ศาสตรา สถาปัตย์ไทย : พระเมรุมาศ จุดเชื่อมจักรวาลและการออกแบบ

  • Thursday, October 12, 2017 - 10:44


    แบบจำลองพระเมรุมาศในโซนที่1

    งานสถาปัตยกรรมไทยไม่เพียงแต่เป็นงานที่มีความสวยงามวิจิตรเท่านั้น แต่ยังเป็นงานที่ได้จำลองคติความเชื่อเกี่ยวกับสวรรค์ นรก และโลกมนุษย์ ในการออกแบบพื้นที่และงานศิลปกรรมตกแต่งต่างๆ ไว้ด้วย อย่าง “พระเมรุมาศ” ถือเป็นงานสถาปัตยกรรมไทยชั้นสูงที่จัดสร้างขึ้นชั่วคราว เพื่อถวายพระเกียรติแด่พระบรมศพและพระศพอย่างถูกต้องตามโบราณราชประเพณี เป็นการสร้างโดยรวมศาสตร์ศิลปกรรมและสถาปัตยกรรมไทยทุกแขนงเอาไว้ด้วยกัน เชื่อมโยงกับคติความเชื่อหลายอย่างออกแบบมาในรูปแบบระบบสัญลักษณ์ เช่น พระเมรุมาศองค์ประธาน เป็นสัญลักษณ์แทนเขาพระสุเมรุ ซึ่งก็คือที่อยู่ของสวรรค์ รวมไปถึงการจำลองสัญลักษณ์ของจักรวาลทั้งในงานผัง งานสถาปัตยกรรม และองค์ประกอบทั้งหมดในงานพระราชพิธี


    ศึกษาคติความเชื่อสถาปัตย์ผ่านพระปรางค์วัดอรุณฯ

    นิทรรศการ “ศาสตรา สถาปัตย์ไทย : พระเมรุมาศ จุดเชื่อมจักรวาลและการออกแบบ” (Insight | Thai | Architecture) เป็นการเปิดประตูสู่เบื้องหลังการสร้างงานสถาปัตยกรรมไทยประเพณี โดยเฉพาะการถ่ายทอดองค์ความรู้ ศิลปวิทยาการ และความคิดสร้างสรรค์ทางด้านศิลปกรรมและสถาปัตยกรรมไทย ผ่านกรณีศึกษาพระเมรุมาศและพระที่นั่งทรงธรรม สถาปัตยกรรมชั่วคราวในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร

    นิทรรศการครั้งนี้เกิดขึ้นโดยความร่วมมือระหว่างศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ (TCDC) สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้สร้างสรรค์ (OKMD) กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร และสถาบันสถาปัตยกรรมไทยเฉลิมพระเกียรติ จัดแสดงที่ศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ (TCDC) ไปรษณีย์กลาง บางรัก


    ตามรอยสถาปัตย์ไทยการเขียนลายและตบสีในโซนที่ 4

    รศ.ดร.ชัยสิทธิ์ ด่านกิตติกุล คณบดีคณะสถาปัตยกรรม มหาวิทยาลัยศิลปากร กล่าวว่า พระเมรุมาศเป็นสถาปัตยกรรมไทยชั้นสูง ที่สร้างขึ้นภายใต้องค์ความรู้ของงานสถาปัตยกรรม วิศวกรรม และงานของช่างสิบหมู่ ถือได้ว่าเป็นการสร้างขึ้นโดยการรวมฝีมือของช่างของชาติทุกแขนงไว้ด้วยกัน เพื่อจัดสร้างอย่างสมพระเกียรติ ซึ่งการก่อสร้างนั้นเป็นการสืบทอดองค์ความรู้จากครูช่างจากอดีตสู่ปัจจุบัน มีการปรับเปลี่ยนเรื่อยมาตามยุคสมัย ทั้งรูปแบบอาคาร วัสดุที่ใช้ และระบบการก่อสร้างที่เปิดรับสิ่งใหม่ๆ เกิดการเชื่อมภาระหน้าที่คนรุ่นใหม่เพื่อร่วมกันดูแลรักษาไว้ซึ่งมรดกของชาติ

    ด้านนายกิตติรัตน์ ปิติพานิช รักษาการผู้อำนวยการศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ (TCDC) กล่าวว่า นิทรรศการมุ่งนำเสนอคติความเชื่อและหลักคิดเกี่ยวกับความเหมาะสม สร้างแรงบันดาลใจที่มาของการจัดการองค์ความรู้ในกระบวนการออกแบบ ขั้นตอนการผลิตชิ้นงาน และวิถีการถ่ายทอดความรู้จากครูสู่ศิษย์ด้านสถาปัตยกรรมไทย


