เนทันยาฮูพ่ายฝ่ายประชาธิปไตยหนึ่งยก

ได้ไม่กี่ที่นั่ง เพิ่งจะได้สูงสุดเป็นประวัติการณ์ในการเลือกตั้งครั้งล่าสุด ได้ถึง 14 ที่นั่ง (จากเดิม 6) แสดงถึงความนิยมชมชอบที่เพิ่มขึ้นมาก (ส่วนลีคูตได้ 32 ที่นั่ง)

ตั้งแต่ต้น Yair Lapid อดีตนายกฯ กล่าวว่า รัฐบาลชุดใหม่ไม่ยึดมั่นประชาธิปไตย ทำลายรากฐานสังคม ทำลายระบบการศึกษาเพราะเน้นแนวทางเคร่งศาสนาสุดโต่ง ทำให้กองทัพสังกัดการเมือง บรรจุนายพลที่อิงการเมืองเข้านั่งตำแหน่งสำคัญ เวสต์แบงก์จะปั่นป่วนวุ่นวาย สุดท้ายรัฐบาลชุดนี้จะจบอย่างเลวร้าย ทั้งยังกล่าวหาว่ารัฐบาลชุดนี้ไม่ได้มาจากเนทันยาฮูแต่มาจากพวกพรรคสุดโต่ง เป็นแผนของพวกเขาที่จะใช้มือเนทันยาฮู

เนทันยาฮูอาจเป็นฮีโร่ในสายตาของไซออนิสต์ เป็นนักต่อสู้ทางการเมือง แต่ท่านในวัย 73 ปี (เกิดตุลาคม 1949) จะผ่านด่านคดีความหลายคดีที่กำลังพิจารณาได้อีกนานเพียงไร อำนาจทางการเมืองย่อมหดหายไปในที่สุด

ฝ่ายรัฐบาลแก้กฎหมายระบบศาลของประเทศ:

 มีนาคม 2023 คณะกรรมการแก้กฎหมายรับฟังความเห็นช่วงสุดท้ายก่อนส่งเข้าสภาเพื่อลงมติ ร่างกฎหมายใหม่ให้รัฐบาลมีอำนาจควบคุมการแต่งตั้งตุลาการศาล และห้ามศาลสูง (High Court of Justice) ทบทวนหลักกฎหมายพื้นฐาน (reviewing Basic Laws) ซึ่งเกี่ยวข้องกับบัญญัติศาสนา ผลลัพธ์คือรัฐบาลมีอำนาจเหนือฝ่ายตุลาการ

การปรับระบบศาลถูกเอ่ยถึงตั้งแต่ช่วงหาเสียงแล้ว ข้อกล่าวหาสำคัญคือ แก้ระบบศาลเพื่อให้นายกฯ เนทันยาฮูพ้นผิดจากคดีทุจริตคอร์รัปชันที่กำลังไต่สวนอยู่ เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับพรรคสายไซออนิสต์เข้มข้นที่สนับสนุนเรื่องนี้ เป็นที่มาของรัฐบาลชุดปัจจุบันที่มีพวกไซออนิสต์เข้มข้นเข้าร่วมจำนวนมาก สรุปง่ายๆ คือ รัฐบาลชุดนี้ตั้งมาเพื่อลบล้างความผิดของเนทันยาฮู แลกกับที่รัฐบาลจะใช้แนวทางไซออนิสต์เข้มข้น

ปลายมีนาคม รัฐสภาอิสราเอลผ่านกฎหมายใหม่ ช่วยให้นายกฯ เนทันยาฮูสามารถปฏิเสธคำสั่งศาล เลี่ยงการพิจารณาคดี Yair Lapid ผู้นำฝ่ายค้านกล่าวว่าเป็นอีกครั้งที่เนทันยาฮู “ห่วงแต่ตัวเองเท่านั้น” พรรคของตนจะยื่นอุทธรณ์ต่อศาลฎีกา ไม่ยอมให้ประเทศกลายเป็นราชาธิปไตยเนทันยาฮู (Netanyahu monarchy)

จุดยืนฝ่ายต่อต้าน:

ทันทีที่รัฐบาลเดินเครื่องแก้กฎหมาย คนอิสราเอลนับหมื่นเริ่มออกมาประท้วงเช่นกันและบานปลายเรื่อยๆ ฝ่ายต่อต้านมีจุดยืนว่า

ประการแรก ไม่ยอมอยู่ในประเทศที่อยุติธรรม ไม่เป็นธรรม ขาดความเป็นมนุษย์

อดีตผู้พิพากษาศาลฎีกา Ayala Procaccia ไม่ยอมเจรจาขณะที่รัฐบาลยังเดินหน้าแก้กฎหมาย กล่าวว่า “เราจะไม่ยอมอยู่ในประเทศที่ไม่ยุติธรรม ไม่เป็นธรรม ขาดความเป็นมนุษย์ (not just, fair, and human) เป็นจุดยืนที่ต่อรองไม่ได้ ต้องยึดมั่นกฎหมายเสรีประชาธิปไตย (laws of liberal democracy) รักษาหลักการถ่วงดุล ไม่ครอบงำศาล

ประการที่ 2 ไม่เจรจา ไม่ประนีประนอม

Kumi Israel ประธานองค์กร Arise Israel หนึ่งในกลุ่มผู้ประท้วงแสดงจุดยืนไม่เจรจา ไม่ประนีประนอมเช่นกัน กล่าวว่า “เราจะไม่ยอมจำนนต่อเผด็จการ” หากจะแก้รัฐธรรมนูญต้องทำเพื่อสร้างความเสมอภาค ความยุติธรรม และสร้างสันติแก่คนทั้งประเทศ ย้ำคนหนุ่มสาวกำลังโกรธแค้นต่อต้านเผด็จการ

