นักวิเคราะห์ข้อมูลชำแหละนโยบายประกันสังคมในกำมือส้ม!

14 ต.ค.2569 - ณัฏฐ์ มงคลนาวิน นักวิเคราะห์ข้อมูลและยุทธศาสตร์สังคม โพสต์เฟซบุ๊กในหัวข้อ “ถอดรหัสนโยบายประกันสังคม: “ประชานิยมขยายสิทธิ” หรือกำลังเร่งเวลาให้ระบบล่มสลายคล้ายแชร์ลูกโซ่?” ระบุว่า ​กระแสข้อถกเถียงเรื่องนโยบายประกันสังคม ทั้งการขยายสิทธิประโยชน์แบบจัดเต็มและการเปิดให้แรงงานข้ามชาติมีสิทธิเลือกตั้งและเข้ามานั่งในบอร์ดบริหาร กำลังถูกตั้งคำถามอย่างหนักในมิติความมั่นคงและวินัยการเงินการคลัง ในฐานะนักวิเคราะห์ข้อมูลและยุทธศาสตร์สังคม การขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะไม่อาจมองเพียงภาพฝันของสวัสดิการ แต่ต้องกล้าพูดความจริงเชิงโครงสร้างและตัวเลขคณิตศาสตร์ประกันภัยที่กำลังนำพากองทุนไปสู่จุดวิกฤต

​ความจริงที่ต้องยอมรับเป็นจุดเริ่มต้นคือ ปัจจุบันกองทุนประกันสังคมของไทยเผชิญปัญหาเชิงโครงสร้างระดับวิกฤตอยู่แล้ว การประเมินสถานะกองทุนและผลกระทบของนโยบายชุดนี้จึงจำเป็นต้องเจาะลึกผ่าน 4 มิติสำคัญ:

1. วิกฤตเดิมของกองทุน: เดินหน้าสู่ภาวะถังแตกอยู่แล้ว

รายงานคณิตศาสตร์ประกันภัยขององค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) และสถาบันวิจัยชั้นนำประเมินภาพตรงกันว่า ภายใต้โครงสร้างประชากรและกติกาเดิม:
​
ปี 2577–2580: รายจ่ายบำนาญจะเริ่มแซงหน้ารายรับเงินสมทบ กระแสเงินสดสุทธิจะเริ่มติดลบ
​
ปี 2594–2598: หากไม่มีการปฏิรูปใดๆ เงินสะสมในกองทุนชราภาพจะหมดลงเกลี้ยง (Fund Depletion)
​
นั่นหมายความว่า หากปล่อยไว้ตามปกติ คนทำงานรุ่นปัจจุบันที่อายุต่ำกว่า 35 ปี เสี่ยงที่จะส่งเงินสมทบฟรีและไม่เหลือเงินบำนาญให้ใช้ในยามชราภาพอยู่แล้ว
​
2. นโยบายประชานิยมล้นเกิน: เสี่ยงเปลี่ยนกองทุนเป็น "แชร์ลูกโซ่ที่รอวันแตก"

เมื่อโครงสร้างเดิมมีปัญหาวิกฤต การผลักดันนโยบายที่เน้นการเร่งจ่ายเงินออก (Accelerated Outflow) แต่กลับลดทอนผลตอบแทนเงินเข้า (Reduced Yield) จะยิ่งซ้ำเติมระบบให้พังทลายเร็วขึ้น:
​
วิกฤตพีระมิดประชากรกลับหัว: ประเทศไทยก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยขั้นสุดยอด เด็กเกิดใหม่ลดต่ำกว่า 500,000 คนต่อปี ฐานคนทำงานที่จ่ายเงินสมทบหดตัวลงอย่างรวดเร็ว สวนทางกับจำนวนผู้สูงอายุที่รอรับเงินบำนาญ

​คนแก่ก่อนได้ก่อน คนรุ่นหลังไม่เหลืออะไร: การโหมแจกสวัสดิการเพิ่มรอบทิศ (ค่าคลอดบุตรไม่จำกัดครั้ง, เงินเลี้ยงดูบุตร, ทันตกรรม 17,500 บาท, เงินชดเชยว่างงานยาวนาน 9 เดือน) พฤติกรรมนี้ทำงานไม่ต่างจาก “แชร์ลูกโซ่” ที่นำเงินของคนทำงานรุ่นใหม่ไปปรนเปรอจ่ายให้คนที่เข้ามาก่อนหรือคนรุ่นก่อนหน้าจนหมด ขณะที่คนวัยทำงาน Gen Y และ Gen Z ที่ส่งเงินสมทบทุกเดือน จะกลายเป็นผู้แบกรับภาระที่ในวัยเกษียณอาจไม่เหลือเงินบำนาญแม้แต่บาทเดียว
​
สินเชื่อบ้านดอกเบี้ยต่ำไม่เกิน 2% (วงเงิน 5 ล้านบาท): การดึงเงินออมชราภาพมาปล่อยกู้ด้วยอัตราดอกเบี้ยที่ต่ำกว่าเงินเฟ้อและต่ำกว่าผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาล นอกจากจะสร้างต้นทุนค่าเสียโอกาสมหาศาล ยังเพิ่มความเสี่ยงหนี้เสีย (Credit Risk/NPL) ซึ่งหากลูกหนี้เบี้ยวหนี้ ความเสียหายทั้งหมดจะถูกผลักไปกระทบเงินออมของคนทั้งประเทศ
​
3. ปมสิทธิแรงงานข้ามชาติ: อธิปไตยทางเศรษฐกิจและพฤติกรรมถอนเงินก้อน
​
ข้อเสนอเรื่องสิทธิเลือกตั้งและสิทธิการเป็นบอร์ด: ในเวทีเสวนามีการเสนอให้แรงงานข้ามชาติมีสิทธิเลือกตั้งและมีสิทธิเป็นกรรมการ (บอร์ด) ประกันสังคม โดยอ้างหลักสิทธิเท่าเทียม

