
ในยุคที่ผู้คนกินดีอยู่ดี แต่กลับป่วยง่ายอย่างไม่เคยเป็นมาก่อน หนึ่งในสาเหตุสำคัญคือ “อุตสาหกรรมอาหาร” ที่สร้างพฤติกรรม “กินเกินความจำเป็น” โดยไม่รู้ตัว โดยเฉพาะในเขตเมืองที่เต็มไปด้วยของกินพร้อมทานราคาย่อมเยา แต่มากล้นด้วยน้ำตาล เกลือ สารกันบูด และไขมันทรานส์ พฤติกรรมเหล่านี้คือ “ตัวเร่ง” ให้โรค NCDs หรือโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ และมะเร็ง เข้าจู่โจมคนทุกช่วงวัย

ตลาดอาหาร = เครื่องจักรกระตุ้น “การกินล้นเกิน”
การผลิตอาหารอุตสาหกรรมในเชิงปริมาณไม่ได้เน้นเพียงความมั่นคงทางอาหาร แต่ต้องกระตุ้นการบริโภคผ่านการตลาดอย่างต่อเนื่อง อาหารจึงถูกออกแบบให้เก็บได้นาน กินแล้วรู้สึกอร่อย ติดใจ และซื้อตุน เช่น ขนมกรุบกรอบ น้ำอัดลม เบเกอรี หรือลูกชิ้นไม้ละ 5 บาท การกินแบบ “ต้องกินให้หมด” จึงกลายเป็นกับดักทางพฤติกรรมที่ทำให้คนเมืองเสี่ยงโรคเรื้อรังโดยไม่รู้ตัว

ในเวทีเสวนา “พลังชุมชนท้องถิ่นอภิวัฒน์ระบบสุขภาวะประเทศ” จัดขึ้นเมื่อเร็วๆ นี้ที่เมืองทองธานี ภายใต้หัวข้อ “ชุมชนท้องถิ่นร่วมสร้างระบบและกลไกอาหารเพื่อสุขภาวะ” ทพญ.จันทนา อึ้งชูศักดิ์ ประธานแผนอาหารเพื่อสุขภาวะ สสส. ชี้ว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศส่งผลกระทบต่อคุณภาพอาหาร ทั้งด้านโภชนาการและการปนเปื้อนจากสารเคมีกำจัดศัตรูพืช เช่น ข้าวที่ปลูกในพื้นที่ขาดน้ำมีสารอาหารน้อยกว่าข้าวจากพื้นที่ชุ่มน้ำ นอกจากนี้ยังพบว่าผักผลไม้จากซูเปอร์มาร์เก็ตหลายแห่งยังคงมีสารเคมีตกค้างสูงถึง 60% แม้แนวโน้มโดยรวมจะดีขึ้น

