ่งในประเพณีสำคัญของพุทธศาสนา ณ วัดสังกัสรัตนคีรี บนยอดเขาสะแกกรัง ที่มีบันไดกว่า 400 ขั้น เปรียบดั่งบันไดทิพย์ ตามตำนานที่เล่าขานกันมาว่า เป็นวันที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ หลังจากจำพรรษาเพื่อโปรดพระพุทธมารดา และเมื่อเสด็จถึงโลกมนุษย์ ณ เมืองสังกัสสนคร พระองค์ได้ทรงออกบิณฑบาตพร้อมเหล่าพุทธสาวก จึงยิ่งเพิ่มความศักดิ์สิทธิ์ให้กับบรรยากาศของงาน

เมื่อมาถึงบริเวณหน้าวัดสังกัสรัตนคีรีในช่วงเย็น บรรยากาศรอบวัดคึกคักไปด้วยผู้คนที่มารอชมการแสดงแสง สี เสียงสุดอลังการ ทุกสายตาต่างจับจ้องไปยังเวทีใหญ่ที่สว่างไสวกลางลานวัด การแสดงในปีนี้มาในรูปแบบละครเพลง เทโวโรหณะ พุทธกตัญญู ถ่ายทอดเรื่องราวของวิถีชีวิตชาวอุทัยธานีที่ผูกพันกับพระพุทธศาสนา และสอดแทรกพุทธประวัติของวันที่พระพุทธเจ้าเสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์หลังออกพรรษาได้อย่างงดงามและน่าประทับใจ ความพิเศษคือ นักแสดงส่วนใหญ่เป็นลูกหลานของชาวอุทัยธานี ที่ได้มีโอกาสแสดงศักยภาพและความสามารถบนเวทีบ้านเกิดของตนเองอย่างเต็มภาคภูมิ เสียงดนตรีประกอบ เสียงขับร้อง และแสงสีที่เปล่งประกายทั่วบริเวณวัด

และห้ามพลาดกับเมนูที่ทำจากปลาแรด เพราะได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ที่มีถิ่นกำเนิดเฉพาะตัวใน ลุ่มน้ำสะแกกรัง มีลักษณะเด่นคือ เนื้อนุ่ม หวาน ไม่คาว และถือเป็นสัญลักษณ์ของจังหวัด ทำให้ค่ำคืนนั้นอบอวลไปด้วยความสนุกสนานและลิ้มรสของดีจนพุงกางเลย

เช้าวันต่อมา บรรยากาศก็เปลี่ยนจากความงดงามของแสงไฟในยามค่ำคืน มาสู่ความสดใสของแสงอาทิตย์ ผู้คนจากทั่วสารทิศหลั่งไหลมาร่วมงานบุญใหญ่แห่งปีอย่างเนืองแน่น สองข้างทางคึกคักไปด้วยร้านค้าชาวบ้านที่ตั้งเรียงราย เสียงพูดคุยและเสียงหัวเราะคลอไปกับกลิ่นหอมของ “ข้าวต้มลูกโยน” ที่เพิ่งต้มเสร็จใหม่ ๆ ข้าวต้มมัดห่อใบตองแน่นหนา ที่เตรียมไว้สำหรับใส่บาตรพระสงฆ์ เป็นเอกลักษณ์เฉพาะของประเพณีตักบาตรเทโวแห่งอุทัยธานีที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน

ชาวบ้านและนักท่องเที่ยวเดินเลือกซื้อข้าวต้มลูกโยน พร้อมน้ำ ข้าวสาร และดอกไม้เสร็จ หลายคนก็หามุมเหมาะ ๆ ปักหลักรอตักบาตร ขณะที่อีกหลายคนใช้เวลาขึ้นไปกราบสักการะ พระพุทธมงคลศักดิ์สิทธิ์ พระพุทธรูปสำริดปางมารวิชัยอันงดงาม มีอายุราว 600–700 ปี เดิมประดิษฐานอยู่ที่วัดขวิด ริมแม่น้ำสะแกกรัง ก่อนจะได้รับการอัญเชิญมายังวัดสังกัสรัตนคีรี โดยสมเด็จพระวันรัต (เฮง เขมจารี) และได้มีการบรรจุพระบรมสารีริกธาตุไว้ภายในพระเศียรของหลวงพ่อ เป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองของชาวอุทัยธานี

