'ดร.ณัฏฐ์' หนุน 'โสภณ' จัดระเบียบ กมธ. ยกปม 'โรม' เรียกนายกฯ ชี้ต้องใช้มติที่ประชุม

“ดร.ณัฏฐ์” เห็นด้วยประธานสภาฯ วางหลักเกณฑ์การออกคำสั่งเรียกบุคคลและเอกสารของ กมธ.ทั้ง 35 คณะ ต้องผ่านมติที่ประชุม พร้อมกำหนดแนวทางแก้ปัญหาอำนาจซ้ำซ้อน ยกกรณี “รังสิมันต์ โรม” เรียกนายกรัฐมนตรีให้ถ้อยคำ ชี้การจัดระเบียบไม่ใช่ริบอำนาจประธาน กมธ. แต่ป้องกันการใช้อำนาจตามอำเภอใจและนำกลไกสภาไปเป็นเครื่องมือทางการเมือง

3 พฤศจิกายน 2569 - สืบเนื่องจากนายโสภณ ซารัมย์ ประธานสภาผู้แทนราษฎร เห็นชอบแนวทางการดำเนินงานของคณะกรรมาธิการ (กมธ.) สามัญทั้ง 35 คณะ โดยมีสาระสำคัญเกี่ยวกับการบรรจุระเบียบวาระการเชิญหรือเรียกบุคคลมาให้ข้อมูล ซึ่งต้องใช้มติที่ประชุม กมธ. รวมถึงการกำหนดแนวทางเกี่ยวกับขอบเขตอำนาจของ กมธ.ที่อาจซ้ำซ้อนกัน

ล่าสุด ดร.ณัฐวุฒิ วงศ์เนียม หรือ “ดร.ณัฏฐ์” ประธานกรรมการผู้จัดการใหญ่ (MD) สำนักกฎหมาย OMNIX ในฐานะนักกฎหมายมหาชน ให้ความเห็นว่า พระราชบัญญัติว่าด้วยอำนาจเรียกของคณะกรรมาธิการของสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา พ.ศ. 2568 ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2568 เป็นกฎหมายที่ตราขึ้นใหม่เพื่อทดแทนและแก้ไขข้อจำกัดของพระราชบัญญัติคำสั่งเรียกของคณะกรรมาธิการ พ.ศ. 2554 ที่เคยถูกศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าบทบัญญัติในส่วนโทษทางอาญาขัดต่อรัฐธรรมนูญ

ทั้งนี้ เป็นไปตามคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 17/2563 เกี่ยวกับการกำหนดโทษทางอาญาที่ขัดต่อรัฐธรรมนูญ ส่งผลให้บทบัญญัติเกี่ยวกับโทษทางอาญาตามกฎหมายเดิมสิ้นสภาพบังคับ

ดร.ณัฏฐ์อธิบายว่า พระราชบัญญัติว่าด้วยอำนาจเรียกของคณะกรรมาธิการของสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา พ.ศ. 2568 ฉบับปัจจุบัน ถูกออกแบบให้เป็นเครื่องมือของ กมธ. ทั้งในสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา โดยทั้งสองสภาใช้กฎหมายฉบับเดียวกัน เพื่อปรับปรุงกลไกการทำงานของฝ่ายนิติบัญญัติให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

กฎหมายดังกล่าวเน้นมาตรการบังคับผ่านระบบราชการและรัฐมนตรีที่รับผิดชอบ หากหน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่รัฐไม่ปฏิบัติตาม หรือปฏิเสธการให้ข้อมูลโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร อาจมีผลเกี่ยวกับความรับผิดทางวินัยร้ายแรง รวมถึงกำหนดขั้นตอนการขอความร่วมมือจากภาคเอกชนและประชาชนอย่างเป็นระบบ

อย่างไรก็ตาม ดร.ณัฏฐ์ระบุว่า กฎหมายว่าด้วยอำนาจเรียกมีข้อยกเว้นไม่ใช้บังคับแก่ผู้พิพากษาและตุลาการที่ปฏิบัติหน้าที่ในการพิจารณาพิพากษาอรรถคดี ผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระที่ปฏิบัติหน้าที่โดยตรง รวมถึงกรณีที่เกี่ยวกับความมั่นคงของประเทศหรือประโยชน์ส่วนรวมของแผ่นดิน ซึ่งมีความจำเป็นต้องปกปิดเป็นความลับ