​ข้อเท็จจริงเรื่องสิทธิประโยชน์: ปัจจุบันแรงงานข้ามชาติที่เข้าสู่ระบบถูกต้องตามกฎหมายและส่งเงินสมทบ ได้รับสิทธิรักษาพยาบาล คลอดบุตร เจ็บป่วย และเงินชดเชยตามมาตรา 33 เท่าเทียมกับแรงงานไทยอยู่แล้ว

​ข้อกังวลเชิงยุทธศาสตร์และความมั่นคง:
​
บอร์ดประกันสังคมไม่ได้ทำหน้าที่เพียงเรียกร้องสวัสดิการ แต่คือกรรมการผู้กุมอำนาจกำหนดนโยบายและบริหารจัดการเม็ดเงินลงทุนระดับชาติกว่า 2 ล้านล้านบาท ซึ่งส่งผลต่อเสถียรภาพทางเศรษฐกิจของประเทศโดยตรง

ตามระเบียบกระทรวงแรงงาน ผู้มีสิทธิเลือกตั้งและผู้สมัครเป็นบอร์ดต้องมีสัญชาติไทย การเปิดให้อำนาจบริหารจัดการกองทุนระดับชาติและสิทธิเลือกตั้งแก่ผู้ไม่มีสัญชาติไทย จึงสร้างความวิตกกังวลอย่างมากต่ออธิปไตยทางเศรษฐกิจและความมั่นคงของประเทศ

​ช่องโหว่การไหลออกของเงินบำเหน็จ (Lump-sum Drain): แรงงานข้ามชาติส่วนใหญ่ไม่ได้ตั้งใจใช้ชีวิตบั้นปลายในไทย เมื่อหมดสัญญาหรือเดินทางกลับประเทศต้นทาง มักใช้สิทธิขอรับเงินบำเหน็จชราภาพเป็นเงินก้อนออกไปทั้งหมด การที่เงินก้อนไหลออกไปอย่างรวดเร็วแทนที่จะคงไว้หมุนเวียนระยะยาว จะกระทบสภาพคล่องของกองทุนที่ต้องดูแลคนไทยในระยะยาวอย่างมีนัยสำคัญ
​
4.ถ้าทำตามชุดนโยบายนี้ กองทุนจะอยู่ได้อีกกี่ปี?

หากมีการดำเนินนโยบายตามชุดข้อเสนอข้างต้นโดยไม่มีการเพิ่มเพดานเงินสมทบหรือแหล่งรายได้ใหม่อย่างเป็นรูปธรรม:

​กระแสเงินสดสุทธิอาจเริ่มติดลบเร็วขึ้นจากเดิมปี 2577–2580 ดึงลงมาเป็น ปี 2572–2575 (ในอีกไม่ถึง 10 ปีข้างหน้า)
​
กองทุนชราภาพอาจเผชิญภาวะเงินหมดเกลี้ยงเร็วขึ้น 10–15 ปี ซึ่งหมายความว่า กองทุนมีโอกาสล่มสลายภายในปี 2580–2585 (หรือเหลือเวลาอีกเพียง 15–20 ปีเท่านั้น)
​
ทางออกเชิงยุทธศาสตร์เพื่อความยั่งยืน
​
แยก "สิทธิการสะท้อนปัญหา" ออกจาก "อำนาจบริหารเงินทุน": การรับฟังเสียงแรงงานข้ามชาติควรทำผ่าน "คณะอนุกรรมการหรือตัวแทนด้านสุขอนามัยและสวัสดิภาพ" โดยไม่ต้องเข้าไปแตะต้องอำนาจตัดสินใจในบอร์ดบริหารกองทุนระดับชาติ
​
ยึดหลักคณิตศาสตร์ประกันภัยและธรรมาภิบาล: นโยบายสาธารณะต้องผ่านการประเมินผลกระทบทางการเงินระยะยาว (Actuarial Valuation Report) อย่างโปร่งใส ไม่ใช่นโยบายหาเสียงแบบประชานิยมที่ดึงเงินในอนาคตของคนรุ่นหลังมาละลายทิ้งล่วงหน้า
​
ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมอง: คุณคิดว่าในฐานะผู้ประกันตนที่ส่งเงินเข้ากองทุนทุกเดือน เราควรให้ความสำคัญกับ “การขยายสิทธิสวัสดิการทันที” หรือ “ความอยู่รอดของเงินบำนาญในวัยเกษียณ” มากกว่ากัน? มาร่วมแชร์ความคิดเห็นและข้อเสนอแนะกันได้ในช่องคอมเมนต์ด้านล่างนี้เลยครับ
​