“ตำบลจัดการสุขภาวะ” สสส.จับมือ 3,690 อปท. ยกระดับสุขภาวะแบบเข้าถึงพื้นที่

สสส. มุ่งสร้างสุขภาวะระดับตำบล สนับสนุนชุมชนพัฒนาการสร้างเสริมสุขภาพตามบริบทตน ประกอบฐานข้อมูลสุขภาพท้องถิ่น ภายใต้แนวคิด Health in All Policies

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) สานพลังภาคีเครือข่าย เปิดงานประชุมเชิงปฏิบัติการเสริมศักยภาพชุมชนท้องถิ่น บูรณาการสร้างผลกระทบด้านสุขภาพ ครั้งที่ 2 “ยกระดับชุมชนท้องถิ่นน่าอยู่ เพื่อออกแบบแนวทางแก้ปัญหาในแต่ละพื้นที่”

นายพัฒนา พร้อมพัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข (สธ.) กล่าวว่า ประเทศไทยกำลังเผชิญความท้าทายด้านสุขภาพหลายมิติ ทั้งโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) สังคมสูงวัย ปัญหาสุขภาพจิต สารเสพติด บุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้า ความปลอดภัยทางถนน รวมถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมและความเหลื่อมล้ำ การแก้ไขปัญหาดังกล่าวอย่างยั่งยืน จำเป็นต้องอาศัยการบูรณาการจากทุกภาคส่วน โดยยึด "ชุมชนท้องถิ่น" เป็นแกนหลักในการขับเคลื่อน เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนในพื้นที่มีส่วนร่วมในการคิด ตัดสินใจ และวางแผนการดูแลสุขภาวะของตนเอง ผ่านการดำเนินงาน 5 กลไกหลัก คือ การมีข้อมูลที่ถูกต้อง การทำแผนพัฒนาแบบมีส่วนร่วม การสร้างกลไกเครือข่ายที่เข้มแข็ง การระดมทรัพยากรในท้องถิ่น และการดูแลกลุ่มเปราะบางเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของทุกคนในชุมชน การสร้างเสริมสุขภาพจึงต้องเป็นวาระร่วมกันของทุกภาคส่วน โดยขับเคลื่อนภายใต้แนวคิด Health in All Policies หรือสุขภาพในทุกนโยบาย เพื่อให้ทุกนโยบาย เชื่อมโยงสู่การสร้างสุขภาวะของประชาชน

นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการกองทุน สสส. กล่าวว่า สสส. ร่วมมือกับท้องถิ่นและภาควิชาการ ยกระดับการดูแลสุขภาพชุมชนให้เข้มข้นขึ้น โดยปีนี้เน้นวิเคราะห์ข้อมูลการเสียชีวิตและความพิการในพื้นที่ เพื่อค้นหาพฤติกรรมเสี่ยงที่แท้จริงของคนในชุมชน เป้าหมายสำคัญคือการส่งเสริมให้ชุมชนตระหนักว่าตนเองเป็นเจ้าของปัญหา ซึ่งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจะนำข้อมูลสุขภาพและพฤติกรรมของคนในชุมชน เช่น น้ำหนักเกิน กินเค็ม สุขภาพจิต การดื่มเหล้า/สูบบุหรี่ การออกกำลังกาย และสถิติต่างๆ มาเปรียบเทียบกันเพื่อค้นหาจุดที่วิกฤต จากนั้นจะจัดกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ โดยให้หมู่บ้านที่ยังมีปัญหาร่วมถอดบทเรียนจากชุมชนต้นแบบที่ประสบความสำเร็จ เพื่อนำมาประยุกต์ใช้ในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพของชาวบ้านในระยะยาว

"หัวใจสำคัญของโครงการคือการให้ท้องถิ่นและชุมชนร่วมเป็นเจ้าของปัญหา โดยมีทีมวิชาการสนับสนุนและ สสส.หนุนเสริมเครื่องมือสร้างความรู้ โดยกระบวนการหลักจะเน้นการมีส่วนร่วมผ่านการสัมภาษณ์พฤติกรรมสุขภาพของคนในชุมชนไม่น้อยกว่า 80% ของแต่ละหมู่บ้าน เพื่อระบุรายชื่อกลุ่มเสี่ยงโดยตรง (เช่น กลุ่มน้ำหนักเกิน กินเค็ม สูบบุหรี่ และดื่มเหล้า) จากนั้นนำข้อมูลมาวางแผนร่วมกันในชุมชน เพื่อขับเคลื่อนการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและวัดผลกระทบต่อสุขภาพอย่างเป็นรูปธรรม" นพ.พงศ์เทพ กล่าว

ปัจจุบันเครือข่ายร่วมสร้างชุมชนท้องถิ่นน่าอยู่ที่ สสส. สนับสนุน มี อปท. เข้าร่วม 3,690 แห่ง และมีฐานข้อมูลจาก 646 ตำบล ครอบคลุมประชาชนกว่า 2.91 ล้านคน ซึ่งทำให้ทราบว่าในกลุ่มข้อมูลเผชิญปัญหาสุขภาวะที่หลากหลาย อาทิ ภาระหนี้สิน 74.33% อัตราพึ่งพิง 61.32% ประชากรสูงอายุ 27.9% ผู้สูงอายุที่อยู่ลำพัง 16.94% ประชาชนป่วยโรค NCDs 23.21% ผู้สูงอายุป่วยโรค NCDs สูงถึง 51.43% ส่วนพฤติกรรมเสี่ยง ดื่มสุราเป็นประจำ 5.39% สูบบุหรี่ 3.37% โดยผู้จัดการกองทุน สสส. ระบุว่า การแก้ปัญหาสุขภาพต้องใช้ข้อมูลของพื้นที่เป็นฐาน และให้ชุมชนร่วมออกแบบแนวทางพัฒนาที่เหมาะสมกับบริบทของตนเอง การประชุมครั้งนี้จึงเป็นก้าวสำคัญในการยกระดับการสร้างเสริมสุขภาพสู่การทำงานแบบ Data-Driven โดยเครือข่ายชุมชนท้องถิ่นเข้มแข็ง 300 พื้นที่ จะร่วมวิเคราะห์ข้อมูล สังเคราะห์องค์ความรู้ พัฒนาเครื่องมือ และจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบาย เพื่อยกระดับการสร้างเสริมสุขภาพในระดับพื้นที่ และขยายผลสู่ระดับประเทศ