เด็กและครอบครัว..บนสองทางแพร่ง โจทย์รอ"รัฐบาลใหม่"สานฝันเป็นจริง

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ศูนย์ความรู้นโยบายเด็กและครอบครัว (คิด for คิดส์) โดยความร่วมมือระหว่างสำนักสนับสนุนสุขภาวะเด็ก  เยาวชน และครอบครัว สสส. กับศูนย์ความรู้นโยบายสาธารณะเพื่อการเปลี่ยนแปลง (101Public Policy Think Tank:101 PUB) จัดเสวนาสาธารณะ “เด็กและครอบครัวไทยในสองทางแพร่ง : รายงานสถานการณ์เด็กและครอบครัวประจำปี 2566” เผยแพร่รายงานสถานการณ์เด็กและครอบครัวประจำปี 2566 พร้อมหารือแนวนโยบายแก้ปัญหา-เติมฝันเด็กและครอบครัวภายใต้รัฐบาลใหม่ เมื่อเร็วๆ นี้

ดร.สุปรีดา อดุลยานนท์ ผู้จัดการกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กล่าวว่า ปีนี้เป็นปีที่เด็กและครอบครัวไทยเผชิญกับความพลิกผันของทั้งสังคมโลกและสังคมไทย 2 เรื่องใหญ่ หรือ “สองทางแพร่ง” คือสถานการณ์ "หลังโควิด" และ "หลังเลือกตั้ง" ที่เพิ่งผ่านพ้นไป สสส.สานพลังภาคีเครือข่ายจัดเสวนาวันนี้ เพื่อชวนคิดและหาคำตอบว่า รัฐบาลใหม่ควรดำเนินนโยบายเด็ก เยาวชน และครอบครัวอย่างไร จึงจะสนับสนุนคุณภาพชีวิตและสุขภาวะของเยาวชนและครอบครัวได้ดีที่สุด ผ่านมุมมองของผู้แทนเยาวชน นักการเมือง และนักวิชาการ พร้อมสำรวจความคิดเห็นเยาวชน 20,000 คน ที่จะทำให้เราเข้าใจตัวตน-ความคิดของ "เด็กสมัยนี้" อย่างแท้จริง

สสส.คาดหวังว่าการสานพลังจัดเวทีนี้ของทุกภาคส่วน จะทำให้ได้ข้อเสนอนโยบายที่เอื้อให้เกิดนวัตกรรมที่เป็นระบบ กลไก และมาตรการสนับสนุนทรัพยากรให้ครอบครัว มีขีดความสามารถในการเลี้ยงดูและพัฒนาเด็ก สนับสนุนโอกาสให้เด็กและเยาวชนเข้าถึงพื้นที่เรียนรู้ใกล้บ้าน และสนับสนุนการมีส่วนร่วมของเด็กและเยาวชน ได้เข้าสู่กระบวนการพิจารณาเชิงนโยบายในระดับประเทศ เพราะการลงทุนกับเด็กเป็นการลงทุนที่คุ้มค่าที่สุด เหมือนการสร้างฮาร์ดแวร์ให้พร้อมใส่ซอฟต์แวร์ได้อย่างมีประสิทธิภาพในอนาคต

สสส.ทำงานสร้างเสริมสุขภาพในกลุ่มวัยทำงาน เด็กและเยาวชน ทั่วโลกลงความเห็นว่าการลงทุนฮาร์ดแวร์เรื่องสุขภาพเป็นสิ่งสำคัญ ไลฟ์สไตล์ถูกสร้างเริ่มต้นจากวัยเด็ก ตลอดเวลา 20 ปี สสส.ประสบความสำเร็จในการพัฒนาเด็กและเยาวชนทั้งๆ ที่พบว่ายังมีข้อจำกัด การสร้างโรงเรียนศูนย์นำร่องให้เป็นต้นแบบ กลไกของรัฐมีข้อจำกัด การเรียนรู้ต้องปฏิรูปการศึกษาเรียนรู้ เราได้ใช้ไตรพลัง วิชาการ นโยบาย สังคมเน้นนโยบายจากพรรคการเมือง ใช้นโยบายบายพาสไปถึงเด็กโดยตรง เป็นโจทย์ที่จะผลักดัน digital platform ถึงผู้บริหารโรงเรียนโดยตรง ด้วยวิถีการเปลี่ยนแปลง ผู้กำหนดนโยบายเปิดกว้างเพื่อจะเข้าไปได้อย่างทั่วถึง ผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลง

เงินอุดหนุนสำหรับเด็กแรกเกิดยังมีช่องว่างที่บางครอบครัวยังเข้าไม่ถึง การลงทุนในเด็กได้ผลสรุปชัดเจนแล้วว่าให้ผลตอบแทนสูงสุด เรื่องสวัสดิการมีส่วนสัมพันธ์กับพ่อแม่เด็ก เงินช่วยเหลือเด็กแรกเกิด 600 บาทเป็นโครงการนำร่อง เป็นผลงานวิจัยของ สสส.และ TDRI เงินทุกบาททุกสตางค์ที่ลงทุนไปนั้นพ่อแม่จะลงทุนให้เด็กอย่างเต็มที่ การ Focus สวัสดิการเด็กเล็กต้องทำอย่างต่อเนื่อง ปล่อยช้าก็จะสายจนเกินไป โดยเฉพาะการสร้างแหล่งเรียนรู้ใกล้บ้านเพื่อให้เด็กเข้าถึงได้” ดร.สุปรีดาให้ข้อคิดปิดท้าย

นพ.สุรเชษฐ์ สถิตนิรามัย รองประธานกรรมการกองทุน สสส. คนที่ 2 เปิดเผยว่า ขณะนี้พายุพัดเราเข้ามาให้เผชิญกับปัญหาที่เด็กเกิดน้อยที่สุดในประวัติศาสตร์ชาติไทย ในปี 2565 มีอัตราเด็กเกิดใหม่ต่ำสุดในประวัติศาสตร์เพียง 502,000 คน ขณะที่อัตราการเสียชีวิตอยู่ที่ 595,965 คน มีอัตราผู้สูงอายุเพิ่มกว่า 800,000 คน เมื่อ 20 ปีก่อนมีเด็กเกิดใหม่เกินกว่า 1 ล้านคน แต่ปีที่ผ่านมาเด็กเกิดใหม่ลดลงฮวบฮาบ เด็กและเยาวชนในปัจจุบันต้องเผชิญกับการแข่งขันและความท้าทายต่างๆ มากขึ้น จากปัญหาความเหลื่อมล้ำสุดโต่งที่เป็นปัญหารากเหง้าของสังคมเหมือนภูเขาน้ำแข็ง ที่ไม่ได้ส่งผลกระทบเฉพาะเรื่องรายได้ หากรวมถึงโอกาส อำนาจ สิทธิ และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ โดยมีเด็ก 40% ที่พ่อแม่ต้องทิ้งให้อยู่กับปู่ยาตายาย ทิ้งภาคการเกษตรไปหารายได้ในภาคอุตสาหกรรม เชื่อมโยงเป็นปัญหาครอบครัวและสังคม

ปัญหาเด็กรวยสุดมีปัญหาอย่างหนึ่ง เด็กยากจนสุดก็มีปัญหาอีกอย่างหนึ่ง ยาเสพติดไม่ได้เลือกคนรวยหรือคนจน  หมอยังติดยาเสพติด การแก้ไขปัญหาเด็กจึงต้องอาศัยหลายฝ่ายโดยยึดหลัก 3 ข้อ คือ 1.วิธีการเชิงระบบ (System Approach) 2.ทำต่อเนื่อง 3.ทุกภาคส่วนต้องมีส่วนร่วม

น.ส.ณัฐยา บุญภักดี ผู้อำนวยการสำนักสนับสนุนสุขภาวะเด็ก เยาวชน และครอบครัว (สำนัก 4) สสส.กล่าวว่า งานนี้เป็นงานประจำปี แสดงผลสำรวจเด็กและเยาวชนต้องเผชิญกับปัญหาวิกฤติที่แตกต่างกัน ระบบสาธารณสุข สวัสดิการสังคม เงินอุดหนุนเด็กเล็กเดือนละ 600 บาท ผลจากงานวิจัยเงินจำนวนนี้ไม่เพียงพอ ควรเพิ่มเป็นเดือนละ 3,000 บาท เพราะทุกวันนี้เด็กเล็กมีจำนวนน้อยลงเนื่องจากเด็กเกิดใหม่น้อยลงมาก เด็กกลุ่มนี้จะต้องรับมือกับสังคมที่เปลี่ยนแปลง เป็นแรงงานคุณภาพ ทุกวันนี้จากการสำรวจครอบครัวเด็กเล็กมากกว่า 70% อยู่ในสภาพง่อนแง่น จนสุดๆ วิกฤติจากรายได้ไม่พอกับรายจ่าย รายได้ไม่ถึง 1 หมื่นบาท พอกินแต่ไม่มีคุณภาพชีวิต เด็กกลุ่มนี้ขาดโอกาสที่ดีในสังคม ขณะนี้มีเด็กตกหล่นไม่ได้รับเงิน 600 บาท/เดือนเพราะครอบครัวเข้าไม่ถึงแหล่งเงินสวัสดิการ จึงเป็นเรื่องที่รัฐบาลต้องรีบผลักดัน