ดร.ณัฏฐ์กล่าวต่อว่า ที่ผ่านมาประชาชนจะเห็นปัญหาจากการทำงานของ กมธ.กฎหมายฯ และ กมธ.องค์กรศาลฯ ของสภาผู้แทนราษฎร ซึ่งเกิดข้อโต้แย้งเกี่ยวกับการใช้อำนาจของประธาน กมธ. โดยไม่ได้ผ่านมติเห็นชอบจาก กมธ.ทั้งคณะ

ทั้งนี้ ประชาชนส่วนใหญ่อาจไม่ทราบว่า กมธ.สามัญประกอบด้วย ส.ส.จากพรรครัฐบาล พรรคร่วมรัฐบาล และฝ่ายค้าน โดยมีลักษณะการทำงานเป็นองค์คณะ มิใช่ให้อำนาจประธาน กมธ.ดำเนินการตามอำเภอใจเพียงผู้เดียว

ดร.ณัฏฐ์เห็นว่า ที่ผ่านมาระบบรัฐสภาไทยยังไม่มีการกำหนดหลักเกณฑ์ให้ชัดเจนว่า การออกคำสั่งเรียกพยานบุคคลหรือพยานเอกสารของ กมธ.จะต้องผ่านมติที่ประชุม กมธ.ทั้งคณะ ทั้งที่ระบบรัฐสภาไทยได้รับรูปแบบมาจากประเทศอังกฤษ ซึ่งให้ความสำคัญกับฝ่ายนิติบัญญัติที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชน แตกต่างจากระบบประธานาธิบดีของสหรัฐอเมริกา

ดร.ณัฏฐ์วิจารณ์ว่า ที่ผ่านมามีประธาน กมธ.ซึ่งเป็น ส.ส.พรรคประชาชน ใช้กลไก กมธ.เรียกบุคคลมาให้ข้อมูลจนเกิดข้อโต้แย้ง และอาจส่งผลกระทบต่อภาพลักษณ์ขององค์กรและมาตรฐานการทำงานของระบบรัฐสภา

พร้อมยกกรณี กมธ.กฎหมายฯ ซึ่งมีนายรังสิมันต์ โรม ส.ส.พรรคประชาชน เป็นประธาน กมธ. ที่มีการเรียกนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี มาให้ถ้อยคำเกี่ยวกับประเด็นทุจริตท้องถิ่น เมื่อวันที่ 7 ตุลาคม 2569 โดย ดร.ณัฏฐ์ตั้งข้อสังเกตว่า การดำเนินการดังกล่าวไม่ได้ผ่านมติที่ประชุม กมธ.ทั้งคณะ และตั้งคำถามว่าเข้าข่ายการใช้อำนาจตามอำเภอใจหรือไม่

กรณีดังกล่าวยังนำไปสู่ข้อโต้แย้งจากนายศุภชัย ใจสมุทร ส.ส.บัญชีรายชื่อ พรรคภูมิใจไทย ซึ่งเป็นหนึ่งในกรรมาธิการกฎหมายฯ ด้วย

ดร.ณัฏฐ์อธิบายเพิ่มเติมว่า แม้รัฐธรรมนูญ มาตรา 129 จะกำหนดอำนาจในการตั้ง กมธ. รวมถึงการเรียกเอกสารจากบุคคลหรือเรียกบุคคลมาแถลงข้อเท็จจริงและแสดงความคิดเห็นในเรื่องที่อยู่ระหว่างการสอบหาข้อเท็จจริง แต่การใช้อำนาจดังกล่าวก็ต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่เหมาะสม

ขณะที่ข้อบังคับการประชุมสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2562 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม ได้กำหนดให้มี กมธ.สามัญ 35 คณะ โดยแบ่งขอบเขตอำนาจหน้าที่ของแต่ละคณะไว้อย่างชัดเจน

อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติกลับพบว่า กมธ.บางคณะตีความขอบเขตอำนาจของตนคาบเกี่ยวกับ กมธ.คณะอื่น และยังมีช่องว่างเกี่ยวกับการออกคำสั่งเรียกพยานบุคคล เนื่องจากไม่ได้กำหนดเงื่อนไขให้ต้องผ่านมติที่ประชุม กมธ.ทั้งคณะ

ดร.ณัฏฐ์ระบุว่า ข้อบังคับการประชุมสภาผู้แทนราษฎรให้อำนาจประธานสภาผู้แทนราษฎรกำหนดหลักเกณฑ์ เงื่อนไข และวิธีการ เพื่อใช้เป็นแนวทางในการดำเนินงานของ กมธ.

