“บ้านมั่นคงเมือง: ถอดบทเรียน จุดประกายอนาคตการพัฒนาชุมชนที่ยั่งยืน”

การสัมมนาถอดบทเรียนโครงการบ้านมั่นคงเมือง

วันที่ 24-25 มกราคม 2568 การสัมมนาถอดบทเรียนโครงการบ้านมั่นคงเมืองได้ถูกจัดขึ้น โดย สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน(องค์การมหาชน) หรือ พอช. นำโดยนางสาวเฉลิมศรี ระดากูล รองผู้อำนวยการ พอช. ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อรวบรวมประสบการณ์และแนวทางการพัฒนาโครงการบ้านมั่นคงเมือง เพื่อวางรากฐานให้กับการพัฒนาชุมชนที่ยั่งยืนในอนาคต มีผู้เข้าร่วมจากแกนนำชุมชนบ้านมั่นคงเมืองจากทุกภูมิภาค จำนวน 76 คน ณ สหกรณ์เคหสถานบ้านมั่นคงเขาน้อยพัทยา จำกัด ตำบลหนองปรือ อำเภอบางละมุง จังหวัดชลบุรี และโรงแรมการ์เด้น ซีวิว รีสอร์ท ตำบลนาเกลือ อำเภอบางละมุง จังหวัดชลบุรี

แลกเปลี่ยนเรียนรู้บ้านมั่นคงเขาน้อยพัทยา

เขาน้อยพัทยา: เรียนรู้จากพื้นที่จริง

ผู้เข้าร่วมได้เดินทางไปเยี่ยมชมพื้นที่โครงการบ้านมั่นคง ณ สหกรณ์เคหสถานบ้านมั่นคงเขาน้อยพัทยา จำกัด ซึ่งเป็นชุมชนต้นแบบของโครงการบ้านมั่นคง ผู้เข้าร่วมได้เรียนรู้เกี่ยวกับ:

• ความเป็นมาและบริบทพื้นที่: การพัฒนาที่เริ่มต้นจากชุมชนแออัดสู่การสร้างบ้านมั่นคงที่เป็นศูนย์รวมของความร่วมมือ
• กระบวนการพัฒนาที่ผ่านมากิจกรรมต่างๆ: เช่น ระบบการออมทรัพย์ การจัดตั้งสหกรณ์ และการอำนวยสินเชื่อ รวมถึงเกณฑ์การอยู่ร่วมกันของสมาชิกในชุมชน
• การพัฒนาคุณภาพชีวิต: การสร้างบ้านที่เป็นมากกว่าที่อยู่อาศัย แต่ยังเป็นพื้นที่ที่สร้างสวัสดิการและโอกาสในการพัฒนาคุณภาพชีวิต
• รูปธรรมความสำเร็จ: เทคนิคการพัฒนาชุมชนและการแก้ไขปัญหาอย่างสร้างสรรค์

โครงการบ้านมั่นคงเขาน้อยพัทยา

บ้านมั่นคงเขาน้อยพัทยา  บ้านที่มีความหมายมากกว่าคำว่า “บ้าน”

วาศินี กาญจนกุล  ผู้นำบ้านมั่นคงเขาน้อยพัทยา เล่าให้ฟังว่า   ‘บ้านมั่นคงเขาน้อย’  บ้านในฝันของเหล่าคนจนในเมืองพัทยา  เป็นบ้านที่มีความหมายและมีความลึกซึ้งมากกว่าคำว่า “บ้าน” ทั่วไป  เพราะบ้านมั่นคงไม่ใช่มีเงินแล้วจะหิ้วกระเป๋าเข้าไปอยู่ได้เลยเหมือนกับบ้านจัดสรรทั่วไป  แต่เป็นบ้านที่เกิดจากความหวัง  ความตั้งใจของคนจนที่อยากจะมีบ้านเป็นของตัวเอง  จึงได้รวมตัวกันจัดทำโครงการขึ้นมา  ช่วยกันระดมทุนออมทรัพย์เพื่อสมทบเงินซื้อที่ดินและสร้างบ้าน  ช่วยกันบริหารจัดการทั้งที่ไม่เคยมีความรู้มาก่อน ฯลฯ   นอกจากนี้พวกเราายังรวบรวมเงิน  สร้างบ้านให้แก่คนที่ยากลำบากกว่าที่กำลังเดือดร้อนรวมทั้งหมด 14 หลัง  รวมเป็นเงินกว่า 1,450,000 บาท