    บรรยากาศโรงขยายแบบจำลอง

    ภายในนิทรรศการจะแบ่งออกเป็น 4 ส่วน คือโซนที่ 1 จะเป็นโซน “คติจักรวาลและงานออกแบบสถาปัตยกรรมไทย” ที่นำเสนอความเชื่อทางศาสนาและคติจักรวาล พื้นฐานในการจัดผังของสถาปัตยกรรมไทย โดยจัดให้มีการฉายภาพเคลื่อนไหวของจักรวาลผ่านแบบจำลองพระปรางค์วัดอรุณราชวรารามฯ ที่มีแกนกลางเป็นเขาพระสุเมรุ และมีสัตตบริภัณฑ์คีรีล้อมรอบ ซึ่งสะท้อนการวางแผนผังตามหลักคติจักรวาลได้อย่างสมบูรณ์ ตลอดจนมีการจัดแสดงหุ่นจำลองพระเมรุมาศพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ในงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงฯ ขนาด 1:50 และเนื้อหาการจัดสร้างพระเมรุมาศและอาคารประกอบจากกรมศิลปากร รวมถึงความเปลี่ยนแปลงทางหลักวัสดุและเทคโนโลยีการก่อสร้างพระเมรุมาศในรัชกาลก่อนหน้า


    ศึกษาลวดลายการขยายแบบเท่าจริง

    โซนที่ 2 เป็นส่วนของ “โรงขยายแบบเท่าจริง ศิลปกรรม และศิลปสำหรับงานสถาปัตยกรรม” ซึ่งเป็นโซนจำลองบรรยากาศโรงขยายแบบ หรือที่เรียกว่าวิธานสถาปกศาลา พร้อมวัสดุอุปกรณ์ เครื่องมือ จัดแสดงแบบร่างมือเท่าขนาดจริง (1:1) ในส่วนงานสร้างพระเมรุมาศและอาคารประกอบ โซนนี้ผู้ชมจะได้ทำความเข้าใจกับมาตราส่วน 1:1 และเห็นองค์ประกอบของสถาปัตยกรรมชั่วคราวในงานพระราชพิธีฯ อาทิ จะได้รู้และเห็นศิลปะการซ้อนไม้ที่ใช้แทนการแกะสลักในสถาปัตยกรรมถาวร ถือเป็นงานที่มีความซับซ้อนสูง เพื่อให้เกิดความตื้นลึกของลวดลายไม้, การฉลุผ้าทองย่น สาบสี สอดแวว แทนการประดับกระจกสีสมัยโบราณในอาคารถาวร เป็นต้น


    ศึกษาลายซ้อนไม้

    ส่วนโซนที่ 3 เป็นโซน “ครูสร้างนักออกแบบให้เป็นคน” บอกเล่าแนวความคิดและวิถีการถ่ายทอดความรู้จากครูทางด้านศิลปกรรมและสถาปัตยกรรม ภายในส่วนนี้ยังจะได้รู้จักกับครูของช่างตั้งแต่อดีตทั้ง สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ผู้ออกแบบพระเมรุมาศรัชกาลที่ 6 ถือเป็นสมเด็จครูของงานช่างทั้งปวง รู้จัก พระพรหมพิจิตร ผู้ออกแบบพระเมรุมาศรัชกาลที่ 8 ผู้วางรากฐานการศึกษาด้านสถาปัตยกรรมไทยอย่างเป็นระบบ รวมถึง อ.ประเวศ ลิมปรังษี ผู้ออกแบบพระเมรุมาศสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี ผู้ประพันธ์งานสถาปัตยกรรมไทยประเพณีที่ไม่เคยซ้ำเดิม และพลอากาศตรีอาวุธ เงินชูกลิ่น ผู้ออกแบบพระเมรุมาศสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนาฯ ที่ถือเป็นครูผู้ให้โอกาสศิษย์หน้าใหม่ รวมถึงเทคโนโลยีใหม่ๆ เข้ามาใช้ในงานประเพณีสืบทอดถึงรุ่นปัจจุบัน