แหล่งเรียนรู้ไม่จำเป็นต้องเป็นห้องสมุด มองจากฐานรากในชุมชน สนับสนุนให้เด็กได้เรียนรู้ในชุมชน มีพื้นที่อยู่แล้วก็ต้องให้เข้าถึงแหล่งเงินทุน ศูนย์กิจกรรมเยาวชนได้เงินอุดหนุนให้เยาวชนเข้าร่วมกิจกรรม เป็นการสร้างงานใหม่ให้กับคนว่างงาน ทุกวันนี้สำนัก 4 สสส.ให้การสนับสนุนทำเป็นจุดๆ เพื่อเป็นต้นแบบ โครงการอาสาคืนถิ่นหรือสนับสนุนให้คนหนุ่มสาวที่มีบ้านและที่ดินของตัวเอง 100-200 ตารางวา ทำเป็นพื้นที่เกษตรอินทรีย์เปิดเป็นแหล่งเรียนรู้ สนับสนุนพื้นที่เรียนรู้ ยกระดับการสร้างอาชีพ เป็นการส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน เป็นการบ่มเพาะธุรกิจเพื่อสังคมด้วยการฝังตัวอยู่ในชุมชน

อนึ่ง ข้อมูลที่น่าสนใจเด็กและเยาวชนต้องเผชิญความยากจนเหลื่อมล้ำรุนแรง กว่า 70% อยู่ในครัวเรือนรายได้ต่ำ (รายได้ต่อหัว 1 แสนบาท/ปี) กลุ่มครัวเรือน จนสุดรายได้ต่อหัว 2,577บาท/เดือน มีจำนวนเด็กและเยาวชนอายุไม่เกิน 21 ปี จำนวน 2,896,048 คน หรือ 20.7% กลุ่มครัวเรือนรวยสุด 38,699 บาท/เดือน มีจำนวนเด็กและเยาวชนอายุไม่เกิน 21 ปี จำนวน 442,45 8คน หรือ 3.2% เด็กและวัยรุ่นไทยมีปัญหาสุขภาพใจแต่ไร้คนดูแล 17 จังหวัดยังไม่มีจิตแพทย์เด็กประจำอยู่ มีเพียงแห่งเดียวและมีจิตแพทย์เด็กเพียงคนเดียว อาทิ ลำพูน แม่ฮ่องสอน ตาก สุโขทัย กำแพงเพชร พิจิตร ฯลฯ จิตแพทย์เด็กจะกระจุกตัวแห่งละ 10 คนอยู่ในกรุงเทพฯ นนทบุรี ปทุมธานี นครปฐม สมุทรปราการ สมุทรสาคร พระนครศรีอยุธยา อ่างทอง สิงห์บุรี

เด็กและเยาวชนไทยเปราะบางต่อภัยคุกคามออนไลน์ ไทยรั้งท้ายประเทศที่เด็กและเยาวชนปลอดภัยจากความรุนแรงออนไลน์จากการสำรวจใน 30 ประเทศ อันดับที่ 26 เม็กซิโก 27 โอมาน 28 เวียดนาม 29 ไทย 30อุรุกวัย 9% ของเด็กและเยาวชนไทยที่ใช้อินเทอร์เน็ตถูกแสวงประโยชน์และละเมิดทางเพศออนไลน์ ผู้กระทำส่วนใหญ่คือเพื่อนหรือคนรู้จัก 47% กล่าวว่าไม่รู้จะขอความช่วยเหลือได้จากที่ไหน เด็กเพียง 1-3% รายงานเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกับตำรวจ.

***

นายวรดร เลิศรัตน์ และ นายสรัช สินธุประมา นักวิจัยและบริหารการวิจัย ศูนย์ความรู้นโยบายเด็กและครอบครัว

รายงานสถานการณ์เด็กและครอบครัวประจำปี 2023ของคิด for คิดส์มีว่า เด็กและครอบครัวไทยกำลังเผชิญ 2 ทางแพร่ง ได้แก่ ทางแพร่งหลังโควิด และหลังเลือกตั้ง มี 6 สถานการณ์สำคัญ

1.เด็กและเยาวชนเติบโตในครอบครัวเปราะบางซ้ำซ้อนและยังไม่ฟื้นตัวจากวิกฤต รายได้ครัวเรือนหดหาย เป็นหนี้มากขึ้น โดยเฉพาะครัวเรือนที่มีเด็กฟื้นตัวยากกว่าจนกระทบกับคุณภาพชีวิตและการพัฒนา