สารเคมีในอาหาร–โรคที่ป้องกันได้แต่ยังต้องเฝ้าระวัง
แม้ประเทศไทยจะเริ่มควบคุมการใช้สารเคมี เช่น พาราควอต ไกลโฟเซต และคลอร์ไพริฟอส ตั้งแต่ปี 2563 และข้อมูลล่าสุดชี้ว่าการนำเข้าสารเคมีเหล่านี้ลดลงถึง 42% ภายใน 5 ปี (จากปี 2560–2565) แต่ภาคประชาสังคมยังคงจับตาใกล้ชิด เนื่องจากสารเหล่านี้ไม่เพียงเป็นพิษต่อผู้บริโภค แต่ยังเชื่อมโยงกับโรคพาร์กินสัน การพัฒนาสมองของทารก และมะเร็งระดับ 2A
รายงานของกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ปี 2562 พบพาราควอตในผักผลไม้ 26.6% แต่หลังการแบนในปี 2564–2565 กลับไม่พบสารตกค้างเลย ถือเป็นความสำเร็จด้านนโยบายที่ช่วยลดความเสี่ยงต่อสุขภาพคนไทย โดยเฉพาะผู้เปราะบาง ทั้งเด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ และผู้สูงวัย
พลังชุมชนเมือง–ชนบท: สร้างอาหารปลอดภัยจากรากฐาน
น.ส.รัชนี ลาดโลศรี ปลัดองค์การบริหารส่วน ต.หนองกุงใหญ่ อ.กระนวน จ.ขอนแก่น เล่าว่า ชุมชนท้องถิ่นในชนบทและเมืองต่างตื่นรู้และลุกขึ้นมาสร้างระบบอาหารที่ปลอดภัยด้วยตนเอง เช่น ที่ตำบลหนองกุงใหญ่ จ.ขอนแก่น โรงเรียนและศูนย์เด็กเล็กในพื้นที่รวมพลังกันสร้างระบบผลิตอาหารปลอดภัยผ่านวิสาหกิจชุมชน ปลูกผักปลอดสารไว้กินเองและส่งขาย มีระบบตรวจสอบคุณภาพ สร้างมาตรฐาน GMP พร้อมเชื่อมโยงกับห้างค้าปลีกขนาดใหญ่ เช่น Big C และ Lotus ซึ่งเพิ่มรายได้ให้กับครัวเรือน และกลุ่มเปราะบางในพื้นที่กว่า 9,000 คน โดยเฉพาะผู้สูงอายุและผู้ป่วย NCDs ที่ได้รับประโยชน์โดยตรงจากการเปลี่ยนพฤติกรรมการกิน

ด้าน น.ส.วรรณา แก้วชาติ ตัวแทนชุมชนเมืองเขตคลองสามวา กทม. ก็เล่าถึงความพยายามของชุมชนแออัดในการใช้พื้นที่เพียง 2 งาน พัฒนาเป็นศูนย์กลางปลูกผัก ปลูกปุ๋ย ทำเกษตรขนาดเล็กเพื่อเลี้ยงตัวเอง แม้ข้อจำกัดด้านพื้นที่และเศรษฐกิจจะสูง แต่ความตั้งใจที่จะเข้าถึง “อาหารปลอดภัย” ได้จุดประกายโอกาสใหม่ให้กลุ่มคนจนเมือง โดยเฉพาะในภาวะที่ร้านสะดวกซื้อมักบริจาคเค้ก ขนมปัง และของกินเหลือให้กับเด็กในชุมชน จึงยิ่งจำเป็นต้องมีทางเลือกที่ดีต่อสุขภาพมากขึ้น
จากการรณรงค์ สู่การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง
ความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาควิชาการ และภาคประชาชน เช่น มูลนิธิคุ้มครองผู้บริโภค และไทยแพน (Thai-PAN) ยังเป็นหัวใจสำคัญของการเฝ้าระวังและขับเคลื่อนนโยบายอาหารปลอดภัยในระดับชาติ โดยมีการจัดระบบตรวจสอบร่วมกับองค์การอาหารและยา (อย.) ลดความซ้ำซ้อน เพิ่มประสิทธิภาพ และเร่งสร้างฐานข้อมูลร่วม
งานวิจัยโดยมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ยังพบว่า หากสามารถยกเลิกการใช้สารเคมีอันตรายทั้งหมดได้ภายใน 10 ปี ประเทศไทยจะสามารถลดภาระค่าใช้จ่ายด้านสาธารณสุขได้ถึงหลายหมื่นล้านบาท ทั้งจากพาราควอต (4,750 ล้านบาท) คลอร์ไพริฟอส (41,000 ล้านบาท) และไกลโฟเซต (1,890 ล้านบาท)