    ศึกษาลวดลายไทย

    และโซนที่ 4 “เวิร์กช็อปตามรอยสถาปัตย์ไทย” เป็นส่วนที่เปิดโอกาสให้ผู้สนใจได้ศึกษาลักษณะการทำงานด้านจิตรกรรม ศิลปกรรม และสถาปัตยกรรมตามรอยศิษย์มีครู ด้วยการฝึกเขียนแบบร่างลายไทยเบื้องต้นอย่างลายกนก ที่เป็นพื้นฐานของลายไทย หรือการทำตบสี เพื่อให้เข้าใจความอดทนทุ่มเทฝึกมือ ฝึกตา ฝึกสมาธิของช่างไทย ในส่วนนี้ผู้ชมจะได้เข้าใจว่า กว่าจะมาเป็นลวดลายวิจิตรในงานสถาปัตย์ไทยได้ ช่างศิลป์และสถาปนิกต้องฝึกเขียนลายตัวเดียวกันอยู่ซ้ำๆ เพื่อให้มือและตาทำงานสัมพันธ์กัน หรือแม้แต่การเตรียมอุปกรณ์อย่างการเหลาดินสอ ก็เป็นการให้รู้จักและดูแลเครื่องมือของตนเอง

    สำหรับผู้สนใจสามารถเข้าชมนิทรรศการ “ศาสตรา สถาปัตย์ไทย : พระเมรุมาศ จุดเชื่อมจักรวาลและการออกแบบ” (Insight | Thai | Architecture) โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ตั้งแต่วันนี้ไปจนถึง 7 ม.ค.2561 เวลา 10.30-21.00 น. ทุกวันอังคาร-อาทิตย์ (ปิดทุกวันจันทร์) ณ ห้องแกลลอรี ชั้น 1 อาคารส่วนหลัง ศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ อาคารไปรษณีย์กลาง บางรัก สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม โทรศัพท์ 0-2105-7441.

  • เปลว สีเงิน

    ยังไม่ถึงวันที่ ๒๖ ตุลา........... กรุงเทพฯ ก็เริ่ม "คับแคบ" ตั้งแต่วันที่ ๒๓ แล้ว! เมื่อถึงวันถวายพระเพลิงพระบรมศพ "พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในพระบรมโกศ" ประชาชนไม่เป็นแสน-เป็นล้านหรือนี่ ที่ต่างมุ่งหน้าสู่สนามหลวง ด้วยใจประสงค์ตรงกัน?
  • บทบรรณาธิการ

    พระไพศาล วิสาโล เจ้าอาวาสวัดป่าสุคะโต อ.แก้งคร้อ จ.ชัยภูมิ แนะนำหนทางสู่การตระหนักรู้และทำในสิ่งที่ควรเพื่อเดินหน้าต่อไปในห้วงแห่งความโศกเศร้าหลังการสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร เมื่อวันที่ 14 ตุลาคม 2559 ในหัวข้อ รับมือกับความเศร้าโศกในยามสูญเสีย
  • เอ็กซ์-ไซท์

    หนุ่มชาวนครปฐมทำทอง1บาทหล่นหาย แต่โชคดีได้รับคืนหลังนายกอบต.สระพัฒนา เก็บได้ระหว่างเดินทางไปวางพวงมาลาวันปิยมหาราช ก่อนติดต่อส่งคืนเจ้าของขอบคุณ "สมกับเป็นตัวแทนชาวบ้าน"
    หน่วยเฉพาะกิจโชคชัย จังหวัดชุมพรจับพ่อค้ายาบ้า "แก๊งหนุ่ม ซอมบี้" ยึดของกลางยาบ้าตราแอปเปิ้ลร่วมหมื่นเม็ด เผยเดือนเดียวจับ 25 คดี
    ชาวประมงพื้นบ้านหาดเจ้าสำราญ จัดกิจกรรม “สานต่อคำสอนพ่อ” นำศาลพระภูมิที่ชำรุดทิ้งกลางทะเล ทำเป็นปะการังเทียมให้สัตว์น้ำอยู่อาศัย เพื่ออนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลให้ยั่งยืน
  • x-cite inside

    บรรยากาศแห่งความทรงจำ ความรู้สึก และหัวใจที่สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของเหล่าพสกนิกรไทยที่มีต่อพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช นับเป็นปรากฏการณ์ที่ยิ่งใหญ่ ก่อให้เกิดการหลอมรวมใจของคนไทยในการ “ทำดีตามรอยพ่อ” เพื่อแปรเปลี่ยนความโศกเศร้า ความอาลัยรัก ให้เป็นพลังในการสานต่อพระราชปณิธานในพระองค์ท่าน
    นางพัชราภรณ์ อินทรียงค์ ปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่ารัฐบาลได้ทำบัตรเชิญสำหรับผู้เข้าร่วมงานทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ ในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ในวันที่ 26 ต.ค.นี้ โดยจัดพิมพ์จำนวน 5,000 ใบ
    เวียนมาบรรจบครบวาระ 1 ปี ในวันที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชเสด็จสวรรคต แต่พระองค์ยังทรงสถิตอยู่ในหัวใจของประชาชนชาวไทยทุกดวง