2.เยาวชนมีงานที่ดีและสอดคล้องกับความฝันได้ยากขึ้น 15% ไม่มีงาน ไม่ได้รับการจ้างงาน ไม่ได้เรียน หรือฝึกทักษะ ส่วนหนึ่งเพราะหางานที่ดีได้ยาก และต้องดูแลที่บ้านเป็นหลัก

 3.เด็กและเยาวชนไม่ได้รับการฟื้นฟูภาวะการเรียนรู้ถดถอยและพัฒนาทักษะจำเป็นจากระบบการศึกษา การปิดสถานศึกษาช่วงโควิดทำให้เกิดภาวะการเรียนรู้ถดถอย

4.เด็กและเยาวชนเผชิญปัญหาเครียดและซึมเศร้า แต่เข้าถึงบริการสุขภาพจิตได้ไม่ทั่วถึง บริการดูแลสุขภาพจิตเหลื่อมล้ำสูง กระจุกในเมืองใหญ่

5.เด็กและเยาวชนตกเป็นเหยื่อความรุนแรงจำนวนมากขึ้น ในรูปแบบซ่อนเร้นยิ่งขึ้น ความรุนแรงในครอบครัวเพิ่มขึ้น 2 เท่าในช่วง 7 ปีที่ผ่านมา และเปราะบางต่อภัยคุกคามออนไลน์มากขึ้น

 6.เด็กและเยาวชนฝันถึงสังคมใหม่ สังคมที่คุ้มครองเสรีภาพทางความคิด ทลายระบบอุปถัมภ์-เส้นสาย แก้ทุจริต ปฏิรูปเศรษฐกิจให้ทุกคนกินดีอยู่ดี มีโอกาสเสมอกัน

เพิ่มเพื่อน

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

เปิดฉากเวทีสัมมนาฯ ความปลอดภัยทางถนน “ศปถ.-คมนาคม-สสส.” ผนึกภาคีเครือข่าย ยกระดับถนนปลอดภัย ตั้งเป้าลดอัตราการเสียชีวิตเหลือ 12 คนต่อแสนประชากร ภายในปี 2570

วันที่ 19 พ.ย. 2569 ที่ ศูนย์การประชุม อิมแพ็ค ฟอรั่ม เมืองทองธานี ศูนย์อำนวยการความปลอดภัยทางถนน (ศปถ.) กระทรวงคมนาคม กองทุนเพื่อความปลอดภัยในการใช้รถใช้ถนน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับ กรมการขนส่งทางบก กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กรมควบคุมโรค มูลนิธินโยบายถนนปลอดภัย

อย่ารอ..ให้สูงวัยแล้วค่อยดูแลสุขภาพ ชูยุทธศาสตร์ “สร้างนำซ่อม” ลด NCDs

ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงอายุอย่างรวดเร็ว โดยโจทย์สำคัญไม่ใช่เพียงการรองรับประชากรสูงวัยที่เพิ่มขึ้น แต่คือการทำอย่างไรให้คนไทยมีอายุยืนอย่างมีคุณภาพ

25 ปี สสส. นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพ 25 ปี เปลี่ยนชีวิตทุกคนบนแผ่นดินไทย

ครบรอบ 25 ปี สสส. แสดงผลงานการขับเคลื่อนการสร้างเสริมสุขภาพ ชูความสำเร็จลด NCDs เหล้า-บุหรี่-อุบัติเหตุ ซึ่งทุกผลลัพธ์พิสูจน์ความคุ้มค่า

สสส.โชว์ผลงานปี 2567-2568 สร้างผลลัพธ์สุขภาวะรอบด้าน สส.รัฐบาล-ฝ่ายค้าน ร่วมชื่นชมผลงาน ประสานเสียงค้านแก้กฎหมายที่มารายได้กองทุน หวั่นกลไกป้องกันโรคถูกทำลาย 'อภิสิทธิ์' ยันวินัยการเงินการคลังแค่ข้ออ้าง

ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ครั้งที่ 24 (สมัยสามัญประจำปีครั้งที่ 2) วาระรายงานประจำปี 2567-2568 สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการกองทุน สสส. เป็นผู้ชี้แจง กล่าวถึงการขับเคลื่อนงานสร้างเสริมสุขภาพ 23 ผลงานเด่น ครอบคลุมการลดปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพ สร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะ และลดความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพ มีผลงานเป็นรูปธรรม