ถึงเวลาตั้งคำถาม: อาหารที่เรากิน…ปลอดภัยจริงหรือ?
การแก้ไขปัญหา NCDs ไม่ใช่เพียงการให้คนลดหวาน มัน เค็ม หรือออกกำลังกายเท่านั้น แต่ต้องย้อนกลับไปที่ระบบอาหารตั้งแต่ต้นทางจนถึงมือผู้บริโภค เมื่อภาคธุรกิจยังคงมีอิทธิพลในการกำหนด “พฤติกรรมการกิน” ของคนเมือง ก็ยิ่งต้องเปิดพื้นที่ให้ภาคประชาชนเข้ามามีบทบาทตรวจสอบ ควบคุม และเสนอทางเลือก
คำถามไม่ใช่แค่ว่า “เรากินอะไร”
แต่ต้องถามว่า “ใครกำหนดสิ่งที่เรากิน” และ “ใครได้ประโยชน์จากพฤติกรรมของเรา”.
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
เปิดฉากเวทีสัมมนาฯ ความปลอดภัยทางถนน “ศปถ.-คมนาคม-สสส.” ผนึกภาคีเครือข่าย ยกระดับถนนปลอดภัย ตั้งเป้าลดอัตราการเสียชีวิตเหลือ 12 คนต่อแสนประชากร ภายในปี 2570
วันที่ 19 พ.ย. 2569 ที่ ศูนย์การประชุม อิมแพ็ค ฟอรั่ม เมืองทองธานี ศูนย์อำนวยการความปลอดภัยทางถนน (ศปถ.) กระทรวงคมนาคม กองทุนเพื่อความปลอดภัยในการใช้รถใช้ถนน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับ กรมการขนส่งทางบก กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กรมควบคุมโรค มูลนิธินโยบายถนนปลอดภัย
อย่ารอ..ให้สูงวัยแล้วค่อยดูแลสุขภาพ ชูยุทธศาสตร์ “สร้างนำซ่อม” ลด NCDs
ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงอายุอย่างรวดเร็ว โดยโจทย์สำคัญไม่ใช่เพียงการรองรับประชากรสูงวัยที่เพิ่มขึ้น แต่คือการทำอย่างไรให้คนไทยมีอายุยืนอย่างมีคุณภาพ
25 ปี สสส. นวัตกรรมการสร้างเสริมสุขภาพ 25 ปี เปลี่ยนชีวิตทุกคนบนแผ่นดินไทย
ครบรอบ 25 ปี สสส. แสดงผลงานการขับเคลื่อนการสร้างเสริมสุขภาพ ชูความสำเร็จลด NCDs เหล้า-บุหรี่-อุบัติเหตุ ซึ่งทุกผลลัพธ์พิสูจน์ความคุ้มค่า
สสส.โชว์ผลงานปี 2567-2568 สร้างผลลัพธ์สุขภาวะรอบด้าน สส.รัฐบาล-ฝ่ายค้าน ร่วมชื่นชมผลงาน ประสานเสียงค้านแก้กฎหมายที่มารายได้กองทุน หวั่นกลไกป้องกันโรคถูกทำลาย 'อภิสิทธิ์' ยันวินัยการเงินการคลังแค่ข้ออ้าง
ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ครั้งที่ 24 (สมัยสามัญประจำปีครั้งที่ 2) วาระรายงานประจำปี 2567-2568 สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการกองทุน สสส. เป็นผู้ชี้แจง กล่าวถึงการขับเคลื่อนงานสร้างเสริมสุขภาพ 23 ผลงานเด่น ครอบคลุมการลดปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพ สร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะ และลดความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพ มีผลงานเป็นรูปธรรม
'สสส.' แจงปมฝ่ายการเมืองของบ ยัน 510 ล้านกระจายลงจังหวัด
ผู้จัดการกองทุน สสส. แจงกลางสภาฯ หลัง 'สาทิตย์' จี้ถามปมฝ่ายการเมืองของบ ยืนยันไม่ใช่การร้องขอจากฝ่ายการเมือง แ
'สาทิตย์' ปูดปมแก้กฎหมาย สสส. นักการเมืองขอเงินพันล้านไม่สำเร็จ
สภาฯ ถกรายงาน สสส. 'สาทิตย์' เปิดปมข่าวลือนักการเมืองระดับสูงฝ่ายรัฐบาลและกระทรวงสาธารณสุขขอเงินรวมกว่า 1,000 ล้านบ

