ตามหาเปเล่ในตรอกมนุษย์ค้างคาว

            เดินไปได้ 2 กิโลเมตรก็ถึงที่หมาย Beco do Batman หรือ Batman’s Alley ในภาษาอังกฤษ อยู่ในย่าน Vila Madalena ย่านของบรรดาร้านอาหารและคาเฟ่เก๋ๆ รวมถึงที่อยู่อาศัยราคาแพง

วันนี้ (ต้นเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา) ตรอกมนุษย์ค้างคาวมีตลาดนัดขายงานฝีมือ เสื้อผ้า อาหาร และเครื่องดื่ม โดยเฉพาะเบียร์คราฟต์นั้นมีมากมายหลายเจ้า ทว่านักท่องเที่ยวยังดูไม่หนาตา และผมเชื่อว่าส่วนใหญ่เป็นชาวบราซิล

            ตรอกมนุษย์ค้างคาวนี้เป็นพื้นที่เรียกรวมๆ ในละแวกถนน Rua Gonçalo Afonso และถนน Rua Medeiros de Albuquerque ซึ่งตัดกันคดเคี้ยว กินอาณาเขตกว้างขวางหลายร้อยตารางเมตร ตั้งขึ้นตามชื่อภาพ Batman ตัวละครซุปเปอร์ฮีโร่ของ DC Comics ที่ศิลปินท้องถิ่นวาดขึ้นบนกำแพงตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1980

ศิลปะกราฟฟิติเริ่มบูมขึ้นในสหรัฐอเมริกายุค 1960 และได้แพร่หลายไปทั่วโลกในระยะเวลาอันรวดเร็ว ตรอกมนุษย์ค้างคาวในเซาเปาโลก็เช่นกัน นอกจากชาวบราซิลแล้ว ศิลปินจากประเทศอื่นๆ ก็ทยอยเข้ามาเติมกราฟฟิติให้กับกำแพงทั่วบริเวณจนไม่เหลือพื้นที่ว่าง แต่ก็เกิดภาพกราฟฟิติชิ้นใหม่อยู่เรื่อยๆ โดยเป็นการเขียนหรือพ่นสีทับลงไปแทนภาพเก่า มีข้อแม้ว่าภาพใหม่นั้นจะต้องได้รับอนุญาตจากศิลปินเจ้าของผลงานเดิม จึงไม่แน่ใจว่าภาพแบทแมนที่เห็นในวันนี้จะเป็นภาพเดียวกับแบทแมนเมื่อราว 40 ปีก่อน

            ผมเพิ่งมารู้เรื่องนี้เพราะได้เดินตามหาภาพตำนานลูกหนังชาวบราซิล “เปเล่” สวมกอดและหอมแก้ม “แบทแมน” เป็นภาพที่ผมเห็นในอินเตอร์เน็ต ระบุไว้ว่าอยู่บนกำแพงในตรอกมนุษย์ค้างคาวแห่งนี้ แต่หาจนทั่วก็ไม่เจอ ถามผู้หญิงที่เป็นพนักงานต้อนรับของร้านอาหารที่ซ่อนอยู่หลังกำแพงร้านหนึ่งโดยให้เธอดูรูปจากมือถือ เธอคงพูดภาษาอังกฤษไม่ได้ เอ่ยออกมาแค่ว่า “โน” แล้วชี้มือไปทางหนึ่ง ผมเดินไปตามทางนั้นก็ไม่พบเปเล่

เดินจนกระทั่งถึงปากซอย Rua Medeiros de Albuquerque เห็นร้านอาหารเล็กๆ ไม่ทราบว่าขายอะไร ชื่อร้าน Ciuccio ถามเจ้าของร้านที่กำลังปรุงอาหารอยู่ เขาพูดภาษาอังกฤษได้ดีอย่างเหลือเชื่อ ตอบว่า “มันไม่เหลืออยู่อีกแล้ว” นั่นก็คือถูกวาดทับไปเรียบร้อยแล้ว ก่อนนี้เคยอยู่ในซอยที่ผมเพิ่งเดินออกมา  

สำหรับภาพจุมพิตของเปเล่ที่ว่านี้ ผมหาข้อมูลภายหลังจึงทราบว่าจิตรกรชื่อ Luis Bueno สร้างสรรค์ภาพชุดนี้ขึ้นประดับตามที่ต่างๆ ทั่วทั้งเซาเปาโลและอีกหลายเมืองในบราซิล โดยเปเล่สวมกอดและจุมพิตที่แก้มคนดังมากมายหลายคน แม้แต่โมนาลิซาก็ไม้เว้น Luis Bueno เขียนภาพชุดนี้ขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองวันเกิดครบรอบ 80 ปีให้กับเปเล่เมื่อ 2 ปีก่อน โดยได้แรงบันดาลใจจากภาพถ่ายที่เปเล่หอมแก้มยอดมวยโลก “มูฮัมหมัด อาลี” ในวันที่เขาเล่นฟุตบอลอาชีพนัดสุดท้ายกับนิวยอร์กคอสมอสในสหรัฐอเมริกา เมื่อปี ค.ศ. 1977

วันนี้ผมไม่เจอเปเล่จุมพิตใคร แต่อีกสามสี่วันต่อมาได้เจอแกกับ “มาร์ธา” ราชินีฟุตบอลของบราซิลที่หน้าพิพิธภัณฑ์ฟุตบอล Museu do Futebol ในสนาม Estadio do Pacaembu ห่างจากตรอกมนุษย์ค้างคาวแห่งนี้ประมาณ 3 กิโลเมตร

            มีรายงานว่าช่วงการแข่งขันฟุตบอลโลกรอบสุดท้ายปี 2014 ที่บราซิลเป็นเจ้าภาพ และนครเซาเปาโลเป็นที่ตั้งของ 1 ใน 12 สังเวียนแข้งในฟุตบอลโลกครั้งนั้น มีนักท่องเที่ยวมาเยือนตรอกมนุษย์ค้างคาวหลายพันคนต่อวัน ทำให้เกิดปัญหาลักวิ่งชิงปล้นตามมา

ช่วงเวลาไล่เลี่ยกันผู้อยู่อาศัยในย่าน Vila Madalena ไม่ค่อยพอใจที่มีศิลปินกราฟฟิติจำนวนมากมาพ่นสีและขีดเขียนกำแพงอยู่ในละแวกบ้าน นำพาความไม่สงบมายังชานเรือน รวมถึงปัญหานักท่องเที่ยวล้นพื้นที่และการเกิดเหตุอาชญากรรม พวกเขาถึงขั้นรวมตัวกันทาสีรั้วและกำแพงบ้านด้วยสีเทาเพื่อเป็นการประท้วง 

เวลานี้ปัญหาผู้คนพลุกพล่านคงจะลดลงไปมากเพราะบราซิลเกิดโควิด-19 อาละวาดหนักกว่าใครในภูมิภาคละตินอเมริกา นักท่องเที่ยวต่างชาติยังกลับมาไม่มาก เว็บไซต์ท่องเที่ยวยังไม่มีการแจ้งเตือนเกี่ยวกับปัญหาอาชญากรรม  

และเท่าที่ผมเดินดูในย่าน Vila Madalena รั้วและกำแพงบ้านคน ไม่มีสีเทาอีกแล้ว.