โครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยของ พอช.จะมีช่างชุมชนหรือช่างจิตอาสามาช่วยก่อสร้างบ้าน ทำให้ประหยัดงบและก่อสร้างบ้านได้เร็ว
โครงการบ้านมั่นคง ดำเนินการโดยสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ หรือ พอช. กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ เป็นการแก้ไขปัญหาความไม่มั่นคงเรื่องที่อยู่อาศัยของชุมชนที่มีรายได้น้อยทั้งในเมืองและชนบททั่วประเทศ เริ่มดำเนินการครั้งแรกในปี 2546 โดยมีชุมชนที่นำร่อง 10 ชุมชนในปีนั้น เช่น ชุมชนบ่อนไก่ กรุงเทพฯ, แหลมรุ่งเรือง จ.ระยอง, บุ่งคุก จ.อุตรดิตถ์, เก้าเส้ง จ.สงขลา ฯลฯ รวมประมาณ 1,500 ครอบครัว
โดยรัฐบาลอนุมัติงบประมาณสนับสนุนเบื้องต้นจำนวน 146 ล้านบาท เพื่อให้ พอช.นำไปสนับสนุนให้ชุมชนแก้ไขปัญหา โดยมีหลักการที่สำคัญ คือ “ชุมชนที่เดือดร้อนเป็นแกนหลักในการแก้ไขปัญหา พอช.และภาคีที่เกี่ยวข้องเป็นฝ่ายสนับสนุน”
มีกระบวนการดำเนินการที่สำคัญ คือ 1.การชี้แจงสร้างความเข้าใจกับชาวชุมชน เพื่อให้เกิดความเข้าใจตรงกัน 2.จัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์เพื่อเป็นการรวมคน รวมทุน สร้างฐานการเงินของชุมชน เรียนรู้ระบบการจัดการการเงินร่วมกัน (หลังจากนั้นจึงจดทะเบียนเป็นสหกรณ์เคหสถานเพื่อให้มีสถานะเป็นนิติบุคคล เพื่อทำนิติกรรม บริหารโครงการ) 3.การจัดตั้งคณะกรรมการชาวบ้านขึ้นมาดำเนินงาน โดยแบ่งหน้าที่ ความรับผิดชอบ
4.สำรวจข้อมูลชุมชน ความเดือดร้อน ความต้องการ เพื่อนำข้อมูลมาวางแผนงาน 5.การจัดระบบสิทธิในที่อยู่อาศัย เพื่อเป็นข้อตกลงของชุมชนและสร้างความเป็นธรรม เช่น ครอบครัวที่มีสมาชิกจำนวนมากกว่า 5 คนอาจให้สิทธิมากกว่า 1 สิทธิ เจ้าของบ้านเช่าที่มีบ้านเช่าหลายหลังจะได้รับเพียง 1 สิทธิ 6.ร่วมกันออกแบบ ทำผังชุมชน แบ่งพื้นที่ใช้ประโยชน์ส่วนกลาง ออกแบบบ้านตามความต้องการ (มีสถาปนิกชุมชนจาก พอช.เป็นพี่เลี้ยง)
7.เสนอโครงการ งบประมาณ สินเชื่อที่จะต้องใช้ในการดำเนินการกับ พอช. (ชุมชนต้องเสนอโครงการในนามสหกรณ์เคหสถานที่จัดตั้งขึ้น และต้องมีเงินออมรวมกันอย่างน้อย 10 % ของสินเชื่อที่จะขอใช้) 8.ดำเนินการก่อสร้างบ้าน และสาธารณูปโภคตามแผนงาน โดยการบริหารงานของชุมชนหรือสหกรณ์เคหสถานที่จัดตั้งขึ้น เช่น การจ้างบริษัทรับเหมาก่อสร้าง หรือก่อสร้างเองบางส่วน
9.พัฒนาคุณภาพชีวิต เมื่อสร้างบ้านเสร็จแล้ว จะมีแผนพัฒนาชุมชนในด้านต่างๆ เช่น ส่งเสริมอาชีพ สร้างแหล่งอาหารในชุมชน การจัดการเรื่องสิ่งแวดล้อม สันทนาการ กิจกรรมเด็กและเยาวชน จัดสวัสดิการให้สมาชิก ผู้สูงอายุ ฯลฯ
สภาพชุมชนริมคลองลาดพร้าวก่อนโครงการบ้านมั่นคง
ส่วนวิธีการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยจะขึ้นอยู่กับสภาพปัญหาของแต่ละชุมชน เช่น ชุมชนที่ถูกไล่ที่ อาจรวมกลุ่มขอเช่าหรือซื้อที่ดินแปลงใหม่เพื่อปลูกสร้างบ้าน สร้างชุมชนใหม่ ชุมชนที่สามารถอยู่อาศัยในที่ดินเดิมได้ เช่น ชุมชนริมคลองลาดพร้าว จะต้องรื้อย้ายบ้านที่ปลูกสร้างรุกล้ำลำคลอง เพื่อขยับขึ้นไปสร้างบ้านบนฝั่ง โดยการปรับผังชุมชนใหม่ทั้งชุมชน เพื่อให้ทุกครอบครัวสามารถอยู่ในที่ดินเดิมได้ หรือการปรับปรุงสภาพบ้านเรือนและสาธารณูปโภคในชุมชนเดิมที่มีสภาพชำรุดทรุดโทรมให้ดีขึ้น ฯลฯ