ประการที่ 3 เนทันยาฮูไม่ควรเป็นนายกฯ ต่อไป

Yair Golan จาก Meretz party กล่าวว่า เป็นอีกครั้งที่เห็นชัดว่าเนทันยาฮูไม่ควรเป็นนายกฯ ต่อไป ไม่เคารพหลักการ ขาดจริยธรรม ละเมิดศาสนา

Benny Gantz ผู้นำ National Unity party ชี้ตัวเนทันยาฮูนี่แหละเป็นภัยคุกคามชาติ

ประการที่ 4 เพื่อประชาธิปไตย

Yisrael Beytenu ผู้นำกลุ่ม Avigdor Liberman ประณามเนทันยาฮูเป็นจอมเผด็จการ (dictatorship) เขาเลือกที่จะเป็นอย่างนั้น ผู้ประท้วงรายหนึ่งกล่าวว่าเราวางแผนเพื่ออนาคตที่ดีกว่า แผนที่ว่าเผด็จการไม่มีส่วน เราสู้เพื่อประชาธิปไตย

ประเทศกำลังแตกแยก เนทันยาฮูยอมถอย:

Yoav Gallant รัฐมนตรีกลาโหมได้พบพูดคุยกับนายกฯ เนทันยาฮูตรงไปตรงมา ชี้ว่าการแก้กฎหมายมีผลอย่างไรต่อสถาบันกองทัพ เตือนกองทัพกำลังแตกแยก กระทบความมั่นคงแห่งชาติซึ่งตนในฐานะรัฐมนตรีกลาโหมยอมไม่ได้ ต้องหยุดการออกกฎหมายปฏิรูปศาล

มีข่าวว่าทหารกองทัพอากาศสำรองราว 300 นายแสดงอาการขัดขืนคำสั่ง เป็นไปได้ว่าอาจมีมากกว่านั้น ถึงขั้นกระทบความมั่นคงแห่งชาติ หรืออาจเป็นวิธีการแสดงออกของสถาบันกองทัพ

ปลายเดือนมีนาคม ประธานาธิบดี Isaac Herzog ขอให้หยุดกระบวนการแก้กฎหมายทันที เพื่อเอกภาพของชาติ ระงับการปฏิรูประบบศาล เนทันยาฮูยอมถอย

นักวิเคราะห์บางคนคิดว่าสุดท้ายจะประนีประนอม เพราะพรรคฝ่ายรัฐบาลต้องการปฏิรูป คำถามคือ ปฏิรูปอย่างไร มีผลต่อคดีความของเนทันยาฮูหรือไม่ นักวิเคราะห์บางคนคิดว่าการที่เนทันยาฮูยอมถอยเพื่อลดกระแสต่อต้านช่วงนี้เท่านั้น จะไม่ยอมติดคุกในบั้นปลายชีวิต ต้องคิดหาทางต่อไป

วิเคราะห์องค์รวมและสรุป:

ประการแรก สังคมแยกความถูกผิด

เนทันยาฮูเป็นนายกฯ กว่า 12 ปี สร้างผลงานไม่น้อย แต่ก็มีคดีผิดกฎหมาย ทุจริตคอร์รัปชัน

พูดกันหนาหูว่าการจับขั้วตั้งรัฐบาลไซออนิสต์เข้มข้นรอบนี้เป้าหมายหนึ่งคือช่วยคดีความของเนทันยาฮู แต่คนอิสราเอลส่วนใหญ่ไม่เห็นด้วย แยกผลงานออกจากการทำผิดกฎหมาย จะนำผลงานที่มีมากมายลบการละเมิดกฎหมายไม่ได้ ต้องชื่นชมว่าคนอิสราเอลกลุ่มนี้ยึดมั่นนิติธรรม เป็นตัวอย่างที่ดี เป็นประชาธิปไตยแม้ต้องฝ่าฟันอุปสรรค

ประการที่ 2 หยุดการเผชิญหน้า แต่ไม่ได้หยุดความเป็นขั้ว

หลังฝ่ายเนทันยาฮูยอมถอย ผู้ชุมนุมกลับบ้าน หยุดการเผชิญหน้า แต่ไม่ได้หยุดความเป็นขั้ว มองแง่บวกคือ พวกแกนนำเห็นแก่ความสงบ ระงับการเผชิญหน้า ในอีกมุมอาจเป็นการเผชิญหน้าครั้งใหญ่ครั้งแรก ความเป็นขั้วคงอยู่พร้อมต่อสู้ทางการเมืองต่อไป ฝ่ายเนทันยาฮูอาจถอยเพื่อหาจังหวะโต้กลับ เชื่อว่าเนทันยาฮูต้องหาทางต่อไป

ล่าสุด การชุมนุมประท้วงยังคงอยู่ ทั้งสองฝ่ายมีมวลชนของตัวเอง

ประการที่ 3 ไซออนิสต์ยืนยันสู้ต่อ

Itamar Ben-Gvir หนึ่งในแกนนำที่ต้องการปฏิรูปศาลชี้ว่าการปฏิรูปจะเดินหน้าต่อไป เราไม่กลัวใคร ชี้ว่าพวกตนมีความชอบธรรม ฝ่ายตนเข้ารัฐสภาตามการเลือกตั้งประชาธิปไตย เป็นเสียงข้างมาก

หลังเหตุการณ์ชุมนุมครั้งใหญ่มีนาคม กระบวนการแก้กฎหมายหยุดลง นายกฯ เนทันยาฮูทำหน้าที่ดังเดิม ฝ่ายค้านฝ่ายรัฐบาลคงเดิม ส่วนจะปะทุรุนแรงอีกหรือไม่ได้แต่ติดตามต่อไป เรื่องยังไม่ได้ข้อยุติ.