ดังนั้น แม้พระราชบัญญัติว่าด้วยอำนาจเรียกของคณะกรรมาธิการฯ พ.ศ. 2568 จะเป็นเครื่องมือสำคัญในการเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของฝ่ายนิติบัญญัติ แต่การที่นายโสภณ ซารัมย์ วางหลักเกณฑ์ให้การออกคำสั่งเรียกต้องใช้มติที่ประชุม กมธ. และหากมีประเด็นเกี่ยวพันกับอำนาจของ กมธ.สองคณะ ก็ต้องหารือร่วมกัน ถือเป็นแนวทางป้องกันการใช้อำนาจตามอำเภอใจ มิใช่การจำกัดอำนาจของ กมธ.

“พูดภาษาชาวบ้าน คือ ต้องใช้อำนาจตามหลักสุจริตและชอบด้วยกฎหมาย เพราะการใช้อำนาจในแง่กฎหมายมหาชนอาจกระทบสิทธิและละเมิดสิทธิของบุคคลอื่น” ดร.ณัฏฐ์กล่าว

ดร.ณัฏฐ์ยืนยันว่า เห็นด้วยกับหลักเกณฑ์ เงื่อนไข และวิธีการจัดระเบียบ กมธ.สามัญทั้ง 35 คณะของนายโสภณ เพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปในแนวทางเดียวกัน ไม่ใช่การริบอำนาจของประธาน กมธ.

เนื่องจากกฎหมายว่าด้วยอำนาจเรียกฉบับปัจจุบันกำหนดให้การใช้อำนาจเรียกบุคคลหรือเอกสารต้องเป็นไปโดยสุจริต และไม่มีโทษทางอาญาสำหรับการฝ่าฝืนคำสั่งเรียกเหมือนกฎหมายเดิม การทำงานร่วมกันระหว่างฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้านในระบอบประชาธิปไตยจึงควรใช้มติเสียงข้างมากของที่ประชุม กมธ.ในการออกคำสั่งเรียกพยานบุคคลและพยานเอกสาร เพื่อป้องกันการใช้อำนาจตามอำเภอใจ

ดร.ณัฏฐ์กล่าวด้วยว่า การยกระดับประสิทธิภาพในการตรวจสอบของฝ่ายนิติบัญญัติ ต้องยึดหลักสุจริต โปร่งใส เป็นธรรม และตรวจสอบได้ ตามหลักความรับผิดชอบร่วมกัน เพื่อให้กลไกตรวจสอบถ่วงดุลในระบบรัฐสภาทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ในมิติทางการเมือง มองเตสกิเออ นักปรัชญาชาวฝรั่งเศส ได้เสนอแนวคิดการแบ่งแยกอำนาจออกเป็น 3 ฝ่าย ได้แก่ ฝ่ายนิติบัญญัติ ฝ่ายบริหาร และฝ่ายตุลาการ เพื่อให้แต่ละฝ่ายมีความเป็นอิสระและสามารถตรวจสอบถ่วงดุลซึ่งกันและกัน

ดร.ณัฏฐ์เห็นว่า การใช้อำนาจของ กมธ.ตามกฎหมายว่าด้วยอำนาจเรียก เพื่อเรียกบุคคลมาให้ถ้อยคำหรือสอบข้อเท็จจริง ต้องกระทำโดยสุจริตและอยู่ภายใต้กรอบกฎหมาย เพื่อป้องกันการใช้อำนาจตามอำเภอใจ รวมถึงไม่ให้กลไก กมธ.ถูกนำไปใช้เป็นเครื่องมือทางการเมืองเพื่อทำลายฝ่ายตรงข้าม.