บ้านมั่นคงชุมชนริมคลองลาดพร้าว (เขตสายไหม) ขณะนี้สร้างเสร็จแล้วใน 35 ชุมชน กว่า 3,000 หลัง
ปัจจุบันสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ สนับสนุนการพัฒนาที่อยู่อาศัยตามโครงการบ้านมั่นคงทั้งในเมืองและชนบททั่วประเทศ ในพื้นที่ 74 จังหวัด จำนวน 1,332 โครงการ รวม 127,780 ครัวเรือน วงเงินสนับสนุน 8,512 ล้านบาทเศษ
นอกจากนี้ยังเป็นการดำเนินการตามแผนแม่บทพัฒนาที่อยู่อาศัยระยะ 20 ปี (พ.ศ.2560-2579) ของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ตามแผนยุทธศาสตร์ชาติของรัฐบาล โดยมีวิสัยทัศน์ คือ “คนไทยทุกคนมีที่อยู่อาศัยถ้วนทั่ว และมีคุณภาพชีวิตที่ดีภายในปี 2579 (ดูรายละเอียดโครงการบ้านมั่นคงได้ที่ https://web.codi.or.th)
บ้านมั่นคงสวยงามที่ชุมชนหินเหล็กไฟ อ.หัวหิน จ.ประจวบคีรีขันธ์ เพิ่งสร้างเสร็จไม่นาน แต่ชาวบ้านต้องร่วมกันฟันฝ่าอุปสรรคไม่ต่ำกว่า 4 ปี
เรื่องและภาพ : สำนักพัฒนานวัตกรรมชุมชนจัดการความรู้และสื่อสาร สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน)
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
“ชนินทร์ รุ่งธนเกียรติ” ที่ปรึกษา รมว.พม. ยกเสาเอก “บ้านมั่นคงแจ้ง ๕” ชื่นชมพลังคนจนริมคลองเปรม
นายชนินทร์ รุ่งธนเกียรติ ที่ปรึกษา รมว.พม. เป็นประธานในพิธียกเสาเอก “บ้านมั่นคงชุมชนแจ้งวัฒนะ ๕ หลักสี่ ความสำเร็จครั้งนี้เกิดจากการบูรณาการหลายหน่วยงาน
“บ้านมั่นคงชายแดน” สร้างบ้านมั่นคง สร้างชุมชนเข้มแข็ง พิทักษ์พื้นที่ส่วนหลัง
พอช. จัดประชุมเชิงปฏิบัติการซักซ้อมความเข้าใจและบูรณาการขับเคลื่อน "โครงการสร้างความมั่นคงในที่อยู่อาศัยและคุณภาพชีวิตชายแดนไทย
ปิดฉากเวทีนานาชาติ “Collective Housing 2026” ชูพลังเครือข่ายเอเชียเชื่อมโยง UN ดึงคนรุ่นใหม่ขับเคลื่อนอนาคต
ย้ำความสำคัญของการสร้างเครือข่ายเอเชียที่ต้องก้าวต่ออย่างเข้มแข็งโดยเชื่อมโยงกับองค์การสหประชาชาติ (UN) และเปิดพื้นที่ให้คนรุ่นใหม่เข้ามามีส่วนร่วม Active Demand Side
26 ปี พอช. เชื่อมั่นพลังชุมชนชน “ทำได้-พึ่งตนเองได้” “สานพลังรุ่นสู่รุ่น ขับเคลื่อนอนาคต” สู่ชุมชนเข้มแข็ง
พอช. จัดงานวันคล้ายวันสถาปนาครบรอบ 26 ปี ก้าวเข้าสู่ปีที่ 27 ภายใต้แนวคิด“สานพลังรุ่นสู่รุ่น ขับเคลื่อนอนาคต” ประกาศความสำเร็จขององค์กรที่ก้าวไกลสู่ระดับสากล ผ่านการขับเคลื่อนงานบ้านมั่นคง สวัสดิการชุมชน และการเตรียมตั้ง “คณะกรรมการร่วม บ้าน สวัสดิการ ประชาสังคม” เป็นพื้นที่กลางขับเคลื่อนงาน พร้อมเดินหน้าผลักดันเศรษฐกิจฐานรากและสหกรณ์ประเภทที่ 8 เพื่อสร้างความยั่งยืนให้พี่น้องประชาชนทั่วประเทศ
“ยศชนัน“ เปิดงาน Collective Housing Award 2026 เสนอไทยเป็นศูนย์กลางเรียนรู้ “บ้านชุมชน“ จับมือ UN Habitat มอบรางวัล 87 ชุมชนเข้มแข็งทั่วเอเชีย
พม. ร่วมกับ พอช. จัดงาน “Collective Housing Best Practices Forum & Collective Housing Award 2026” ระหว่างวันที่ 25–29 ตุลาคม 2569
“ชุมชนคลองลัดภาชี” โชว์ “บ้านมั่นคง-Zero Waste” คณะศึกษาดูงาน Collective Housing Award 2026
พอช. นำคณะผู้เข้าร่วมโครงการเวทีสัมมนานานาชาติและการมอบรางวัลต้นแบบโครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยโดยชุมชน (Collective Housing Best Practices Forum & Collective Housing Award 2026)