โครงการบ้านมั่นคงเขาน้อยพัทยา

บ้านมั่นคงเมือง: สรุปบทเรียนและทิศทางอนาคต

นางสาวเฉลิมศรี ระดากูล รองผู้อำนวยการ พอช.  กล่าวถึง  ความสำคัญของการถอดบทเรียนในครั้งนี้ไม่ได้เป็นเพียงการแลกเปลี่ยนความรู้ แต่ยังเป็นโอกาสสำคัญในการสร้างแนวทางที่ชัดเจนสำหรับการพัฒนาชุมชนบ้านมั่นคงในอนาคต การเรียนรู้จากประสบการณ์จริงของชุมชนเขาน้อยพัทยา ทำให้เห็นถึงพลังของความร่วมมือและการจัดการอย่างเป็นระบบ ที่สามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนในชีวิตของผู้คน

นางสาวเฉลิมศรี ระดากูล

ในการสัมมนาการถอดบทเรียนนั้น กลุ่มผู้เข้าร่วมได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นและนำเสนอผลลัพธ์ที่ได้จากกระบวนการถอดบทเรียน นำไปกำหนดทิศทางการพัฒนาในอนาคต วางแผนพัฒนาคนและทีมงานในระดับพื้นที่ พร้อมทั้งชี้แนะแนวทางสำหรับการยกระดับโครงการบ้านมั่นคงในมิติต่างๆ ให้เกิดความยั่งยืนมากยิ่งขึ้น นางสาวเฉลิมศรี กล่าวในตอนท้าย

นำเสนอการถอดบทเรียนบ้านมั่นคงเมือง

9ฐานกระบวนการพัฒนาโครงการบ้านมั่นคงเมือง

 ผู้เข้าร่วมได้ถอดบทเรียนผ่านฐานการเรียนรู้ 9 ฐานประเด็นการแลกเปลี่ยน/ถอดความรู้โครงการบ้านมั่นคงเมือง     ซึ่งเป็นกระบวนการที่ออกแบบมาเพื่อวิเคราะห์และพัฒนาแนวทางการดำเนินโครงการบ้านมั่นคงให้มีประสิทธิภาพ  ได้แก่  1.การชี้แจงสร้างความเข้าใจ เมื่อไปเปิดเวทีทำความเข้าใจ มีเรื่องอะไรบ้างที่เราต้องคุย ต้องบอก ทำความเข้าใจกับเขา เช่น  แนะนำตัวว่าเป็นใครมาจากไหน ทั้งขบวน/เจ้าหน้าที่แนะนำองค์กร พอช. เป้าหมาย/แนวทางสำคัญ  หัวใจสำคัญของบ้านมั่นคง รูปแบบการพัฒนาโครงการบ้านมั่นคง กลุ่มเป้าหมาย/ใครบ้างที่จะเข้าร่วมบ้านมั่นคงได้  แนวทางการทำงานที่สมาชิกมีส่วนร่วม กระบวนการทำงาน  แหล่งงบประมาณทำบ้านมั่นคง รูปธรรมตัวอย่าง 2.สำรวจข้อมูล ความหมาย/ความสำคัญของการสำรวจข้อมูล/ทำไมต้องสำรวจข้อมูลทั้งเมือง หลักการสำคัญของการสำรวจข้อมูล  เป้าหมายของการสำรวจข้อมูล แนวทางในการสำรวจข้อมูล การสำรวจข้อมูลเกี่ยวข้องกับใครบ้าง ต้องสำรวจอะไรบ้าง เครื่องมือการสำรวจข้อมูล กระบวนการสำรวจข้อมูล  การวิเคราะห์/สังเคราะห์ข้อมูล ผลจากการสำรวจข้อมูลนำไปสู่อะไร/การใช้ประโยชน์จากขัอมูล ข้อมูลคือเครื่องมือ 3.การพิจารณาสิทธิ์  ความหมายของการพิจารณาสิทธิ์ ความสำคัญ/หัวใจ/ทำไมต้องพิจารณาสิทธิ์ กระบวนการ/ขั้นตอน/กลไกการพิจารณาสิทธิ์ (ต้องทำอย่างไรและมีใครเข้าร่วมบ้าง) เกณฑ์การพิจารณาสิทธิ์ เอกสาร หลักฐานที่ต้องมี (รูปแบบ มาตรฐาน) 

