ชุมชนฟ้าใหม่จากสลัมริมทางรถไฟ สู่บ้านที่มั่นคง

กว่า 30 ปีที่ผู้คนนับร้อยชีวิตต้องใช้ชีวิตริมทางรถไฟอย่างหวาดระแวง พวกเขาอาศัยอยู่ในที่ดินของการรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) โดยไม่มีกรรมสิทธิ์ และต้องเผชิญกับความไม่มั่นคงในทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็นที่พักอาศัยชั่วคราว ความไม่ปลอดภัย และความกังวลในชีวิตประจำวัน ความฝันสูงสุดของพวกเขาคือการมีบ้านที่มั่นคงและชีวิตที่แน่นอนกว่าเดิม

เส้นทาง 30 ปี สู่บ้านมั่นคง

จุดเริ่มต้นของชุมชนฟ้าใหม่ฯ คือกลุ่มผู้คนจากหลากหลายภูมิภาคที่อพยพมาหางานทำในกรุงเทพฯ และตั้งรกรากบนที่ดินรกร้างริมทางรถไฟ การเพิ่มขึ้นของประชากรอย่างรวดเร็วทำให้เกิดเป็นชุมชนแออัด จนกระทั่งข่าวการก่อสร้างรถไฟฟ้าสายสีแดงมาถึง ทำให้ชาวบ้านตระหนักว่าที่ที่พวกเขาอยู่อาศัยกำลังจะถูกรื้อถอน พวกเขาจึงลุกขึ้นรวมตัวกันเพื่อเรียกร้องสิทธิที่อยู่อาศัยที่มั่นคง

การต่อสู้ครั้งนี้ไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ด้วยการสนับสนุนจาก เครือข่ายสลัม 4 ภาค ที่ทำหน้าที่เป็นพี่เลี้ยง และการรวมตัวกันอย่างเข้มแข็งของคนในชุมชนที่แบ่งออกเป็น ทีมหน้าบ้าน ผู้ทำหน้าที่เจรจากับหน่วยงานภาครัฐ และ ทีมหลังบ้าน ผู้ดูแลการบริหารจัดการ สองทีมนี้ทำงานควบคู่กัน ทำให้การต่อสู้มีทิศทางที่ชัดเจนและบรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้

ก้าวใหม่สู่บ้านที่มั่นคง

หลังจากการเจรจาอย่างต่อเนื่อง การรถไฟฯ ได้ยินยอมให้ชุมชนเช่าที่ดินแปลงใหม่เพื่อก่อสร้างที่อยู่อาศัยภายใต้ โครงการบ้านมั่นคง ชาวบ้านได้ร่วมกันก่อตั้ง กลุ่มออมทรัพย์ เพื่อเป็นทุนเริ่มต้น จนสามารถเช่าที่ดินได้ 4 แปลง พื้นที่กว่า 17,831 ตารางเมตร เป็นระยะเวลา 30 ปี ด้วยค่าเช่าที่ทุกคนเข้าถึงได้

ที่ดินแปลงใหม่นี้กลายเป็นรากฐานของ ชุมชนฟ้าใหม่ร่วมใจพัฒนา ซึ่งรวบรวมผู้ได้รับผลกระทบจากหลายพื้นที่มารวมกันเป็นชุมชนใหม่ โดยได้รับการสนับสนุนจากสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) และเครือข่ายสลัม 4 ภาค ปัจจุบันโครงการได้ก่อสร้างบ้านไปแล้ว 180 ครัวเรือน และมีบ้านแล้วเสร็จพร้อมเข้าอยู่ 107 หลัง