พิธีเปิดงานก็เริ่มต้นขึ้นอย่างเป็นทางการ ท่ามกลางบรรยากาศอบอวลไปด้วยความศรัทธา โดยมีนางสาวซาบีดา ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม ประธานในพิธี กล่าวถึงความสำคัญของประเพณีตักบาตรเทโว จ.อุทัยธานี ว่าเป็นงานบุญใหญ่ที่จัดขึ้นอย่างต่อเนื่องทุกปี และเป็นเอกลักษณ์สำคัญของจังหวัดที่สะท้อนความศรัทธาของพุทธศาสนิกชนได้อย่างงดงาม ในแต่ละปี งานจะมีการจัดธีมที่แตกต่างกัน เพื่อเพิ่มสีสันและความน่าสนใจให้กับงานบุญ โดยในปีนี้ได้จัดแสดงแสง สี เสียง  ถ่ายทอดเรื่องราวพุทธประวัติอย่างสมจริง เสมือนจำลองเหตุการณ์เสด็จลงจากสวรรค์ของพระพุทธเจ้าที่เมืองสังกัสนคร งานประเพณีตักบาตรเทโวถือเป็นการส่งเสริม อนุรักษ์ และฟื้นฟูวัฒนธรรมอันดีงามของชาติ พร้อมทั้งเป็นการกระตุ้นเศรษฐกิจท้องถิ่นและสร้างรายได้ให้แก่ชุมชนในพื้นที่

ทันทีที่พิธีเปิดสิ้นสุดลง เสียงระฆังก็ดังก้องกังวานไปทั่วบริเวณ ภาพพระสงฆ์จำนวน 500 รูป เดินเรียงรายลงมาจากยอดเขาสะแกกรังตามบันไดทีละขั้นอย่างสง่างาม พร้อมกับรถพระพุทธรูปปางเปิดโลกที่นำขบวนพระสงฆ์  สร้างความประทับใจแก่ผู้มาร่วมงาน ผู้คนที่ยืนเรียงรายอยู่ด้านล่างต่างพนมมือและเตรียม ข้าวต้มลูกโยนคือ  ข้าวต้มมัดห่อใบตอง ข้าวสาร อาหารแห้ง ดอกไม้ ใส่บาตรด้วยรอยยิ้มและยกมือไหว้อย่างอ่อนน้อม  กลายเป็นภาพแห่งศรัทธาและความงดงามที่สะท้อนเอกลักษณ์ของอุทัยธานีได้อย่างชัดเจน

ทำบุญเสร็จก็ไปเดินเล่นที่ตลาดเช้าอยู่ตรงสะพานข้ามแม่น้ำสะแกกรัง แวะไหว้ศาลเจ้าปุงเถ้ากง หรือ ศาลเจ้าพ่อหลักเมือง ตั้งอยู่กลางตลาดสะแกกรัง ชาวบ้านมักเรียกว่าศาลเจ้าท่าช้าง เพราะในอดีตมีช้างลงมากินน้ำบริเวณนี้เป็นประจำ จึงเป็นที่มาของชื่อถนนท่าช้าง ต่อมาศาลเจ้าเริ่มทรุดโทรม ชาวบ้านจึงร่วมกันบูรณะใหม่ในปี พ.ศ. 2477 เป็นอาคารคอนกรีตแบบจีน พร้อมสร้างองค์เจ้าพ่อใหม่ในรูปแบบไทย สวมชฎา นุ่งโจงกระเบน ถือคทา และมีเกี้ยวเจ้าแกะสลักลายมังกรจากไม้สวยงามไว้ใช้แห่รอบเมือง ศาลแห่งนี้ยังคงเป็นศูนย์รวมจิตใจของคนในตลาดและผู้มาเยือนอุทัยธานีเสมอมา

ตลาดเช้าใกล้จะวาย แต่ยังเห็นพ่อค้าแม่ค้านั่งขายผักผลไม้สดอยู่บ้าง พร้อมราคาย่อมเยาที่จับต้องได้ บรรยากาศรอบ ๆ มีสวนสาธารณะเล็ก ๆ ให้ได้นั่งพักผ่อน พร้อมชมวิวสะพานที่ทอดยาวข้ามแม่น้ำสะแกกรัง ซึ่งชาวบ้านใช้สัญจรไปมา มองข้ามฝั่งแม่น้ำก็จะเห็นวัดอุโปสถาราม หรือที่ชาวอุทัยเรียกกันว่าวัดโบสถ์ เดิมชื่อวัดโบสถ์มโนรมย์ สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2324 โดยพระสุนทรมุนี (จัน) อดีตเจ้าคณะจังหวัดอุทัยธานีรูปที่ 2 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 20 มกราคม พ.ศ. 2425 วัดอุโปสถารามได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 4 ไร่ ภายในประกอบด้วยอุโบสถ วิหาร เจดีย์ และมณฑปแปดเหลี่ยม ตั้งอยู่ในบริเวณเดียวกัน นักท่องเที่ยวสามารถเดินข้ามสะพานไปกราบพระและสัมผัสบรรยากาศความสงบงามของวัดได้อย่างใกล้ชิด

เที่ยวอุทัยธานีช่วงประเพณีตักบาตรเทโว นอกจากได้ร่วมทำบุญใหญ่แล้ว ยังได้สัมผัสวิถีชีวิตเรียบง่าย วิถีชุมชน และความศรัทธาของชาวอุทัยที่ผูกพันกับลุ่มน้ำสะแกกรังอีกด้วย.