กระบวนการถอดบทเรียนบ้านมั่นคงเมือง

4.จัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์ ความหมาย/ความสำคัญของการออมทรัพย์ หลักคิดการจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์ วิธีการ/กระบวนการ กลุ่มย่อย/การบริหารจัดการกลุ่ม ยกระดับกลุ่มองค์กร(สหกรณ์) ระเบียบ ข้อตกลง 5.การจัดตั้งคณะกรรมการเมือง ความหมาย/ความสำคัญของคณะกรรมการเมือง องค์ประกอบของคณะกรรมการเมืองบทบาทของคณะกรรมการเมือง การเชื่อมโยง บูรณาการ เรื่องเล่าประสบการณ์ การทำงานจากคนในพื้นที่ 6.ทำผังชุมชน/การออกแบบบ้านช่างชุมชน  วิเคราะห์ข้อมูลชุมชน จากมิติเชิงกายภาพ/สถานที่สำคัญ/วิถีชีวิตของคน/วิถีวัฒนธรรม/แหล่งรายได้/อาชีพ/คุณภาพชีวิต จำนวนคนอยู่อาศัยในครอบครัว/ชุมชน  การบริหารจัดการพื้นที่/การจัดความสัมพันธ์ภายในชุมชน หลักการออกแบบเชิงวิชาการ ทฤษฎีการออกแบบ กฎหมาย ผังเมืองรวม ที่เกี่ยวข้อง ผังการเปลี่ยนแปลง บทบาทและความสำคัญช่างชุมชน บทเรียนของช่างชุมชนในการออกแบบบ้าน

กระบวนการถอดบทเรียนบ้านมั่นคงเมือง 

7.หลักประกันความมั่นคงที่ดิน/จัดทำสัญญาเช่าที่ดิน ปัญหาของเราคืออะไร / เรามีปัญหาในเรื่องนี้หรือไม่ อย่างไร  หลักประกันความมั่นคงที่ดินคืออะไร  ขอใช้ ขอเช่า ขออนุญาต (ที่ดินแต่ละประเภท) ประเภทที่ดิน/พื้นที่ การจัดทำสัญญาเช่าเป็นอย่างไร  ทำไมต้องทำเรื่องนี้ มันสำคัญกับเราอย่างไร ถ้าไม่ทำเรื่องนี้จะส่งผลเสียกับเราอย่างไร  ถ้าเราต้องทำเรื่องนี้เราจะเริ่มจากอะไร ทำอย่างไร มีใครเกี่ยวข้องบ้าง (คน กระบวนการ วิธีการ เครื่องมือ)  8.เข้าสู่กระบวนการพัฒนาชุมชน  การบริหารงานก่อสร้าง/บริหารจัดการเงิน (เอกสารรายงานที่เกี่ยวข้อง) แบบก่อสร้าง การขออนุญาตก่อสร้าง สัญญาจ้าง กระบวนการจัดหาผู้รับจ้าง แผนปฏิบัติการทำงานก่อสร้าง บทบาทและความสำคัญของช่างชุมชน กลไกการแก้ไขปัญหา ระบบการทำงานหน้างาน 9.อำนวยสินเชื่อ  วิเคราะห์ ความสามารถทางการเงิน แผนการออมของสมาชิก การจัดการการเงินกระบวนการวิเคราะห์รายครัวเรือน/องค์กร การชำระคืน การคิดอัตรดอกเบี้ย หลักค้ำประกัน การค้ำประกันระหว่าง สมาชิก-กลุ่ม/องค์กร-พอช.

หลังจากการถอดบทเรียนโครงการบ้านมั่นคงเมืองในครั้งนี้ พอช.จะนำข้อสรุปที่ได้จากการสัมมนาฯ ไปจัดทำเป็นชุดองค์ความรู้เผยแพร่ในช่องทางการสื่อสารในรูปแบบต่างๆ อาทิ เอกสารเผยแพร่ สื่อสาธารณะ สื่อออนไลน์ ฯลฯ

โครงการบ้านมั่นคงไม่ได้เป็นเพียงโครงการพัฒนาที่อยู่อาศัย แต่คือสัญลักษณ์ของความมุ่งมั่นที่จะสร้าง “บ้าน ที่มากกว่าคำว่าบ้าน”  ให้กับชุมชนผู้มีรายได้น้อยทั่วประเทศ

ผู้เข้าร่วมกระบวนการถอดบทเรียนบ้านมั่นคงเขาน้อยพัทยา