สวนผักคนเมือง

ชุมชนให้ความสำคัญกับการพัฒนาพื้นที่ส่วนกลางให้เกิดประโยชน์สูงสุด โดยได้เปลี่ยนพื้นที่ขนาด 81 ตารางวาให้เป็นแปลงเกษตรปลอดสาร ซึ่งเป็นผลมาจากความร่วมมือของหลายฝ่าย ผ่านการประสานงานของ มูลนิธิพัฒนาที่อยู่อาศัยร่วมกับโครงการสวนผักคนเมือง มูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืน (ประเทศไทย) และได้รับการสนับสนุนจาก สสส. เป้าหมายหลักของการพัฒนาแปลงเกษตรปลอดสาร คือ เพื่อสร้างแหล่งอาหารและลดรายจ่ายในครัวเรือน ผลผลิตจากแปลงเกษตรช่วยให้สมาชิกในชุมชนมีอาหารที่ปลอดภัย ลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือนและสร้างรายได้เสริม โดยในช่วงที่มีตลาดน้ำตลิ่งชันชุมชนสามารถนำผลผลิตไปจำหน่าย สร้างรายได้เสริมให้กับสมาชิก และยังเป็นโอกาสให้นักท่องเที่ยวได้เข้ามาเยี่ยมชมและเรียนรู้วิถีชีวิตของชุมชนอีกด้วย

ยกระดับคุณภาพชีวิตและกลายเป็นต้นแบบชุมชน

การพัฒนาโครงการบ้านมั่นคงเป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตในทุกมิติ ชีวิตที่ดีขึ้น จากบ้านชั่วคราวที่ขาดสาธารณูปโภค วันนี้สมาชิกชุมชนมีบ้านใหม่ที่แข็งแรง มีทะเบียนบ้านถูกต้อง และมีระบบไฟฟ้า-ประปาที่ได้มาตรฐาน

ช่างชุมชนที่เป็นเลิศชุมชนได้กลายเป็น ศูนย์เรียนรู้การพัฒนาช่างชุมชน สำหรับชุมชนริมรางอื่น ๆ ที่ต้องการศึกษาการบริหารโครงการขนาดใหญ่ โดยเฉพาะในด้านการควบคุมงบประมาณ การบริหารสินเชื่อ และการจัดการอย่างโปร่งใส เศรษฐกิจฐานราก ชุมชนพัฒนาพื้นที่ส่วนกลางเป็น แปลงเกษตรปลอดสาร เพื่อลดค่าใช้จ่ายและสร้างรายได้เสริม

นอกจากนี้ยังได้ยกระดับจากกลุ่มออมทรัพย์เป็น สหกรณ์เคหสถานบ้านมั่นคง ที่ทำหน้าที่เป็นแหล่งเงินทุนทางเลือกสำหรับสมาชิก การเปลี่ยนผ่านครั้งนี้แสดงให้เห็นว่า “บ้าน” ที่แท้จริงไม่ใช่แค่ที่พักพิง แต่เป็น รากฐาน ที่ช่วยยกระดับคุณภาพชีวิต สร้างโอกาส และความสุขได้อย่างยั่งยืน การมีบ้านที่มั่นคงจึงนำไปสู่ชีวิตที่มั่นคงและมีคุณภาพในทุกๆ ด้าน

เรื่องราวของชุมชนฟ้าใหม่ร่วมใจพัฒนาเป็นบทพิสูจน์ที่ชัดเจนว่าการเปลี่ยนแปลงชีวิตสามารถเกิดขึ้นได้จากพลังของชุมชนและความมุ่งมั่นที่ไม่ยอมแพ้ ตลอดระยะเวลากว่า 30 ปีที่ต้องเผชิญกับความไม่มั่นคงจากการอาศัยอยู่ริมทางรถไฟ พวกเขาได้ร่วมกันต่อสู้และเปลี่ยนวิกฤตให้เป็นโอกาส วันนี้คนในชุมชนมีบ้านที่มั่นคง พร้อมทะเบียนบ้านและระบบสาธารณูปโภคที่ได้มาตรฐาน ซึ่งช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตและสร้างความรู้สึกปลอดภัยอย่างแท้จริง การมีบ้านเป็นของตัวเองยังเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงในมิติอื่นๆ ทั้งด้าน เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม 

เรื่อง : ทองเชื้อ วระชุน/ บุนทัน อ่อนปุย